Adıyaman Tarihi Ve Tarihçesi nedir?

Züleyha

Yönetici

Adıyaman Tarihi Ve Tarihçesi nedir?

Anadolu ile Mezopotamya arasında geçiş bölgesi olan Adıyaman çağlar boyu sürekli yerleşime sahne olmuştur. Ele geçen maddi kültür kalıntıları, bölgede Paleolitik dönemden itibaren ( MÖ 600.000-10.000 ) günümüze kadar sürekli bir yerleşimin olduğunu göstermektedir. İnsanların avcılık ve toplayıcılıkla geçindiği Paleolitik dönem izlerine Adıyaman’ın 7 km. kuzeyinde bulunan Palanlı Mağarasındaki yaban keçisi betimlerinde görmekteyiz.

ADIYAMAN TARİHİ VE TARİHÇESİ CUMHURİYET ÖNCESİ

Neolitik dönem ( MÖ 8.000-5.500 ) ile birlikte tarıma ve yerleşik düzene geçildiğini ise Gritille ve
Hayaz höyük buluntuları göstermektedir. Kalkolitik dönem ( MÖ 5.500-3.500 ) ile birlikte çanak ve
çömleğin günlük yaşantıya yoğun olarak girdiğini yine Hayaz ve Samsat Höyük buluntuları
göstermektedir. Tunç çağında ( MÖ 3500-1200 ) Bölge’ de M.Ö. 3.bin’in sonlarında Hurrileri, M.Ö.
2500-2000 arasında yerli kavim Hattileri görmekteyiz. M.Ö. 2.bin’de ise Anadolu sanatına damgasını
vuran Hititler var. M.Ö. 1460-1380 arasında Hurri/ Mittanni egemenliğini görüyoruz. Bu dönemde
Mittanniler Önasya’da Mısır’dan sonra ikinci güçlü devlettir. Mittanni / Hurri egemenliği
I. Şuppililiuma’nın ( MÖ 1380 ) egemenliğine kadar sürer. M.Ö. 1200 yıllarında bölgede Mısır’dan
sonra ikinci güçlü devlet ve bilinen en eski hukuk devleti olan Hititler deniz kavimleri saldırısı sonucu
tarih sahnesinden silinir. Tunç çağı ve Hitit dönemini Samsat, Tille ve Hayaz Höyük örnekleri belgeler.

MÖ 1200’den sonra Anadolu’nun güneyinde Geç Hitit krallıkları kurulur. Bunlardan biride MÖ 1180 yılında kurulan ve bu günkü Adıyaman ilinin de sınırları içinde yer alan Kummuh krallığıdır.
Ele geçen yazıtlarda Adıyaman Tarihi; Geç Hitit kralı olarak Katezuli ,Kundaşpi, Uşpilume, Kuştaşpi ve Mutallu’nun
adları geçmektedir. Asur kralı I. Tiglatplaser M.Ö. 1117 yılında Fırat’ı geçerek bölgede Asur hakimiyeti
kurar. Geç Hitit ve Asur dönemlerini Tille höyük buluntuları belgelemektedir. MÖ 764 yılında Urartu
kralı II. Sardur Kummuh’u ele geçirerek kral Kundaşpi’yi boyun eğmeğe zorunlu bıraktığından
bahseder. MÖ 708 yılında Kummuh kralının Asur devletine ihanet ettiği gerekçesi ile Asur devletine
bağlı bir eyalet haline getirilir.

MÖ 550 yılında Pers kralı Kyros Med kralı Astiyeges’i yenerek İran yaylasından Trakya’ya
kadar ele geçirir. Bölge 200 yılı aşkın Pers egemenliği altında kalır. MÖ 333 yılında Pers kralı Darius’u
İssos savaşında yenen Makedonya Kralı III. Alexandros (Büyük İskender ) bölgeyi egemenliği altına
alır. MÖ 323 yılında İskenderin ölümü üzerine bölge, merkezi Suriye olan Seleukoslar sülalesinin
yönetimine geçer. Yaklaşık 300 yıl süren ve Hellenistik dönem olarak da adlandırılan bu dönemin izlerini Samsat, Gritelle ve Tille höyük buluntuları belgelemektedir. MÖ I. Yüzyılda güçlenen Roma ve
her geçen gün topraklarını genişleterek bu bölge sınırına kadar ilerler. Aynı tarihte bölgedeki
Seleukoslar yönetiminde iç karışıklık sürmektedir.

Anne tarafı Makedon, baba tarafı Perslere akraba olan Mithridates Kallinikos bu karışıklıktan
faydalanarak bu bölgede MÖ 69 yılında başkenti Somosata ( Samsat ) olan Kommagene krallığını
kurar. Kral Mithridates Kallinikos’dan sonra tahta geçen oğlu Antiochos Epiphanes döneminde krallık
altın çağını yaşar. Nemrut dağı kutsal alanından Arsameia kutsal alanına kadar pek çok yer bu kral
döneminde yapılmıştır.

Romalı General Pompeus M.S. 64 yılında Seleukos krallığına son verildikten sonra Kommagene Krallığını ise Roma’nın vasal’ı yapar. MS 72 yılında Partlarla ilişkisi olduğu gerekçesiyle Kommagene egemenlğine son verilerek, bölge Roma imparatorluğunun Suriye eyaletine bağlanır. Antik Cendere köprüsü bölgedeki Roma hakimiyetini simgeleyen yapıların en görkemli örneğidir. M.S. 260 yılında Bölgede Sasanileri görüyoruz.

Roma imparatoru Theodosius’un imparatorluğu M.S. 395 yılında Doğu ve Batı olarak ayırması üzerine Doğu Roma imparatorluğu mirasını Bizans devralır. Bu tarihten sonra bölgede Bizans hakimiyeti devam eder. Adıyaman Tarihi MS 619 yılında Sasaniler Anadolu’yu baştan başa geçerek İstanbul’a ( Konstantinopol ) kadar ilerler. MS 627 yılında Bizans imparatoru Heraklius Sasanileri yenerek onları
bölgeden uzaklaştırır. Bu dönemden sonra Anadolu İslam orduları akınlarına sahne olur. Emevi sultanı
Muaviye MS 670 yılında Bizans üzerine yürür ve İstanbul’a kadar ilerler. Emevi sultanı El -Velid bin
Abdülmelik ( MS 705-714 ) döneminde bölge İslam hakimiyeti altındadır. Emevi yönetiminin
zayıfladığı dönemde Abbasiler güçlenir. Abbasi sultanı Mehdi tarafından gönderilen oğlu Harun-i Reşit
komutasındaki bir ordu MS 780 yılında bölgeyi ele geçirir. M.S. 856 yılında Bizans İmparatoru
Petranos Sümeysat’ı ( Samsat ) ele geçirir.

Adıyaman Tarihi Ve Tarihçesi
Bölge bu tarihten sonra Bizans – İslam yönetimleri arasında sürekli el değiştirir. MS 926 ile 958 yılları arasında bölgede Hamdani’lerin egemenliğini görmekteyiz. M.S. 1040 yılında Dandanakan savaşı ile bağımsız bir devlet haline gelen Selçuklu devleti, Anadolu’ya akınlar yapar ve MS 1065 yılında bölgeyi ele geçirirler. Yüzyıllardan beri İslam orduları akınlarına sahne olan fakat tam fethedilemeyen Anadolu, Selçuklu sultanı Alparslan tarafından MS 1071 yılında Malazgirt zaferi ile Türklerin eline geçer. MS 1122 yılında bir Türk beyliği olan Artuklu sınırları içinde yer alan bölge M.S. 1233 tarihinde Zengi hakimiyetine girer. M.S. 1240 – 1250 yılları arasında Moğol saldırısı gören bölge M.S. 1298 yılında Memluk’ların egemenliğine girer. Kahta Yeni kale de bu dönem izlerini taşır.. Bölge M.S. 1337 – 1521 yılları arasında yine bir Türk beyliği olan Dulkadiroğulları hakimiyeti altındadır. Adıyaman Ulu Camii bu dönemde yapılmıştır. M.S. 1518 yılında Osmanlı Padişahı I. Selim ( Yavuz Sultan Selim ) Dulkadiroğulları beyliğine son vererek bölgeyi Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katar. Bölge önce Maraş’a daha sonra Diyarbakır’a bağlanır. Bölgede bu dönem izlerini yansıtan birçok Osmanlı yapısı bulunmaktadır.
 
Üst