Tuz Nasıl Üretilir - Tuzun Üretimi Hakkında Bilgi

Konusu 'Kısa Bilgiler' forumundadır ve YAREN tarafından 29 Mayıs 2011 başlatılmıştır.

  1. YAREN Üye

    Tuz Nasıl Üretilir ,
    Tuzun Üretim Aşamaları,
    Tuz Üretimi


    Tuz kaynakları nelerdir - Türkiyedeki tuz kaynakları

    En önemli tuz kaynağı olan deniz suyunun her metre küpünde otuz kırk kilo toz bulunur Deniz, göl ve akarsu tuzlalarından tuz elde edebilmek için, suyu güneş ve rüzgârla buharlaştırmak gerekir Burada en büyük güçlük, tuza acı bir tad veren klorürle magnezyum sülfatı ayırmaktır Kuzey ülkelerinde başka bir doğal yöntem uygulanır: deniz suyu dondurulduktan sonra; tuz elde etmek için daima saf sudan oluşan buz tabakasını kaldırmak yeter, ikinci tuz kaynağı kaya tuzlarıdır

    Toprakta büyük kütleler halinde bulunan bu kayalar kurumuş denizlerin kalıntısıdır Bazı tuz yataklarının yüzölçümü 1 500 km2 yi, kalınlığı ise elli metreyi bulur Kaya tuzu yatakları kömür ocakları gibi işletilir içinde çeşitli yabancı maddeler bulunan kaya tuzu genellikle sanayide ve tarımda kullanılır

    Üçüncü kaynak ise pompa ile toprak altından çıkarılan, daha sonra ısıtılarak yoğunlaştırılan tuzlu sulardır

    Tuz havadaki nemi kolayca emer sıvılaşır sonra da topak topak olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için sofra tuzları yoğun bir kurutma işleminden sonra magnezyum karbonat ve kireç fosfat ile karıştırılır

    Tuz kaynakları zengin olan yurdumuzda deniz, göl, akarsu ve kayatuzu tuzlaları vardır Bu tuzlalar Ağrı, Ankara, Çankırı, Çorum, Erzurum, Erzincan, Eskişehir, İzmir, Kars, Konya, Muş, Nevşehir, Siirt, Sivas, Tunceli, Van illerinde toplanmıştır.



    Tuz elde etme yöntemleri

    Tuz üretimi bütün mineral çıkarma yöntemleri arasında hemen hemen en basit ve kolay olanıdır Tuz elde etme yöntemlerinin en yaygın olanı, tuzla denilen göletlerde tuzlu suyun buharlaştırılmasıdır Buharlaştırma yöntemi çoğunlukla kurak ve sıcak bölgelerde uygulanır, bu yol ile elde edilen tuzlarda ticari maksatlar için istenmeyen safsızlıklar olabilir Yeni elde edilmiş bu tür tuzlarda tuz seven bazı mikroorganizmalar da bulunabilir Bu mikroorganizmalar örneğin konservecilikte bazı yiyecek maddelerinin bozulmasına sebep olabilmektedir

    Kaya tuzundan da tuz elde edilebilir Kaya tuzu, önemli tuz kaynaklarından biri olup, içerdiği safsızlıklara bağlı olarak saydam veya yarı saydam grimsi, beyaz, turuncu, sarı, pembe ve kahverengi olabilir Kaya tuzu, az safsızlık ve yabancı maddeler içeren yataklarda yer altına galeriler açarak parçalar halinde çıkarılır Çözelti madenciliği olarak adlandırılan bu yöntemde, safsızlıkların fazla olması durumunda açılan sondaj kuyularına sıcak su gönderilirek suda çözünen tuzlar bulamaç halinde dışarı alınır Bu bulamaçın kristallendirilmesi için tava veya vakum yöntemleri kullanılır


    Tava Yöntemi

    Bir tahta kapta dinlendirilen tuzlu suya magnezyum sülfatı çöktürmek için az miktarda kireç katılır Sonra tava adı verilen buharlaştırma kabına gönderilir Bu kabın alanı 80-100 m² olup, ocağın sıcak gazlarıyla ısıtılır Burada önce magnezyum sülfat çöker ve alınır, daha sonra çöken tuz alınır Alınan tuz tava üstündeki tahta davlumbaza serilir Suyu tekrar tava içine akarken tuz da kurur 100 m²lik bir tavada 75°C'de 1200 kg kaba tuz, 80°C'de 3000 kg orta ürün ve 95°C'de 700 kg ince tuz elde edilir


    Vakum Yöntemi

    Tava yönteminin yerini alan bu yöntemde tuzlu su vakum pompaları yardımıyla buharlaştırılır


    Türkiye'de Tuzlar

    Memleketimizde tuz eldesi; deniz, göl ve kaya tuzlalarından yapılmaktadır Hacıbektaş, Tepsidelik, Sarıkaya, Olti, Kağızman, Kulp ve Sekili önemli tuzlalarımızdandır Buralardan elde edilen tuzlar çeşitli safsızlıklar içermektedir Örneğin Hacıbektaş'ta elde edilen tuzun analizinde % 0,53 suda çözünmeyen maddeler, % 1,65 kalsiyum sulfat, % 98,12 sodyum klorür bulunmuştur

    Koçhisar, Karapınar ve Palas gölleri tuz elde edilen önemli göllerimizdendir Koçhisar Gölünde bulunan Tavşan tuzlasından yılda 30000 ton, İzmir Çamaltı Tuzlasından yılda 150000 ton tuz elde edilmektedir

    Deniz suyundan tuz elde edilen yerler arasında; Pendik (İstanbul), Tekkegöl (Edirne) ve Akçedeniz (Adana) sayılabilir

    Yurdumuzda üretilen kaliteli sofra tuzunun analizinde, % 0,24 nem, % 0,003 suda çözünmeyenler, % 0,007 Ca, % 60,52 klor ve eser miktarda Mg bulunmuştur

    2001 yılı dünya tuz üretimi 225 milyon ton 1, Türkiye'nin yıllık üretimi 1,8 miyon ton 2dolayında gerçekleşmiştir Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) verilerine göre Türkiye'deki başlıca kayatuzu yataklarında tespit edilen toplam rezerv miktarı 867 milyon ton seviyesindedir Yıldan yıla tuz üretimi değişmekle beraber yurdumuzda son yıllarda, yılda iki milyon ton civarında tuz üretilmektedir

    Tekel, rafine ve sofralık tuz üretimi yapmamaktadır Bu tür tuz talebi özel sektör tarafından karşılanmaktadır


    Tuz giderme

    Başta deniz suyu olmak üzere tuzlu suların tuzunun giderilmesi işlemidir Dünyadaki suların % 97,2'si denizlerdedir Artık taze su kaynaklarının yetmemesi sebebiyle günlük kullanımda veya sanayide deniz sularından faydalanma ihtiyacı doğmuştur Bu da deniz suyundan tuz gidermek suretiyle taze su elde etme yolunu açmıştır

    Sanayide kullanmak amacıyla su üreten ilk büyük damıtma tesisi 1930'da Hollanda Antilleri'ndeki Aruba'da kurulmuştur Damıtma en yaygın tuz giderme metodudur Bu işlemde çok tesirli veya ani tesirli buharlaştırıcılar kullanılır

    Taze su üretiminde kullanılan metotlardan biri de zarlı metoddur Bu metodda tuzluluk oranı nispeten düşük olan kara suları arıtılır Yarıgeçirgen bir zardan geçirilen tuzlu suyun suyu zarı geçerken derişikleşen mineral tuzları arkada kalır

    Elektroliz metodunda ise çözünmüş tuzların artı ve eksi yüklü iyonlarının ayrı ayrı zarlı filtrelerden geçmesi maksadıyla voltaj uygulanır ve taze su iki filtre arasında kalır

    Bugün dünyada yaklaşık 1500 kadar tuz giderme tesisi kuruludur Çoğunda damıtma metodu uygulanır Tesislerin 300 kadarı Ortadoğu ülkelerinde kurulmuştur