Zayıf Hadislerle Amel Etmek Caiz midir

'Sorularla İslamiyet' forumunda Dark tarafından 24 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. Zayıf Hadislerle Amel Etmek Caiz midir

    Soru: Zayıf hadislerle amel etmek caiz midir?

    Cevap:

    Hadis kitaplarında yer alan hadislere “sahihlik”, “zayıflık” vasfı, anlamlarının Kur’an’a uygunluğuna göre değil; rivayet zincirlerinin sahih olup olmamasına göre verilmiştir Kendisine “sahih” vasfı verilen hadis, onu kitabına alan âlime ve senedine göre sahihken aynı hadis bir başka âlime göre sahih olmayabilir Bu yüzden temel ölçüt daima Kur’an olmak durumundadır Yani bir hadis senet itibariyle sahih olsa ama anlamı Kur’an’a açıkça aykırı olsa onunla amel edilmez Bunun gibi senedi zayıf görülen ama anlamı Kur’an’a uygun hadislerle amel edilebilir Fakat hadis kitaplarında zayıf hadislerle amel meselesi anlatılırken bu konu üzerinde pek durulmaz Kitaplarda anlatılan, Kur’an’da yer almayan bazı faziletli ameller/ibadetler konusunda gelen zayıf hadislerle amel edilip edilmeyeceğidir Bu konuda Subhi es-Salih’in söyledikleri gerçekten kayda değerdir Okumanızı tavsiye ederiz:

    “Fezâil-i a’mâl (faziletleri ameller) mevzuunda zayıf hadisle amel etmek caizdir” sözünü herkes söyler durur Bu sözle, rivayetinde müsamahalı davrandıkları, kendilerince sahih olmayan bütün hadisleri bu gruba katarlar ve böylece sabit ve malum bir esasa dayanmadan birçok prensipleri dine ilâve ederler Aradan asırlar geçmesine rağmen bu söz, Ahmed b Hanbel, Abdurrahman b Mehdî ve Abdullah b Mübârek gibi üç büyük Hadis imamının söylediği buna benzer bir sözün aks-i sadâsıdan başka bir şey değildir Bu üç büyük imâmın sözü şudur: “Helâl ve haram mevzuunda bir şey rivayet ettiğimizde pek sıkı, fezâil ve benzeri mevzularda bir şey rivayet ettiğimizde de müsa-mahakâr davranırdık”

    Bu imamların sözleri tam olarak anlaşılmamıştır Nasıl ki bizim nazarımızda sahîh’in mukabili zayıfsa, onların pek sıkı davranmak sözünden kastettikleri de, böyle karşılığı olan bir şey değildir Helâl ve harama dâir bir şey rivayet ettiklerinde daha temkinli davranarak ancak hadisin en yüksek derecesinde bulunanlarla ihticâc ediyorlardı ki, bu da kendi zamanlarında ittifakla “sahih” diye adlandırılan derecedir Helâl ve haram ile ilgisi olmayan, fezâile dâir bir şey rivayet ettiklerinde pek sıkı davranmak ve sadece sahihleri rivayet etmek zaruretini duymuyorlar, aksine mertebece sahihten aşağıda bulunup, kendi asırlarında henüz yerleşmemiş bir tabir olan Hasen’i de kabule taraftardırlar Her ne kadar hasen, kendilerinden sonra zayıf adı verilen hadislerden mertebece daha üstün görülüyorsa da, mütekaddimînin ıstılahında zayıf hadisin bir nev’i olarak kabul ediliyordu Halk bu imamların fezâil babında müsamahalı davranmaları sözüyle, sahih derecesine varmayan hasen hadisleri rivayete elverişli bulmaları şeklinde anlasalar bile, “Fezâil-i a’mâlde zayıf hadisle amel etmek caizdir” sözünü pek doğru bulmuyorlardı

    Şu noktada hiç şüphe yoktur ki, -din nazarında- zayıf rivayetler ne şer’î bir hüküm, ne de ahlâkî bir fazilet için kaynak olur; zira zan, gerçekten hiçbir şey ifade etmez Fezâil de ahkâm gibi dinin esas prensiplerindendir Binaenaleyh bu prensipleri çürük bir temel üzerine, paramparça olacağı bir uçurum kenarına bina etmek doğru olamaz

    Müsamahakâr davrananların, fezâil-i a’mâl mevzuunda zayıf hadis rivayet edebilmek için öne sürdükleri şartlar ne kadar çok ve müsait olursa olsun, anlattığımız sebebe binaen bunu kabul etmiyoruz

    Bilindiği üzere bu şartlar üç tanedir:

    1 - Rivayet edilen hadis pek zayıf olmayacak

    2 - Kitap veya sahîh sünnetle sabit olan bir asla dayanacak

    3 - Kendinden daha kuvvetli bir delile muhalif olmayacak

    Zayıf hadis rivayetini – bu şartlara rağmen – kabul etmiyoruz

    Gerek şer’î ahkâm ve gerekse fezâil babında, elimizde, başkasına lüzum bırakmayacak kadar çok sahîh ve hasen hadis vardır Biz -bu şart-ların çokluğuna rağmen- zayıf hadislerin sabit olduğuna bir türlü inanamıyoruz Böyle olsaydı ona hiç zayıf der miydik? Hâsılı, zayıf hadisler hakkında şüphe etmekten kendimizi alamıyoruz Zaten dinde, yakînî olmayan şeylerin hiçbir değeri yoktur” (Subhi es-Sâlih, Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları, Tercüme: M Yaşar Kandemir, 4 Bs, Ankara, 1986, s: 177-180)