Tanzimat Edebiyatında İlkler

'Ansiklopedik Bilgi' forumunda Sitem tarafından 5 Ocak 2012 tarihinde açılan konu


  1. TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER


    üTürk edebiyatının ilk yazılı ürünleri Orhun Yazıtları'dır(M.S. 8. yüzyıl). Bu yazıtlar, edebiyatımızdaki ilk söylev (nutuk) eseri de sayılabilir.

    üOrhun Yazıtları'nı ilk kez okuyup çözümleyen kişi Danimarkalı bilgin Thomsen (1842 – 1927)'dir.

    üŞiirleri elimizde bulunan ilk Türk şairi Aprinçur Tigin (8. yüzyıl)'dir.

    üEdebiyatımızın ilk mesnevisi ve ilk siyasetnamesi Yusuf Has Hacip'in 11. yüzyılda yazdığı Kutadgu Bilig'dir. Eser, aynı zamanda Divan edebiyatının da ilk eseri olarak kabul edilir.

    üTürk dilinin ilk sözlüğü, Kaşgarlı Mahmut'un 11. yüzyılda yazdığı Divanü Lügati ‘t Türk adlı eserdir.

    üEdebiyatımızda şairlerle ilgili ilk biyografik eser (ilk şairler tezkiresi) Çağatay şairi Ali Şir Nevai'nin Mecalis ün Nefais adlı kitabıdır.

    üAnadolu Türkleri edebiyatında ise ilk tezkire örneği Edirneli Sehi Bey'in Heşt Behişt adlı eseridir (16. yüzyıl).

    üTürk edebiyatının tasavvuf alanında şiirler yazan ilk şairi Ahmet Yesevi 'dir.

    üTasavvuf edebiyatının Anadolu sahasındaki kurucusu ise Yunus Emre’dir.

    üEdebiyatımızda hamse sahibi ilk şair Ali Şir Nevai’dir.

    üDivan edebiyatında süslü nesrin ilk temsilcisi Sinan Paşa’dır.

    üDünyanın en uzun destanı Kırgızlara ait olan Manas Destanı’dır.

    üEdebiyatımızda anı (hatıra) türünün ilk örneği, Babür Şah’ın Babûrnâme adlı eseridir.

    üEdebiyatımızda gezi türüyle ilgili ilk eser ise Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eseridir.

    üİlk kadın romancımız, Fatma Aliye Hanım'dır. Bu sanatçının "Muhadarat" (1892) adlı romanı, en önemli eseridir.

    üİlk öykü örneklerini Tanzimat sanatçısı Ahmet Mithat Efendi, "Letaifi Rivayat" adıyla vermiştir. Bu öyküler 1870 – 1895 arasında 25 cilt olarak basılmıştır.

    üBatılı anlamdaki ilk öykü örneklerini ise Samipaşazade Sezai "Küçük Şeyler" adlı eseriyle ortaya koymuştur (1892).

    üİlk tiyatro çevirilerini ve uyarlamalarını Tanzimat sanatçısı Ahmet Vefik Paşa, Fransız Moliere'den yapmıştır (1869).

    üSahneye konulan ilk tiyatro eseri, Namık Kemal'in "Vatan Yahut Silistre" adlı eseridir.

    üBatılı anlamdaki ilk tiyatro eseri Şinasi’nin 1859’da yazıp 1860’ta yayınladığı tek perdelik komedi olan” Şair Evlenmesi” adlı töre komedisidir.

    üBatıdan ilk şiir çevirileri( Racine, Lamartine, Fenelon’dan) Şinasi tarafından yapılmıştır.

    üİlk fabl çevirileri de Şinasi tarafından Fransız şairi La Fontaine’den yapılmıştır.

    üİlk makale örneği Şinasi tarafından yazılan Tercümanı Ahval Mukaddimesidir (1860).

    üEserlerinde noktalama işaretlerini kullanan ilk yazar Şinasi’dir. (1859)

    üİlk özel gazete olan Tercümanı Ahval, Agâh Efendi ile birlikte Şinasi tarafından çıkarılmıştır(1860).

    üTürkçenin ilk dilbilgisi kitabı Süleyman Paşa’ya ait olan Sarfı Türkî adlı eserdir.

    üİlk epik tiyatro örneği, Haldun Taner'in yazdığı Keşanlı Ali Destanı’dır(1964).

    üUyaksız ilk şiir örneğini, edebiyatımızda Abdülhak Hamit Tarhan yazmıştır (Validem, 1913).

    üDivan şiirinin ilk şairi ve kurucusu Hoca Dehhani (13. yy) dir.

    üİlk mensur şiir öreklerini Halit Ziya Uşaklıgil, "Mensur Şiirler" adlı eseriyle vermiştir.




    üİlk pastoral şiir örneklerini Abdülhak Hamit Tarhan "Sahra" adlı eserinde vermiştir (1878).

    üKöyden bahseden ilk şiir olan “Köylü Kızların Şarkısı” Muallim Naci’ye aittir.

    üİlk resmi gazete: Takvimi Vekayı (1831)' dir.

    üİlk yarı resmi gazete : Ceridei Havadis (1840)'tir.

    üİlk dergi örneği, Münif Paşa'nın çıkardığı Mecmuaı Fünûn'dur (1861).

    üİlk mizah dergisi "Diyojen"i Teodor Kasap çıkarmıştır (1869).

    üİlk antoloji, Ziya Paşa’ya ait olan Harâbat’tır (1874). Eser, Divan şiiri antolojisidir.

    üİlk eleştiri yazısı, "Edebiyatımız Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir" başlığını taşır ve Namık Kemal'e aittir (1866).

    üİlk eleştiri eseri; "Tahribi Hârâbat" (1885), Namık Kemal'indir. Namık Kemal, bu eserinde Ziya Paşa'nın Harabat adlı Divan şiiri antolojisinde savunduğu düşünceleri eleştirir.

    üBatılı anlamda ilk günlük; Direktör Ali bey’e ait olan "Seyahat Jurnali" (1897)'dir.

    üEdebiyatımızda ilk fabl örneği Şeyhi (1371? 1431?)'nin Harnâme'si sayılabilirse de Batılı anlamda ilk fabl örneklerini Tanzimat edebiyatı sanatçısı Şinasi yazmıştır.

    üİlk roman çevirisi, Fransız yazar Fenelon’un "Telemak" adlı eseridir(1859). Eseri, Yusuf Kamil Paşa çevirmiştir. Eser, daha sonra Ahmet Vefik Paşa tarafından tekrar çevrilmiştir.

    üEdebiyatımızda ilk yerli(telif) roman örneği, Şemsettin Sami'nin 1872'de yayımlanan Taaşşukı Talât ve Fıtnat adlı eseridir.

    üİlk edebi roman örneği, Namık Kemal'in İntibah( Sergüzeşti Âli Bey) adlı eseridir (1876).

    üİlk tarihi roman, Namık Kemal'in Cezmi'sidir (1880). Bu eser, konusunu Türk İran savaşlarından alır.

    üİlk köy romanımız, Nabizade Nazım'ın Karabibik adlı eseridir (1890).Eser, romandan ziyade hikâyeyi andıran bir eserdir.

    üİlk realist roman örneği, Recaizade Mahmut Ekrem'in yazdığı Araba Sevdası'dır(1896).

    üİlk psikolojik roman örneği, Serveti Fünun sanatçısı Mehmet Rauf'un Eylül'üdür (1901).

    üİlk modern roman örneği Halit Ziya Uşaklıgil’in Mai ve Siyah (1897) adlı eseridir.

    üİlk tezli (bir görüşü savunan) romanımız, Nabizade Nazım'ın Zehra'sıdır (1896).

    üHikâyeciliğimizin Anadolu’ya yönelmesini sağlayan en önemli yazar, Refik Halit Karay’dır.

    üModern hikâyenin edebiyatımızdaki kurucusu Memduh Şevket Esendal’dır.
     


Yükleniyor...