Ülkemizin Belli Başlı Göllerini Ve Bulundukları Bölgeler

'Güncel Bilgiler' forumunda Violet tarafından 15 Nisan 2011 tarihinde açılan konu


  1. Ülkemizin Belli Başlı Göllerini Ve Bulundukları Bölgeler



    1. Yerli Kaya Gölleri

    a. Tektonik Göller: Yer kabuğunun çökmesi veya kırılması neticesinde meydana gelen çukurluklara suların dolmasıyla oluşurlar. Dünya’nın en derin gölü olan Baykal Gölü (1741 m), Lût Gölü, Hazar Gölü ve Çad Gölü yeryüzündeki başlıca büyük tektonik göllerdir.

    Ülkemizdeki başlıca tektonik göller ise şunlardır:

    Marmara Bölgesi’nde; Sapanca, İznik, Ulubat ve Manyas gölleri,

    Ege Bölgesi’nde; Simav Gölü,

    Göller Yöresi’nde; Beyşehir, Eğirdir, Acıgöl, Burdur, Ilgın (Çavuşçu), Akşehir, Eber, Suğla ve Kovada gölleri,

    İç Anadolu Bölgesi’nde; Tuz, Seyfe ve Tuzla gölleri,

    Doğu Anadolu Bölgesi’nde Hazar, Hozapin ve Van gölleri.

    Türkiye’nin en büyük tabii gölü olan Van Gölü, tektonik bir çukurluğun önünün lavlarla kesilmesi sonucu oluştuğundan volkanik set gölü olarak da bilinir.

    b. Karstik Göller: Bu tür göller, kayatuzu, jips, kalker gibi çözünebilen tabakaların bulunduğu sahalarda meydana gelir. Bazı karstik göllerin oluşumunda tektonik olaylar da etkili olmuştur.

    Karstik göller, ülkemizde en fazla AKDENİZ BÖLGESİ Toros Dağları’nın batı kesiminde bulunur. Buralarda yer alan Kızılören obruk gölü, Kestel, Avlan, Yarışlı ve Salda gölleri tipik birer karstik göldür. Bu göllerimiz sadece, kireçtaşlarının çözülmesiyle oluşan çanaklar üzerinde meydana gelmişlerdir.

    Bununla birlikte, bu alandaki bazı göllerimizin ise oluşumu, tektonik çanaklarda başlamış, karstik olaylarla devam etmiştir. Bu göllerimizin başlıcaları, Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Kovada ve Suğla gölleridir.

    c. Volkanik Göller: Volkanik faaliyetler esnasında oluşan patlama çukurları içerisinde meydana gelen göllerdir. Başlıca volkanik göllerimiz, Meke Gölü, Acıgöl, Nemrut ve Gölcük gölleri ile Süphan Dağı’nın yan kraterlerinden birinde bulunan Aygır Gölü’dür.

    d. Buzul (Sirk) Gölleri: Dağ doruklarında, buzulların aşındırmasıyla oluşan ve sirk adı verilen çukurluklarda meydana gelirler. Ülkemizde Sat, Ağrı, Erciyes, Kaçkar ve Bolkar dağları ile Aladağlar üzerinde yer yer bu türden göller bulunmaktadır.


    2. Set Gölleri

    a. Alüvyal Set Gölleri: Alüvyonlarla akarsuyun önünün kapanması sonucu oluşur. Ülkemizde, Marmara, Çamiçi (Bafa), Köyceğiz, Mogan ve Eymir Gölleri ile Uzungöl bu tür göllerdendir.

    b. Kıyı Set Gölleri: Dalga ve akıntıların taşıdığı malzemeleri koy ve körfezlerin ağız kısmında biriktirmesiyle oluşur. Ülkemizde, Büyük ve Küçük Çekmece gölleri, Durusu (Terkos) gölü, Çukurova deltasındaki Akyatan gölü kıyı set gölleridir.

    c. Heyelan Set Gölleri: Heyelan sonucu bir akarsuyun önünün kapanmasıyla oluşur. Tortum, Sera, Abant, Zinav ve Sülük gölleri ile Yedigöller bu tür göllerdendir.

    Abant Gölü’nün oluşumunda tektonik hareketler ile alüvyal birikimlerin de etkisi oluşmuştur.

    d. Volkanik Set Gölleri: Volkanizma sonucu vadi önlerinin kapanmasıyla meydana gelir. Van, Erçek, Nazik, Çıldır, Haçlı ve Balık gölleri ülkemizdeki volkanik set gölleridir.


    e. Baraj (Yapay) Gölleri: Yapay göllerimizin en büyükleri, Atatürk, Keban, Karakaya ve Hirfanlı barajlarının gerisinde kurulan göllerdir.

    BAŞLICA AKARSULARIMIZ Suları Karadeniz’e dökülenler Marmara Denizine Dökülenler Ege Denizine Dökülen Akarsular Menderes Nehir IRMAK Basra körfezine dökülenler Hazar Denizine Dökülenler Göller

    BAŞLICA AKARSULARIMIZ

    1 Karadeniz’e dökülenler

    Çoruh: Üç ana koldan doğar. Çoruh, Oltu, Tortum çayları. Bunlar Yusufeli’nde birleşerek Gürcistan’dan denize dökülür. Vadi derin olduğu için Rafting sporları yapılır.

    Harşit: Trabzon ve Gümüşhane dağlarından doğar.

    Yeşilırmak: üç ana koldan doğar. Kelkit; Erzincan dağlarından doğar. Erbaa,Niksar ovasına gelir, Burada Sivas’tan diğer Yeşilırmak ile birleşir. Çarşamba’dan Denize dökülür.

    Kızılırmak: İç ve Doğu Anadolu’dan kaynağını alır. En uzun kolu Sivas’tan doğar. İç Anadolu’da iç bükey bir yay çizer. Devrez Çayı ve Gökırmak ile birleşir. Daha sonra Bafra’dan denize dökülür.

    Bartın çayı: Küre dağlarından doğar. Taşımacılık yapılır.

    Yenice: Üç ana koldan oluşur. Aras suyu ve Ulusu ile Bolu’dan geçer Büyüksu ile birleşir. Devrek’ten denize dökülür.

    Sakarya: Porsck Çayı ile Kısmir Çayı birleşerek Sakarya’yı oluşturur. Daha sonra Pamuk ovada Göksu ile birleşir ve Adapazarı’na ulaşır.

    2. Marmara Denize Dökülenler :

    Susurluk: İç Batı Anadolu’da Şaphane Dağlarında doğar. Nilüfer çayıyla birleşerek Marmara’ya dökülür. Ayrıca : Gönen ve Karabaş çayları vardır.

    3. Ege Denizine Dökülenler:

    Meriç: Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur. Bulgaristan’da Rodop dağlarından doğar.Ege denizine dökülür.

    Bakırçay: aynı adı taşıyan graben boyunca akar.

    Gediz: Kütahya’daki Murat dağından doğar. İzmir körfezinin kuzeybatısından dökülür. Alaşehir ve Kumçayı ile birleşir.

    K.Menderes: Bozdağlardan doğar. Kuşadası körfezinden denize dökülür.

    B.Menderes: Kaynağını İçbatı Anadolu dağlarından alır .

    Akdenize dökülenler:

    Aksu: Eğridir Gölü ve Davras dağlarından kaynağını alır, Antalya’dan denize dökülür.

    Manavgat: Karstik kaynaklarla beslenir. Kanyon vadileri içerisinde akar. Manavgat’tan denize dökülür.


    Göksu: Taşeli platosundan iki kol halinde doğar. Kanyon vadilerden akar. Ermenek çayı ile birleşerek Akdeniz’e dökülür.

    Seyhan: Aladağ ve Bolkar dağlarından doğar. Çakıtçayı ve Tahtalı dağlarından doğan Göksu ile birleşir.

    Ceyhan: Elbistan havzasını çevreleyen dağlardan kaynağını alan Ceyhan, Maraş’taki Aksu çayı ile birleşir. Çukurova’ya ulaşır ve İskenderun körfezinden denize dökülür.


    4. Basra körfezine dökülenler:

    Fırat:Erzurum dağlarından doğar, Karasu ile Karasu ve Aras Dağlarından doğan Murat kollarından oluşur.bu iki kol Keban barajına dökülür ve Barajdan çıktıktan sonra Fırat adını alır. Daha sonra Suriye ve Irak’tan geçerek Dicle ile birleşir. Şat-ül Arap adı altında dökülür.

    Dicle: Bitlis Dağlarının güney yamaçlarından doğar. Türkiye-Suriye sınırını oluşturur ve Irak topraklarına girer. Fırat’la birleşir ve Basra Körfezine dökülür. En önemli kolu Yüksekova’dan kaynağını alan Zapsuyu’dur.

    5. Hazar Denizine Dökülenler:

    Kura: Yalnızçam ve Allahûekber dağlarından doğar. Ardahan’ı geçtikten sonra Gürcistan’a girer, Aras ile birleşerek Hazar’a dökülür.

    Aras: Palandöken ve Kargapazarı dağlarından doğar. Iğdır ovasında, Çıldır Gölünden kaynağını alan Arpaçay ile birleşir ve ülkemizi terk ederek Kura ile birleşir.

    AKARSU HAVZALARIMIZ

    a) İç Anadolu Kapalı Havzaları:

    1-Afyon, Akarcay havzası: Güneyde sultan dağları, Kuzeyde Emir dağları, kütlesi arasında çökme sonucu oluşmuş içinde Karamuk, Akşehir ve Eber göllerinin bulunduğu havzadır. Eber gölünün suları Akşehir’e dökülür. Akşehir’in suyu tuzlu, Eber’in suyu tatlıdır. Karamuk gölünün suları, bir düden vasıtasıyla Eğirdir gölüne dökülür.

    2-Konya kapalı Havzası: Güneyde Toros dağları, kuzeyde Obruk platosu ile çevrilidir. Bu havzada Beyşehir gölünden gelen Çarşamba suyu dökülür. Bu havzaya dökülen akarsular, tuzlu bataklıkları besler.

    3-Tuzgölü havzası: Tuzgölü çevresi, çökme sunucu oluşmuştur. Havzanın çevresindeki yüksek sahalardan gelen kısa boylu akarsular. Tuz gölüne dökülür.

    b) Göller Yöresi Kapalı Havzaları:

    1-Burdur gölü havzası: Çevreden gelen bir çok geçici akarsu ile, Tefenni ovasından gelen Eren çayı dökülür.

    2-Acıgöl Havzası:Doğudaki Söğüt dağlarından kaynağını alan geçici akarsular dökülür.

    Not: Göller yöresinde ayrıca Salda, Yarışlı, Burak ve Kestel gölleri kapalı havza özelliği taşır.

    c) Van kapalı havzası:


    Van gölünün güneyinde Bitlis, kuzeyinde ise volkanik dağlar uzanır. Van gölü, Nemrut dağından çıkan lavlar sonucu oluşmuştur. Van gölünün suyu sodalıdır.

    AKARSULARIMIZIN REJİMLERİ VE DEBİLERİ, AKARSULARIMIZIN REJİMLERİ AKARSULARIN DEBİLERİ Akarsu rejimi Akarsuyun debisi Rejime etki eden faktörler Debiye etki eden faktörler

    AKARSULARIMIZIN REJİMLERİ VE DEBİLERİ

    Akarsu rejimi: Akarsuyun debisinin yıl içersinde gösterdiği alçalma yükselme halindeki seviye değişikliğidir.

    Akarsuyun debisi: Akarsuyun her hangi bir yerindeki enine kesitinden 1sn’yede gecen su miktarına debi denir.

    Rejime etki eden faktörler

    1) Yağış rejimi

    2) Yağış biçimi

    3) Akarsu kaynağı

    4) Sıcaklık ve buharlaşma

    5) Havzanın genişliği

    6) Arazinin şekli ve eğimi

    Debiye etki eden faktörler:

    1) İklim (yağış sıcaklığı)

    2) Bitki örtüsü

    3) Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları

    4) Yatağın geçirimliliği

    5) Dağlardaki kar kalınlığı

    6) Göller

    7) İnsan

    AKARSU REJİM TİPLERİ Karma rejimli akarsular Yağmur Suları İle Beslenen Akarsular Manavgat

    AKARSU REJİM TİPLERİ

    a) Yağmur Suları İle Beslenen Akarsular: Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, akarsularda yazın seviye düşmesi, kışında seviye yükselmesi görülür. Karstik kaynaklarla beslenen akarsularda, seviye düşmesi fazla olmaz. Akdeniz akarsu rejimi, barajın olmadığı akarsu veya kolunda görülür. Örnek: Baraj olan Seyhan-Ceyhan-Gediz-Manavgat gibi akarsular doğal özelliğini kaybetmiştir.

    b) Kar ve Buz Suları İle Beslenenler: Bu rejim, yağışın büyük bölümünün kar şeklinde düştüğü yüksek dağlardan kaynağını alan akarsularda görülür. Örnek: D. Karadeniz ve D. Anadolu akarsuları. Bu tip akarsularda, akım seviyesi Mart- Ağustos arasında yükselir, kışın düşer.

    c) Kaynak sularıyla beslenenler: Örnek: Manavgat ve Köprücay’dır.

    d) Gölden çıkan akarsular:

    1-Beyşehir gölünden çıkan ve Konya arazisini sulayan Çarşamba suyu

    2-Eğirdir gölünden çıkan Kovada çayı.

    3-Manyas gölüne ulaşıp, tekrar gölden çıkan Koçaçay

    4-Ulubat gölünü ulaşıp tekrar gölden çıkan Kemalpaşa- Orhaneli

    5-Erzurum ovasının doğu ve güneyindeki bataklık ve göllerden çıkan Karasu

    6-Çıldır gölünden çıkan Arpaçay

    e) Karma rejimli akarsular: Ülkemizdeki büyük akarsulardan Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Fırat ve Dicle önemli karma rejimli akarsulardandır.bu tür akarsular, farklı iklim bölgelerinden beslenir.


    TÜRKİYE’NİN AKARSULARI, AKARSU HAVZALARI VE BÖLGELERE GÖRE DAĞILIŞLARI Türkiye’deki Akarsuların Genel Özellikleri BAŞLICA AKARSULARIMIZ

    TÜRKİYE’NİN AKARSULARI, AKARSU HAVZALARI VE BÖLGELERE GÖRE DAĞILIŞLARI

    Türkiye’deki Akarsuların Genel Özellikleri:

    1-Akarsularımızın debisi yüksek değildir.

    2-Akarsularımızın akış hızı yüksektir.

    3-Akarsularımızın rejimi düzensizdir.

    4-Bazı akarsularımız kaynağını dışarıdan alır. Asi, Meriç gibi.Bazı akarsularımız da Türkiye’de doğar,dışarıda denize dökülür.

    Fırat, Dicle,Aras, Kura, Çoruh

    5-Akarsularımızdan şu şekilde yararlanılır.

    -İçme-Sulama-Turizm-Balıkçılık-Enerji üretimi

    6-Türkiye’nin yeryüzü şekilleri çeşitli olduğundan akarsu havzalarımız da farklı özellikler gösterir.

    BAŞLICA AKARSULARIMIZ

    1 Karadeniz’e dökülenler

    Çoruh: Üç ana koldan doğar. Çoruh, Oltu, Tortum çayları. Bunlar Yusufeli’nde birleşerek Gürcistan’dan denize dökülür. Vadi derin olduğu için Rafting sporları yapılır.

    Harşit: Trabzon ve Gümüşhane dağlarından doğar.

    Yeşilırmak: üç ana koldan doğar. Kelkit; Erzincan dağlarından doğar. Erbaa,Niksar ovasına gelir, Burada Sivas’tan diğer Yeşilırmak ile birleşir. Çarşamba’dan Denize dökülür.

    Kızılırmak: İç ve Doğu Anadolu’dan kaynağını alır. En uzun kolu Sivas’tan doğar. İç Anadolu’da iç bükey bir yay çizer. Devrez Çayı ve Gökırmak ile birleşir. Daha sonra Bafra’dan denize dökülür.

    Bartın çayı: Küre dağlarından doğar. Taşımacılık yapılır.

    Yenice: Üç ana koldan oluşur. Aras suyu ve Ulusu ile Bolu’dan geçer Büyüksu ile birleşir. Devrek’ten denize dökülür.

    Sakarya: Porsck Çayı ile Kısmir Çayı birleşerek Sakarya’yı oluşturur. Daha sonra Pamuk ovada Göksu ile birleşir ve Adapazarı’na ulaşır.

    2. Marmara Denize Dökülenler :

    Susurluk: İç Batı Anadolu’da Şaphane Dağlarında doğar. Nilüfer çayıyla birleşerek Marmara’ya dökülür. Ayrıca : Gönen ve Karabaş çayları vardır.

    3. Ege Denizine Dökülenler:

    Meriç: Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur. Bulgaristan’da Rodop dağlarından doğar.Ege denizine dökülür.

    Bakırçay: aynı adı taşıyan graben boyunca akar.

    Gediz: Kütahya’daki Murat dağından doğar. İzmir körfezinin kuzeybatısından dökülür. Alaşehir ve Kumçayı ile birleşir.

    K.Menderes: Bozdağlardan doğar. Kuşadası körfezinden denize dökülür.

    B.Menderes: Kaynağını İçbatı Anadolu dağlarından alır .

    Akdenize dökülenler:

    Aksu: Eğridir Gölü ve Davras dağlarından kaynağını alır, Antalya’dan denize dökülür.

    Manavgat: Karstik kaynaklarla beslenir. Kanyon vadileri içerisinde akar. Manavgat’tan denize dökülür.

    Göksu: Taşeli platosundan iki kol halinde doğar. Kanyon vadilerden akar. Ermenek çayı ile birleşerek Akdeniz’e dökülür.

    Seyhan: Aladağ ve Bolkar dağlarından doğar. Çakıtçayı ve Tahtalı dağlarından doğan Göksu ile birleşir.

    Ceyhan: Elbistan havzasını çevreleyen dağlardan kaynağını alan Ceyhan, Maraş’taki Aksu çayı ile birleşir. Çukurova’ya ulaşır ve İskenderun körfezinden denize dökülür.

    4. Basra körfezine dökülenler:

    Fırat:Erzurum dağlarından doğar, Karasu ile Karasu ve Aras Dağlarından doğan Murat kollarından oluşur.bu iki kol Keban barajına dökülür ve Barajdan çıktıktan sonra Fırat adını alır. Daha sonra Suriye ve Irak’tan geçerek Dicle ile birleşir. Şat-ül Arap adı altında dökülür.

    Dicle: Bitlis Dağlarının güney yamaçlarından doğar. Türkiye-Suriye sınırını oluşturur ve Irak topraklarına girer. Fırat’la birleşir ve Basra Körfezine dökülür. En önemli kolu Yüksekova’dan kaynağını alan Zapsuyu’dur.

    5. Hazar Denizine Dökülenler:

    Kura: Yalnızçam ve Allahûekber dağlarından doğar. Ardahan’ı geçtikten sonra Gürcistan’a girer, Aras ile birleşerek Hazar’a dökülür.

    Aras: Palandöken ve Kargapazarı dağlarından doğar. Iğdır ovasında, Çıldır Gölünden kaynağını alan Arpaçay ile birleşir ve ülkemizi terk ederek Kura ile birleşir.

    AKARSU HAVZALARIMIZ

    a) İç Anadolu Kapalı Havzaları:

    1-Afyon, Akarcay havzası: Güneyde sultan dağları, Kuzeyde Emir dağları, kütlesi arasında çökme sonucu oluşmuş içinde Karamuk, Akşehir ve Eber göllerinin bulunduğu havzadır. Eber gölünün suları Akşehir’e dökülür. Akşehir’in suyu tuzlu, Eber’in suyu tatlıdır. Karamuk gölünün suları, bir düden vasıtasıyla Eğirdir gölüne dökülür.

    2-Konya kapalı Havzası: Güneyde Toros dağları, kuzeyde Obruk platosu ile çevrilidir. Bu havzada Beyşehir gölünden gelen Çarşamba suyu dökülür. Bu havzaya dökülen akarsular, tuzlu bataklıkları besler.

    3-Tuzgölü havzası: Tuzgölü çevresi, çökme sunucu oluşmuştur. Havzanın çevresindeki yüksek sahalardan gelen kısa boylu akarsular. Tuz gölüne dökülür.

    b) Göller Yöresi Kapalı Havzaları:

    1-Burdur gölü havzası: Çevreden gelen bir çok geçici akarsu ile, Tefenni ovasından gelen Eren çayı dökülür.

    2-Acıgöl Havzası:Doğudaki Söğüt dağlarından kaynağını alan geçici akarsular dökülür.

    Not: Göller yöresinde ayrıca Salda, Yarışlı, Burak ve Kestel gölleri kapalı havza özelliği taşır.

    c) Van kapalı havzası:

    Van gölünün güneyinde Bitlis, kuzeyinde ise volkanik dağlar uzanır. Van gölü, Nemrut dağından çıkan lavlar sonucu oluşmuştur. Van gölünün suyu sodalıdır.

    AKARSULARIMIZIN REJİMLERİ VE DEBİLERİ

    Akarsu rejimi: Akarsuyun debisinin yıl içersinde gösterdiği alçalma yükselme halindeki seviye değişikliğidir.

    Akarsuyun debisi: Akarsuyun her hangi bir yerindeki enine kesitinden 1sn’yede gecen su miktarına debi denir.

    Rejime etki eden faktörler

    1) Yağış rejimi

    2) Yağış biçimi

    3) Akarsu kaynağı

    4) Sıcaklık ve buharlaşma

    5) Havzanın genişliği

    6) Arazinin şekli ve eğimi

    Debiye etki eden faktörler:

    1) İklim (yağış sıcaklığı)

    2) Bitki örtüsü
    3) Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları

    4) Yatağın geçirimliliği

    5) Dağlardaki kar kalınlığı

    6) Göller

    7) İnsan

    AKARSU REJİM TİPLERİ

    a) Yağmur Suları İle Beslenen Akarsular: Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, akarsularda yazın seviye düşmesi, kışında seviye yükselmesi görülür. Karstik kaynaklarla beslenen akarsularda, seviye düşmesi fazla olmaz. Akdeniz akarsu rejimi, barajın olmadığı akarsu veya kolunda görülür. Örnek: Baraj olan Seyhan-Ceyhan-Gediz-Manavgat gibi akarsular doğal özelliğini kaybetmiştir.

    b) Kar ve Buz Suları İle Beslenenler: Bu rejim, yağışın büyük bölümünün kar şeklinde düştüğü yüksek dağlardan kaynağını alan akarsularda görülür. Örnek: D. Karadeniz ve D. Anadolu akarsuları. Bu tip akarsularda, akım seviyesi Mart- Ağustos arasında yükselir, kışın düşer.

    c) Kaynak sularıyla beslenenler: Örnek: Manavgat ve Köprücay’dır.

    d) Gölden çıkan akarsular:

    1-Beyşehir gölünden çıkan ve Konya arazisini sulayan Çarşamba suyu

    2-Eğirdir gölünden çıkan Kovada çayı.

    3-Manyas gölüne ulaşıp, tekrar gölden çıkan Koçaçay

    4-Ulubat gölünü ulaşıp tekrar gölden çıkan Kemalpaşa- Orhaneli

    5-Erzurum ovasının doğu ve güneyindeki bataklık ve göllerden çıkan Karasu

    6-Çıldır gölünden çıkan Arpaçay


    e) Karma rejimli akarsular: Ülkemizdeki büyük akarsulardan Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Fırat ve Dicle önemli karma rejimli akarsulardandır.bu tür akarsular, farklı iklim bölgelerinden beslenir.

    4/10/2008 | Kategori:AKARSULAR VE AKARSULARIN OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ | (0) | Bağlantı
    AKARSULARIN ÖZELLİKLERİ, REJİMLERİ, REJİM TİPLERİ VE DEBİLERİ Akarsularla İlgili Terimler Açık Havza Kapalı Havza Akarsu debisi Rejime etki eden faktörler Debiye etki eden faktörler AKARSU REJİM TİPLERİ Kaynak suları

    AKARSULARIN ÖZELLİKLERİ, REJİMLERİ, REJİM TİPLERİ VE DEBİLERİ

    Akarsularla İlgili Terimler

    1. Akarsu kaynağı: Akarsuyun doğduğu yerdir.

    2. Akarsu ağzı: Akarsuyun herhangi bir denize veya göle döküldüğü yerdir.

    3. Akarsu yatağı: Kaynakla ağız arasında uzanan, akarsuyun içinden aktığı çukurluktur.

    4. Akarsu vadisi: Akarsuların, içinde aktıkları yatağı aşındırmalarıyla ortaya çıkan çukurluktur.

    5. Akarsu havzası: Akarsuyun koları ile birlikte sularını topladığı alana denir

    a. Açık Havza: Sularını denize ulaştırabilen akarsulara açık havza denir.

    b. Kapalı Havza: Akarsular topladıkları suyu denize ulaştıramıyorsa, kara içinde bir göle dökülüyorsa veya yer altına sızıyorsa, bu tür akarsuların havzası kapalı havzadır.

    6. Su bölümü çizgisi: İki akarsu havzasını birbirinden ayıran sınırdır. Genellikle dağların doruk noktalarından geçerler.

    7. Akarsu ağı (Akarsu drenajı): Akarsu havzası, içindeki kollarıyla birlikte bir ağ oluşturur. Buna akarsu ağı (drenajı) denir. Havzanın eğimi, yapıyı oluşturan taşların cinsi ve tabakaların özelliklerine göre, değişik tipte akarsu drenajları oluşur.

    8. Akarsu debisi (akımı): Akarsu yatağının, herhangi bir kesitinden geçen su miktarının m3/sn cinsinden değeridir.


    9. Akarsu rejimi: Akarsuyun yıl içerisindeki debi değişiklikleridir. Akım düzeni olarak da adlandırılır. Su seviyesinde fazla değişiklik olmayan akarsuların rejimleri düzenlidir. Aylara ve mevsimlere göre, seviye değişikliği fazla olan akarsuların rejimleri düzensizdir.

    10. Akarsu hızı: Akarsuyun birim zamanda aldığı yoldur (m/sn). Akarsu hızı muline denilen bir araçla ölçülür.

    11. Hız çizgisi: Akarsu hızının en fazla olduğu noktaları birleştiren çizgidir.

    12. Sürekli akarsu: Yatağında her zaman su bulunduran akarsudur.

    13. Geçici akarsu: Yatağında her zaman su bulundurmayan, bazen kuruyan akarsudur.

    14. Taban seviyesi: Akarsular aşındırmalarını derine, yana ve geriye doğru yaparlar. Hiçbir akarsu yatağını deniz seviyesinin daha altına kadar ışındıramaz. Bu seviyeye taban seviyesi denir.

    15. Yamaç gerilemesi: Özellikle nemli iklim bölgelerinde yamaçlar hem alttan, hem de sel sularıyla üstten aşınırlar. Bunun sonucunda yamaç gerilemesi olayı meydana gelir ve yamaç profili oluşur.

    AKARSULARIN REJİMLERİ VE DEBİLERİ

    Akarsu rejimi: Akarsuyun debisinin yıl içersinde gösterdiği alçalma yükselme halindeki seviye değişikliğidir.

    Akarsuyun debisi: Akarsuyun her hangi bir yerindeki enine kesitinden 1sn’yede gecen su miktarına debi denir.

    Rejime etki eden faktörler

    1) Yağış rejimi

    2) Yağış biçimi

    3) Akarsu kaynağı

    4) Sıcaklık ve buharlaşma

    5) Havzanın genişliği

    6) Arazinin şekli ve eğimi

    Debiye etki eden faktörler:

    1) İklim (yağış sıcaklığı)

    2) Bitki örtüsü

    3) Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları

    4) Yatağın geçirimliliği

    5) Dağlardaki kar kalınlığı

    6) Göller

    7) İnsan
    AKARSU REJİM TİPLERİ

    a) Yağmur Suları İle Beslenen Akarsular: Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, akarsularda yazın seviye düşmesi, kışında seviye yükselmesi görülür. Karstik kaynaklarla beslenen akarsularda, seviye düşmesi fazla olmaz. Akdeniz akarsu rejimi, barajın olmadığı akarsu veya kolunda görülür. Örnek: Baraj olan Seyhan-Ceyhan-Gediz-Manavgat gibi akarsular doğal özelliğini kaybetmiştir.

    b) Kar ve Buz Suları İle Beslenenler: Bu rejim, yağışın büyük bölümünün kar şeklinde düştüğü yüksek dağlardan kaynağını alan akarsularda görülür. Örnek: D. Karadeniz ve D. Anadolu akarsuları. Bu tip akarsularda, akım seviyesi Mart- Ağustos arasında yükselir, kışın düşer.

    c) Kaynak sularıyla beslenenler: Örnek: Manavgat ve Köprücay’dır.

    d) Gölden çıkan akarsular:

    1-Beyşehir gölünden çıkan ve Konya arazisini sulayan Çarşamba suyu

    2-Eğirdir gölünden çıkan Kovada çayı.

    3-Manyas gölüne ulaşıp, tekrar gölden çıkan Koçaçay

    4-Ulubat gölünü ulaşıp tekrar gölden çıkan Kemalpaşa- Orhaneli

    5-Erzurum ovasının doğu ve güneyindeki bataklık ve göllerden çıkan Karasu

    6-Çıldır gölünden çıkan Arpaçay

    e) Karma rejimli akarsular: Ülkemizdeki büyük akarsulardan Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Fırat ve Dicle önemli karma rejimli akarsulardandır.bu tür akarsular, farklı iklim bölgelerinden beslenir.