Türkiyede neden 3 farklı iklim tipi görülür

'Etüt Merkezi' forumunda YAREN tarafından 14 Kasım 2010 tarihinde açılan konu


  1. Neden ülkemizde 3 iklim tipi görülür?


    Türkiyede;
    - Yerşekillerinin engebeli olması
    - Dağların uzanış yönü
    - Üç tarafının denizlerle çevrili olması
    - Yükseltinin batıdan doğuya doğru artması
    gibi etmenlerin etkisiyle sıcaklık ve yağış bölgelere göre değişir. Bu durum Türkiyede birbirinden farklı iklim tiplerinin görülmesine neden olur.
    Örneğin; iç ve Güneydoğu Anadoluda, kıtaların iç kısımlarında görülen yarı kurak step iklimi etkili olurken, Karadeniz Bölgesinde Kuzeybatı Avrupanın Ilıman okyanus iklimi, Doğu Anadoluda ise yüksek enlemlerin soğuk karasal iklimi etkili olmaktadır.

    TÜRKİYENİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
    Türkiyenin matematik konumu ile özel konumu çeşitli iklim tiplerinin görülmesinde birlikte etkili olmuştur.

    1. Matematik Konum (Enlem Etkisi)
    Türkiye 36°-42° Kuzey paralelleri arasında, ılıman iklim kuşağının Ekvatora yakın bölümünde bulunmaktadır.
    Türkiyenin matematik konumu ılıman iklim şartlarının etkili olmasına ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmuştur. Türkiye yazın daha çok güneyden gelen sıcak hava kütlelerinin kışın ise kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin etkisi altına girer.
    - Türkiye orta kuşakta yer aldığı için dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
    - Türkiye Yengeç Dönencesinin kuzeyinde yer aldığı için yıl içerisinde güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almaz.
    Ayrıca enlemin etkisine bağlı olarak Akdeniz kıyılarındaki sıcaklık ortalamaları Karadeniz ve Marmara kıyılarındaki sıcaklık ortalamalarından daha fazladır.

    2. Özel Konum
    Türkiyenin iklimi üzerinde yalnızca matematik konum etkili değildir. Eğer böyle olsaydı güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıklar düzenli bir biçimde azalır, yaklaşık aynı en-I lemler arasında yer alan Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde aynı iklim şartlan görülürdü. Halbuki Türkiyede kısa mesafelerde büyük iklim değişiklikleri ortaya çıkar. Bu duruma yol açan başlıca etmenler:
    - Kara ve deniz dağılışı
    - Yükselti
    - Dağların uzanış biçimi ve bakı durumu
    - Basınç merkezlerinin etkisi ve rüzgarlardır.

    a) Kara ve Deniz Dağılışı
    Denizler geç ısınıp geç soğuduğu için kıyı bölgelerimizin iklimi daha ılımandır. İç bölgelere gidildikçe karasallık etkisi artar. İç kesimler yazın daha çok ısınır kışın da daha çok soğur. Türkiyede bu durum özellikle kışın belirginleşir.
    Kışın kuzey kıyılarımız daha güneydeki kara içlerinden sıcaktır. Örneğin, Samsunda ocak ayı sıcaklık ortalaması 7 °C iken daha güneydeki Konyada 0 °C dir. Kara ve deniz dağılışının iklim üzerindeki bir başka etkisi de günlük ve yıllık sıcaklık farklarıdır. Kıyılardan iç kesimlere gidildikçe deniz etkisinin ve nem oranının azalmasına bağlı olarak günlük ve yıllık sıcaklık farkları da artar. Aynı durum iç kesimlerde yağış miktarının azalmasına neden olur.
    Örneğin, Ege kıyılarında yıllık sıcaklık farkı 19 °C iken bu değer, Doğu Anadoluda 33 “Cyi bulmaktadır. Yine Ege Bölge-sinden iç kesimlere doğru yağış miktarı da azalır.

    b) Yükselti
    Türkiye, ortalama yükseltisi fazla olan bir ülkedir. Yükselti genel olarak batıdan doğuya doğru artmakta ve Doğu Anadoluda 2000 mnin üzerine çıkmaktadır.
    Bu nedenle doğuya doğru sıcaklıklar düşmektedir.
    Örneğin; İç Anadoluyla aynı enlemler arasında yer aldığı halde, Doğu Anadoluda sıcaklık ortalamaları daha düşüktür. Ayrıca yüksek yerlerde ilk kar yağışları sonbaharda başlamakta ve kar örtüsü yaklaşık 6 ay yerde kalmaktadır. Yükselti farkı kısa mesafelerde de sıcaklık farkına neden olmaktadır.
    Örneğin; Kars platosunda yazlar serin geçerken hemen yakınındaki İğdır Ovasında yüksek sıcaklıklar görülmektedir.

    c) Dağların Uzanış Biçimi ve Bakı Durumu
    Ülkemizde dağların uzanışı sıcaklık ve yağışın dağılışı üzerinde büyük ölçüde etkili olmaktadır. Örneğin Toros dağlan, güneyden gelen nemli hava kütlelerinin Anadolunun iç kısımlarına sokulmasını büyük ölçüde engellerken, kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin de Akdeniz kıyılarına sokulmasını engellemektedir.
    Bu durumun bir sonucu olarak, kışın Akdeniz kıyılarında ılık ve bol yağışlı bir mevsim yaşanırken, iç bölgelerimizde kış soğukları bütün şiddeti ile etkili olmaktadır.
    Karadeniz Bölgesinde de özellikle yazın kuzeyden gelen nemli hava kütleleri, Kuzey Anadolu dağlarına çarparak yükselmekte ve soğuyarak yağış bırakmaktadır.
    Ege Bölgesinde ise dağlar denize dik uzandığı için deniz etkisi 150-200 km içerilere kadar sokulabilmektedir.
    Ülkemizde sıcaklığın dağılışı üzerinde etkili olan etmenlerden biri de bakı durumudur. Türkiye Kuzey Yarımkürede olduğu için dağların güneye bakan yamaçları, kuzeye bakan yamaçlarından daha fazla güneş enerjisi alır ve daha fazla ısınır.

    d) Basınç Merkezlerinin Etkisi ve Rüzgarlar
    Türkiye; matematik konumu itibariyle, kuzeyden gelen soğuk hava kütleleri ile güneyinden gelen sıcak hava kütlelerinin karşılaşma alanında yer alır. Kışın genel olarak Sibirya üzerinden gelen yüksek basınç ile İzlanda üzerinden gelen alçak basıncın etkisinde kalır. Sibirya yüksek basıncı başta Doğu Anadolu olmak üzere ülkemizde kışların sert ve soğuk geçmesine neden olur.