Vida Nedir - Vida Çeşitleri Nelerdir - Vida Hakkında Bilgi

'Ders notları' forumunda Violet tarafından 20 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. Vida Nedir - Vida Çeşitleri Nelerdir - Vida Hakkında Bilgi

    Bir dik üçgenin uzun dik kenarı bir silindir çevresine tabanı boyunca sarıldığı zaman üçgenin
    hipotenüsü silindir üzerinde bir helis (eğri) çizgi oluşturur Bu helis çizgi boyunca silindir üzerine üçgen, kare, trapez vb şekillerde eşit aralıklarla kanal açılırsa meydana gelecek profile vida denir Vidalar bilhassa bağlantı elemanlarının dişli kısımlarını oluşturan bölümler olarak her alanda günlük hayata girmiş makine elemanlarıdır Vidalar gördükleri işlevin önemi bakımından çeşitli profillerde yapılmaktadır Profillerine yani diş biçimlerine göre vidalar;

    a) Üçgen Vidalar
    b) Trapez Vidalar
    c) Kare Vidalar
    d) Testere Vidalar
    e) Yuvarlak Vidalar

    olmak üzere 5 ana gruba ayrılır Bunların dışında bir de değişik profillerde ağaç ve saç vidaları vardır Ancak bu cıvatalar elle yapılmayıp özel makinelerde otomatik olarak üretilmektedir

    a) Üçgen Vidalar
    Üçgen vida, adından da anlaşılacağı gibi diş profili üçgen şeklinde olan vida demektir Üçgen vidaların dişlerini meydana getiren üçgen açıların büyük, helis açıları küçüktür Helis açılarının küçüklüğüne bağlı olarak vidaların helis adımları ve diş yükseklikleri küçük olur Üçgen vidaların bu özelliklerde yapılması daima sıkılı konumda bulunması zorunluluğundandır Yani bir vida ile yapılan bir bağlantının kendiliğinden çözülmeden sıkılı kalması gerekliliği ( Bu duruma Oto blokajlık denir ) küçük adımlı üçgen vidaları çıkarmıştır Üçgen vidalar metrik ve whitworth olmak üzere iki çeşittir Bu iki tipi birbirinden ayıran en önemli özellik vidaların açılarıdır Metrik vidanın üçgen açısı 60° whitworth vidaların üçgen açısı 55°’ dir O halde metrik vidanın dişleri bir eşkenar üçgen withworth vidanın dişleri ise bir ikizkenar üçgendir

    Vidanın adımı vidanın en önemli elemanıdır Bir vida adamı ile ifade edilir Bir adım bir diş diş dolusu, bir diş boşluğundan oluşur Adım metrik vidalarda milimetre olarak, whitworth vidalarda ise bir parmak uzunluğunun diş sayısına bölünmesi ile ifade edilir Her iki tip vida dilişlerinin bütün elemanları adıma göre hesaplanır Metrik vidalarda dişin uç kısmı düz kesilmiş, taban kısmı yuvarlatılmıştır Whitworth vidalarda ise hem dişin ucu hem de dişin tabanı yuvarlatılmıştır Vidalarda diş diplerinin yuvarlatılmış olması vidanın imalatını kolaylaştırmak ve dayanımını arttırmak için yapılmıştır Bu tanımlamalardan anlaşılacağı gibi vidanın diş yüksekliği, diş üstü ile diş dibi arasındaki mesafedir

    Helis açısı vidanın adımını meydana getiren açıdır Yukarda bahsedildiği gibi üçgen normal vidaların helis açıları küçüktür Helis açısının küçük olması vidanın oto blokajlığını arttırır Bu yüzden üçgen vidalar yani bağlantı vidaları iyice sıkıldıktan sonra gelecek darbelerin etkisi ile kendiliğinden kolay kolay çözülmez Vidaların bu özelliliğini daha da arttırmak için gerek metrik vidalar olsun gerekse whitworth vidaları olsun ince diş ve normal diş olarak iki şekilde yapılmaktadır Vidalar metrik ise metrik ince diş, whitworth ise whitworth ince diş denir Helis açısı büyük olan vidalarda da vardır Fakat bunlar bağlantı vidaları değil hareket vidalarıdır

    b) Trapez Vidalar
    Trapez vidaların diş biçimi şekilde görüldüğü gibi kesik üçgen şeklindedir Bu yüzden vida ve somun dişleri birbirine boşluksuz olarak kavrar Bu özelliğinden dolayı trapez vidalar genellikle hareket vidası olarak kullanılır

    Trapez vidalarda dişlerin kesik üçgen biçiminde olması hem boşluksuz bir hareket iletimi hem de gerektiğinde kolay çözülebilen sıkma kuvveti sağlar Bu yüzden sık sık bağlanıp çözülmesi gereken yerlerde trapez vidalar tercih edilir ( Örneğin talaşlı üretiminde kullanılan mengene vidaları ) Trapez vidaların uç açıları 30 olarak metrik-iso trapez vida adı altında TS61/ 23 ve DIN 103 ile normlaştırılmıştır Bu norma göre yapılan normal trapez vidaların ölçüleri Tablo 1′ de verilmiştir Trapez vidalar “Tr 24*5 “ şeklinde gösterilir Bu ifadede Tr vidanın trapez olduğunu, 24 sayısı vidanın dış çapını, 5 sayısı ise vidanın adımının 5 olduğunu gösterir

    Yukarıdaki açıklamalar özetlenirse trapez vidaların helis açıları büyüktür ve uç açıları küçüktür Bu yüzden dişler arasında meydana gelen sürtünme kuvveti de küçük olur Bu sebeplerden dolayı trapez vidalar hareket vidası olarak kullanılır Bağlantı vidası olarak kullanılmazlar

    c) Kare Vidalar
    Kare vida şekilde görüldüğü gibi eksenine paralel olarak alınan kesitinde diş profili kare biçiminde olan vida demektir Kare vidalar üçgen vidalar gibi bağlantı vidaları olmayıp sadece hareket vidası olarak kullanılır çünkü kare dişlerinin yanal yüzeyleri vida eksenine dik konumda olduğundan yeterli derecede sıkma kuvveti sağlayamazlar ayrıca kare vidalarda dişlerin yüzeyleri dağa kısadır bu yüzden diş yüzeyleri arasında sürtünme az olur

    Şekilden de anlaşılacağı gibi vidanın adımı bir diş dolusu bir diş boşluğundan oluşmakta olup p ile ifade edilmektedirKara vidaların helis açısı vidaların oto blokajlığı için önemlidirHelis açısı büyük olursa vida sıkılı konumda kalamazKendiliğinden veya küçük bir darbe tesiriyle çözülürHelis açısı küçük olursa vida sıkılı durumda kalabilirFakat yine de darbe veya sarsıntı tesiriyle kolay çözülebilir

    Kare vidalar hareket vidası olarak kullanıldığından yerine göre tek ağızlı veya çok ağızlı olarak yapılır

    Vidanın adımı bir diş dolusu ve bir diş boşluğundan oluştuğu için diş kalınlığı adımın yarısı kadardırKara vidalarda somunun diş üstü ile vidanın diş dibi arasında 01-03 mm kadar küçük bir boşluk vardırBu vidanın rahat çalışmasını sağlarKare vidalar normlaştırılmamıştırBu yüzden diş üstü çaplarıyla adımları arasında bir bağlantı yokturFakat yinede vidanın adımı diş üstü çapına uygun düşmelidir









    ----------------------------