İlk Türk Devletleri ve Özellikleri

'Sosyal Konular' forumunda Blue tarafından 26 Kasım 2010 tarihinde açılan konu


  1. İLK TÜRK DEVLETLERİ
    Asya Hun Devleti
    Merkez Ötügen olmak üzere Orhun ve Selenga nehirleri çevresinde kuruldu. Tarihte bilinen ilk Türk devletidir. Devletin kurucusu ve ilk hükümdarı Teoman'dır. Çinlilere karşı seferler yaptılar, Çinliler de bu seferleri durdurmak için Çin Seddi'ni yapmak zorunda kalmışlardır. Teoman'ın oğlu Mete Han döneminde; diğer Türk devletlerine de örnek olacak "onluk sistem"e dayalı ilk düzenli Türk ordusu kuruldu.
    Asya Hun Devleti'nin Yıkılışı
    Mete Han'ın ölümünden sonra oğulları ülkeyi iyi yönetemediler. Çin entrikaları ve bu devletle yapılan savaşlar ülkeyi zayıflattı. İpek Yolu'nun Çin kontrolüne geçmesi nedeniyle Hun ekonomisi bozuldu. Artan Çin baskısı nedeniyle ülke iyice zayıflayarak Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı
    Avrupa Hun Devleti
    M.S. 400'lerde başkent Etzelburg olmak üzere Avrupa Hun Devleti kuruldu. Bu sırada Hun hükümdarı Balamir'di. Avrupa Hunları'nın en ünlü hükümdarı Attila'dır. Attila, 447 yılında büyük bir ordu ile Doğu Roma (Bizans) üzerine yürüdü ve onları vergiye bağladı. 451 yılında Batı Roma İmparatorluğu üzerine ve 452 yılında da İtalya üzerine iki büyük sefer yaptı.
    Göktürk Devleti
    552'de Avarlara karşı isyan ederek, Bumin Kağan önderliğinde Ötügen merkez olmak üzere kuruldu. Tarihte Türk ismini devlet isimlerinde kullanan ilk topluluktur. Bumin Kağan'ın yerine geçen Mukan Kağan zamanında devlet en parlak dönemini yaşadı. İstemi Yabgu döneminde Bizans ile Sasani Devleti'ne karşı büyük mücadeleler yapıldı. Göktürk Devleti, Çin entrikaları sonucu, 582 yılında Doğu ve Batı Göktürkler olarak ikiye ayrıldı. Bu dönemde İpek Yolu, Göktürk, Sasani ve Bizans Devletleri'ni karşı karşıya getirmiştir. İlk Türk-Bizans ittifakı Sasaniler'e karşı bu dönemde olmuştur (571). Hedef doğu-batı ticaretini ele geçirmektir.
    II. Göktürk Devleti
    682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde kuruldu. Ünlü hükümdarları Bilge Kağan döneminde, vezirleri Kültigin ve Tonyukuk ile birlikte, en parlak dönemlerini yaşadılar. Bilge Kağan'ın ölümünden sonra zayıflayarak Basmil, Karluk ve Uygurların isyanı sonucu yıkıldılar. Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı kaynağı olarak kabul edilen Orhun yazıtları bu dönemde yazılmıştır. Bu yazıtlarda Göktürk Tarihi ve Türk Uygarlığı hakkında önemli bilgiler verilmektedir.
    Uygurlar
    Yerleşik yaşamı benimseyen ilk Türk topluluğudur. Budizm ve Maniheizm'i benimsediler. Çin'den sonra matbaayı geliştirerek ikinci kez kullanılan ve hareketli harfleri icat ettiler. 840 yılında Kırgız Türkleri tarafından yıkıldılar. Budizm ve Maniheizm Uygurların hem mimari alanında hem de savaşçı özelliklerini kaybetmelerinde etkili olmuştur.
    Kırgızlar, Uygurları yıkarak Türk yurdunun Moğolların eline geçmesine neden olmuşlardır. Bu yüzden Türk tarihinde olumsuz anılmışlardır.
    Avarlar
    En ünlü hükümdarları Bayan Kağan döneminde Doğu Roma İmparatorluğu üzerine birçok sefer yaptılar. Sasanilerle birleşerek ilk defa İstanbul'u kuşattılar fakat ele geçiremediler. Hıristiyanlığı kabul eden Türk topluluklarındandırlar. İstanbul'u ikinci defa kuşattılar fakat bundaki başarısızlıkları zayıflamalarına sebep oldu ve 805 yılında Frankların saldırısı sonucunda yıkıldılar. İslamiyet'i kabul eden boylar bugünkü Kazan Türklerinin temelini oluşturur.


    Bulgarlar
    Orta Asya'dan ve Oğuzlardan koparak Batı'ya göç eden kabilelerin birleşmesiyle oluştular. Bir kısım Bulgar Türkleri Volga Nehri çevresine gelerek İdil (Volga) Bulgar Devleti'ni kurdular. Bu devlet 1236 yılında Altın Ordu Devleti tarafından yıkıldı. Türk boylarına gelen diğer Bulgar Türkleri burada Tuna Bulgar Devleti'ni kurdular. Tuna Bulgarları zamanla Slavlaşarak ve IX. yüzyılda da Hıristiyanlığı kabul ederek tarih sahnesinden silindiler.
    Hazarlar
    Hazar Türkleri tarafından Karadeniz'in kuzeyi ile Kafkasya arasında kuruldu. Hz. Ömer ve Hz. Osman zamanında İslam ordusu ile mücadele ettiler. Hazar Türkleri, Museviliği kabul eden ilk Türk topluluğu olduklarından İslamiyet'in Avrupa'da yayılmamasında etkili oldular. Museviliği daha çok merkez yönetiminde bulunanlar kabul etmişlerdir. Halk arasında ise daha çok Hıristiyanlık, Müslümanlık ve Şamanizm görülür.
    Kıpçaklar(Kumanlar)
    Kıpçaklar, XI. yüzyılın başlarında Moğolların baskısıyla Orta Asya'dan göç ederek Doğu Avrupa'ya geldiler. Ruslarla büyük mücadeleler sonucunda Rusların Karadeniz'e inmelerini engellediler. Zamanla ortadan kalktılar. Kıpçakların Seyhun Irmağı boylarında Oğuzlarla yaptıkları savaşlar, Dede Korkut Hikâyeleri’ne konu olmuştur.
    Macarlar
    Macar boyları Peçenek baskısı sonunda bugünkü Macaristan'a yerleştiler. Avrupa'nın batısına ve güneyine akınlar yaptılar. 995 yılında Germen Kralı'nın karşı akını sonucunda büyük yenilgi aldılar. Bu tarihten itibaren yavaş yavaş Hıristiyanlaşarak kültürel özelliklerini kaybettiler. Macarlar, Hıristiyanlığın Katolik mezhebini benimseyen tek Türk boyudur. Dinlerindeki değişim devlet yapılarına yansımış, boylar birliğine dayalı siyasi yapıdan, krallık sistemine dayalı bir yapıya geçmişlerdir. Macarlar aynı zamanda, Germenlerin Balkanlara inmesi ve Balkanlardaki Slavlarla kuzeydeki Slavların birleşmesini engellemişlerdir.
    Oğuzlar
    Oğuzlar başta Selçuklu ve Osmanlı olmak üzere daha birçok Türk devletinin kurucuları olarak bilinirler. Göktürk Devleti yıkıldıktan sonra Uygurların hâkimiyeti altına girdiler. Uygurların yıkılmasından sonra başkent Yeni kent olmak üzere devlet kurdular. Malazgirt Savaşı'nda, Bizans ordusunda yer aldılar. Oğuzların tarihte büyük devletlerin kuruluşunda etkili olmaları Türk toplulukları içinde en önemli boy kabul edilmelerine neden olmuştur. Türk toplulukları içinde İslamiyet'i kabul eden Oğuzlara "Türkmen" denilmiştir.
    Uzların bir kısmı Hıristiyanlığı kabul ederek Hıristiyanlaşmışlar, Kafkasya'nın güneyine inen diğer bir kısmı ise İslamiyet'i kabul ederek Müslümanlaşmışlardır.
    Peçenekler
    Göktürk ve Uygur hâkimiyetinde yaşadıktan sonra, X. yüzyılda Batı'ya göç ettiler. Macar ve Rus tarihinde etkili oldular. XI. yüzyılda Hıristiyanlığı kabul ettiler. Malazgirt Savaşı'nda Oğuzlarla birlikte Bizans ordusunda yer aldılar. 1091 'de Kıpçaklarla yaptıkları bir savaşta yenildiler ve giderek dağıldılar. Peçenekler, Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev almıştır. Bizans, Peçeneklerin bazılarını da Anadolu'ya yerleştirmiştir.
    Sabirler
    Ural Dağları'nın Güneyine ve Kuzey Kafkasya'ya yerleştiler. VI. yüzyıldan itibaren Doğu Avrupa'ya kadar inerek bu bölgedeki Bizans ve Sasani Devleti ile mücadele ettiler. 557 yılında Avarlarla yaptıkları savaşta yenilip, bu tarihten itibaren gittikçe zayıflayarak tarih sahnesinden silindiler. Sibirya bölgesi, Sibirlerin bu bölgede yaşamalarından dolayı bu adı almıştır.

    Türgişler
    I. ve II. Göktürk Devletleri hâkimiyetinde yaşadıktan sonra VII. yüzyılda Balasagun merkez olmak üzere devletlerini kurdular. Sulu Kağan önderliğinde Emevilerle uzun yıllar mücadele ettiler. Yerleşik yaşamı benimsediler ve tarihte parayı kullanan ilk Türk topluluğu oldular. 766 yılında Karluklar tarafından hâkimiyetlerine son verildi. İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını bir süre engellemişler böylece Orta Asya Türklerinin Araplaşmasını önlemişlerdir.
     


Yükleniyor...