Rüstem Paşa Kimdir Hayatı ve Dönemi

'Biyografi' forumunda Belinay tarafından 27 Mart 2012 tarihinde açılan konu



  1. Rüstem Paşa

    Doğum 1500-Saraybosna
    Ölüm 10 Temmuz 1561-İstanbul
    İlk görev süresi 28 Kasım 1544 – 6 Ekim 1553
    İkinci görev süresi 29 Eylül 1555 – 10 Temmuz 1561
    Önce gelen Hadım Süleyman Paşa (ilk dönem), Kara Ahmed Paşa (İkinci dönem)
    Sonra gelen Kara Ahmed Paşa (ilk dönem), Semiz Ali Paşa (İkinci dönem)
    Rüstem Paşa, Osmanlı sadrazamı ve Kanuni Sultan Süleyman’ın damadıdır. Hürrem Sultan, Mihrimah Sultan ve Rüstem Paşa üçgeni devlet yönetiminde oldukça etkili oldu. Geride yaptırdığı birden fazla eser kaldı. Edirne' de Mimar Sinan'a Rüstem Paşa Kervansarayı'nı, Ankara'da 1522-1523 tarihlerinde Çengel Hanı'nı ve ayrıca Kütahya'da Anadolu Beylerbeyliği yaptığı sırada bir medrese ve bir hamam yaptırdı. 2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Serhat Nalbantoğlu tarafından canlandırıldı. 2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı dizide ise Rüstem Paşa'yı Ozan Güven canlandırdı.

    HAYATI
    1500’lü yılların başında Saraybosna yakınlarındaki bir köyde dünyaya geldiği bilinen paşanın ailesinin kökeni hakkında pek çok rivayet bulunmaktadır. Acemi Ocağı’na ne zaman alındığına dair kesin bilgi bulunmamakla birlikte köle olarak sultanın Galata’daki sarayına teslim edildiği ve burada kısa sürede dikkatleri üzerine çekerek iç oğlanı olarak saraya getirildiği bilinmektedir. Sarayda yıldızının parlamasına sebep olan şey, Kanuni Sultan Süleyman’ın elindeki bir eşya pencereden düşer ve padişahın yanında bulunanlar düşen eşyayı yakalamak için merdivenlerden inerken genç Rüstem pencereden atlar. Bu hareketi ile de padişahın gözüne girer ve birkaç yıl içinde mirahurluğa kadar yükseldi. 1533 yılında Teke sancak beyiliğine, sonra Diyarbekir beylerbeyiliğine ve 1538 yılında da Anadolu beylerbeyiliğine tayin edildi.

    1539 yılında Şehzade Bayezid’in sünnet düğününe vezir rütbesi ile katılan paşa’nın aynı zamanda Kanuni Sultan Süleyman’ın kızı Mihrimah Sultan ile nikahlarınında kıyıldığı bilinir. Vezir olarak 1541/43 yıllarında padişah ile birlikte Macaristan seferine katıldı ve devlet idaresinde her geçen gün biraz daha etkili olmaya başladı. Kendisine veziriazamlık yolunu açmak için bazı oyunlar oynadı ve sonunda başarılı oldu; 1544 yılında bu makama tayin edildi.

    VEZİRİAZAMLIK DÖNEMİ
    Hürrem Sultan’ın oğullarının tahta çıkması için Şehzade Mustafa’yı devre dışı bırakmaya çalışırken en büyük destekçisi damadı idi. Paşa’nın tertibi ile 1553 yılındaki İran seferi sırasında şehzade öldürüldü ve bu durum halk arasında büyük tepkilere neden oldu. Kanuni Sultan Süleyman’da asker arasında büyük infiale yol açması sonucu Rüstem Paşa’yı veziriazamlıktan azletti. Şehzade’nin katline ‘’Mekr-i Rüstem’’ diye not düşüldü.

    Rüstem Paşa, 19 yıl süren veziriazamlığından sonra 2 yıl boyunca Üsküdar’daki konağında ikamet etti. Azledilmesine rağmen Kanuni’nin damadı olması dolayısıyla otoritesinden fazla bir şey kaybetmedi. Zaten 1555 yılında Hürrem Sultan ve Mihrimah Sultan’ın gayreti ile veziriazamlık makamında bulunan Kara Ahmet Paşa’nın öldürülmesi üzerine Rüstem Paşa ikinci kez bu makama getirildi. Ölümüne kadar yaklaık 6 yıl süren bu görevinde Cerbe Deniz Savaşı’nı kazandı.

    Bu dönemde Osmanlı Devleti’ni en fazla uğraştıran mesele Şehzade Bayezid ile Şehzade Selim arasındaki mücade oldu ve Rüsteme Paşa’da Şehzade Bayezid’i tutmakta idi. Yalnız Şehzade Bayezid asi konumuna düşüp İran’a kaçması sonucu Şehzade Selim’in tarafına geçen paşa, 1561 yılında hayatını kaybetti. Türbesi İstanbul’da Şehzade Camii haziresinde’dir.

    HAKKINDA SÖYLENENLER
    Fransızlar’ın korkun yaratık, Almanların gaddar ve menfur diye tanımladığı, Venedikliler’in çekindiği Rüstem Paşa, mantıklı sebepler ileri sürüldüğünde bunları kabul etmekten çekinmeyen zeki ve uzak görüşlü bir devlet adamı olarak tarif edilir. Osmanlı kaynaklarında ise tedbirli, tutumlu, zengin, şairlerden hoşlanmayan, yararlı düşünceli gibi sıfatlar ile anılır.

    ÖLÜMÜNÜN ARDINDAN
    Vefat ettiğinde ardında 15 milyon dukalık büyük bir miras bırakan paşa, Osmanlı kaynaklarında serveti yaklaşık 12 milyon altın olarak zikredilir. Geride 1700 köle, 2900 savaş atı, 780.000 hasene altın, nakit olarak 1000 yük para, Anadolu ve Rumeli’de 815 çiftlik, 76 su değirmeni ve 5000 ciltten fazla çeşitli kitap ve daha birçok değerli eşya bırakmıştır.

    Yaptırmış olduğu yüzlerce hayır eseri ve bağışladığı gelirlerle de önemli bir yere sahip olan paşa, kurduğu vakıflar ile Hırvatistan, Macaristan, Balkanlar, Rumeli, İstanbul, Anadolu, Mısır, Medine ve Kudüs başta olmak üzere ülkenin farklı coğrafyalarında pek çok eser yaptırmıştır.

    MEZİYETLERİ
    Aldığı mali önlemler ile devletin hazinesine büyük paralar kazandıran paşa, seyyahlar tarafından sarayın çiçeklerini bile satarak hazineye gelir sağladığı anlatılır.

    Oğuz Han’dan başlayarak Türk tarihinden kısaca bahsedildikten sonra 1561 yılına kadar Osmanlı tarihinin anlatıldığı bir eser Rüstem Paşa Tarihi diye şöhret bulmuş; hatta bu isimle Almanca’ya çevrilmiştir. Rüstem Paşa, Hürrem Sultan’la iş birliği yapması ve Şehzade Mustafa’nın ölümünde rolü olması yüzünden dönemin tarihçilerinin eserlerinde ve şairlerin beyitlerinde genelde olumsuz olarak takdim edilir. Ancak toplam 14,5 yıl süren iki veziriazamlığı döneminde ıslahatçılığıyla devletin siyasi ve mali gelişmesine katkısı olduğu açıktır.