Ülkemizde Demiryolu Teknolojisi

'Okulistik' forumunda Wish tarafından 5 Nisan 2011 tarihinde açılan konu


  1. Türkiyede Demiryollarının Gelişimi
    Yurdumuzda Demiryollarının Tarihçesi


    Ülkemizdeki ilk demiryolu hattı 1856’da İngilizlerin açmış oldukları İzmir – Aydın arasında hattır. İl şehir banliyösü da İzmir –Buca arasında inşa edilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında demiryolu yapımına ağırlık verilmiştir. Ancak 1950 yılından sonra ise demiryolu yapımı nerede ise hiç yapılmamış ve kara yoluna ağırlık verilmiştir. Ülkemizde demiryolu ağının genel özelliklerine bakıldığı zaman şu özellikler göze çarpmaktadır : demiryollarında kullanılan teknoloji geri durumdadır , trenler oldukça yavaş çalışmaktadır , tren raylarının uzanış doğrultusu dağların genel uzanış doğrultularına paralellik göstermektedir. Son yıllarda hızlı tren yapımına ağırlık verilmiştir. Ülkemizde demiryolları üzerinde hem yük hem de yolcu taşımacılı yapılmaktadır.Yük taşımacılığında daha çok ağır iş makinelerinin ve hacimce ağır yüklerin taşınmasında kullanılmaktadır.

    Demiryolları nereden nereye

    Demiryollarının Anadolu topraklarına ilk girişi, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde, yabancı sermayenin öncülüğünde başlıyor. 1856’da bir İngiliz şirketi tarafından İzmir-Aydın arasında temeli atılan 130 kilometre uzunluğundaki ilk demiryolu hattının 23 kilometrelik bölümü 1860’ta işletmeciliğe açılıyor. Hattın tamamının yapımı ise 1866’da bitiriliyor.
    2 bin kilometrelik (km) Şark Demiryolları’nın 337 km’lik İstanbul-Edirne, Kırklareli-Apullu kesimleri 1888’de işletmeye açılırken, 1896’da Eskişehir-Konya, Birinci Dünya Savaşı sırasında da Konya- Nusaybin hatları tamamlanıyor. 1871’de Haydarpaşa-İzmir hattının yapımı başlayıp, 91 km’lik hat 1873’te biterken, maddi olanaksızlıklar nedeniyle yapımına devam edilemeyen Anadolu demiryolları ile Bağdat ve Güney demiryollarının yapımı Almanya’dan alınan kredi ile gerçekleştiriliyor. Kaynaklara göre, Osmanlı’dan Cumhuriyet hükümetine toplam 3 bin 865 kilometre demiryolu aktarılıyor.

    Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren, Osmanlıdan devralınan demiryollarının bir ağ gibi Anadolu’nun her yanına gitmesi hedefleniyor. 23 Mayıs 1927’de çıkarılan 1043 sayılı kanunla Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi kuruluyor. Ocak 1929’da adı Devlet Demiryolları ve Limanları Umum Müdürlüğü olarak değiştiriliyor. 8 Nisan 1931 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile de kuruluşun adı Devlet Demiryolları İşletmesi Umum Müdürlüğü olup, 1953’te ise bugünkü ismiyle kamu iktisadi devlet teşekkülü haline getiriliyor.
    Osmanlı döneminden başlayarak 1940’ların ilk yarısının sonlarına kadar, Türkiye ekonomisi ve ulaşımı açısından hep önem taşıyan, önde olan demiryolları taşımacılığı, 10’uncu Yıl Marşı’na bile yansıyor; “Demirağlarla ördük anayurdu dört baştan”.

    Demiryolları genç cumhuriyetin bir övünç belgesi olarak savunuluyor o yıllarda. Ancak 1940’ların ortalarından itibaren devletçi politikaların gerilemesi ve özellikle özel kesimin hızla gelişmeye başlaması, ulaştırma politikasında da önemli değişiklikleri beraberinde getiriyor. Yük ve yolcu taşımacılığında karayollarının payı artarken, demiryollarında düşüş oluyor. Özel sektörün elindeki karayolu yük ve yolcu taşımacılığı hızla gelişip, palazlanırken, demiryollarından hızla dönülmeye, yatırımlar demiryollarına değil, karayollarına kaydırılmaya başlanıyor.

    1972 yılında yurtiçi yolcu taşımacılığında karayolu taşımacılığının payı yüzde 90.6 iken, banliyöler hariç demiryolu taşımacılığının payı yüzde 7.2’ye geriliyor. 1983’te bu paylar karayollarında yüzde 95.3’e yükselirken, demiryolları önce yüzde 3. 8’e, 1993’te de yüzde 3.2’ye kadar geriliyor.
    Demiryollarının 1955’te yolcu taşıma payı yüzde 24’lerde, yük taşıma payı ise yüzde 53’lerde iken, 1970’te yolcu taşıma payı yüzde 8’e, yük taşıma payı ise yüzde 22’ye geriliyor. 1998’de ise bu rakamlar yüzde 4 ve 7’ye düşürülürken, 2001 yılı verilerine göre bu rakamlar yolcu taşımada yüzde 3, yük taşımada yüzde 4.9’a kadar iniyor. ‘80’li yılların ortalarından itibaren estirilen özelleştirme rüzgârı ise tuzu biberi oluyor. Bugün itibariyle yatırımlar yapılmadığı gibi, var olan işletmeler de özelleştirme yoluyla yok olmaya doğru gidiyor. 2001 yılı verilerine göre karayollarına yüzde 52.8 oranında pay ayrılırken, demiryollarına ayrılan pay yüzde 4’lerde kalıyor.