Kırgızistan Cumhuriyeti hakkında kısa bilgi

'Sorun Cevaplayalım' forumunda EyLüL tarafından 8 Kasım 2012 tarihinde açılan konu


  1. Kırgızistan Cumhuriyeti hakkında kısa bilgi


    Kuruluş Tarihi: 31 Ağustos 1991
    Yüzölçümü: 198.500 km2
    Nüfusu: 5.000.000
    Başkenti: Bişkek

    Tarihi

    Dört büyük Orta Asya Türk halklarının en küçük grubunu Kırgızlar oluşturur. Orta Asya’da yaşayan Kırgızlar, tüm Kırgızların yüzde 90’ını kapsar. Doğu Türkistan’da 80.000, Afganistan’da 25.000 Kırgız’ın yaşadığı tahmin edilmektedir. Kuzey Türkleri ya da Doğu Hun grubuna ait bir dili konuştukları bilinmektedir.

    Çin kaynaklarına bakıldığında Kien-Kun, Ki-Ku gibi adlandırmalar, Kök Türk metinlerinde Kırkız, Tibetçe’de gir-Kiz şeklinde geçtiği görülür. Söylencelere göre Kırgızlar “Kırk Kiz” ya da “Kır-ları (Dağları) gez” anlamına gelen Kırgız’dan geldiği varsayımı MÖ:2-l asırlarda Hunlar ile ilgili anlatılan olaylarda görülür. Kırgızlar Tanrı Dağları’nın doğusu ile Tannu-Ola arasında ortaya çıkmışlardır. Tarihi kaynaklara göre ise Kırgızlar 13. yüzyıldan sonra da bugünkü yurtlarına gelmişlerdir. Kırgızların mezar taşlan üzerinde ve Yenisey Irmağı boylarında yapılan kazılarda yukarı Yenisey Irmağı bölgesinde yaşadıkları görülmektedir.

    Kırgızlar 9. yüzyılda Uygur Kağanı’nı öldürerek Türk devletinin başına geçmişler, önce Özbek hakimiyetini daha sonrada Kazak egemenliğini kabul ederek birlikte yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Arkasından da Kalmukların egemenliğine girmişler ve Tanrı Dağlarının batısına göç etmişlerdir. 1207 de Cengiz Han Moğolistan’ı hakimiyeti altına almıştır. Kırgızlar 1700 yıllarında Hokand Devletinin egemenliğine girmişler ve çoğunluğu alarak devlete el koymuşlardır. 1876 yılında Hokand Rusların eline geçmiş, 1924 te Kara Kırgız Özerk Oblast’ı kurulmuş, 1926’da Özerk Cumhuriyet, 1936’dadaSSCB katılmışlardır. Kırgızlar, 15Ağustos 1990’da egemenliklerine, 31 Ağustos 1991’de de bağımsızlıklarına kavuşmuşlar ve tarihin her döneminde dillerini korumuşlardır. Kırgızlar % 98 dillerine bağlı olmuşlardır.

    Bu konuda Manas Destanı’nın büyük yararını ve etkilerini görmüşlerdir. Zaten Kırgız dilinin bu denli sağlam kalmasının nedeni de Manas Destanı’dır.

    Coğrafi Konumu

    Kırgızistan’ın yüzölçümü 198.500 km2 dir. Kuzeyde Kazakistan Güneydoğu ve doğusunda Çin Halk Cumhuriyeti, Batısında Özbekistan ve Güneybatısında da Tacikistan bulunmaktadır.

    Kırgızistan coğrafi konum olarak 71°-80° doğu boylamları ile 39*-43* Kuzey enlemleri arasındadır. Kırgızistan’ın yüzey şekilleri genellikle dağlıktır ve ekili alanları azdır.

    Kırgızistan’ın Başkenti Bişkek (450.000) dir, önemli şehirleri ise Calabibad, Karagöl, Talas, Narin, Çolpan Ata, Karahol, Issık Köl’dur.

    Önemli nehirleri, Narin, Kursab. Talas, Kızılsu, Kursab’dır. Kırgızistan adeta bir göller ülkesidir ve üç bine yakın göl bulunmaktadır. Dünyanın ikinci en büyük krater gölü “Issık” gölü buradadır. Kırgızistan’da yer yer değişik iklim tipleri görülürse de genelde yazları sıcak ve kurak, kışları sert-karasal iklim özellikleri egemendir.

    Eğitim

    İlk dönemlerde, göçebe olan Kırgızlar arasında eğitim yaptırmak oldukça zor olmuştur. Ancak, diğer Türk Cumhuriyetleri’nde olduğu gibi İsmail Gaspiralı’nin etkileri, Kırgızistan’da da görülmüştür. Modern anlamda eğitime ise Sovyet döneminde başlanmıştır. Yedi yıllık ilköğretim bitirme zorunluluğu 1934 de konmuş ve 1950’lerde ancak gerçekleştirilebilmiştir.

    1991-1992 verilerine göre ise okul sayısı 2000, öğrenci sayısı ise 1.000.000 dır. Ülkede bir Kırgız Devlet Üniversitesi bulunmaktadır ve burada 13.370 öğrenci okumaktadır. Bu üniversiteye bağlı Enstitüler vardır. Dünyanın en uzun ve doğal (tabii) destanı olan ve Birleşmiş Milletler tarafından 1000. yıl kutlamaları yapılan Manas Destanını Kırgızlar yaratmışlardır.

    Nüfus

    Kırgızistan nüfusunun yarısından fazlasını Kırgızlar oluşturmaktadır. Ülkede 80’e yakın etnik grup mevcuttur. Bunların içerisinde 750.000 kişiyle Rus kökenliler ve 600-800.000 kişiyle Özbek kökenliler başta gelmektedir. Ayrıca zaman zaman etnik ihtilaflar da su yüzüne çıkmaktadır. Özbek nüfusun yoğun olduğu Oş bölgesinde toprak anlaşmazlığı nedeniyle Kırgızlar ile Özbekler arasında bağımsızlık öncesi ciddi çatışmalar meydana gelmiştir.

    Bağımsızlık sırasında 100.000 kadar olduğu sanılan Alman kökenli nüfusun 70 bini göç etmiştir. 1993 yılında had safhaya erişen Rus kökenlilerin göçü ise artık durmuş.