türkiyede müzik türleri

'Medya Bölümü' forumunda Misafir tarafından 12 Aralık 2010 tarihinde açılan konu


  1. Ülkemizdeki Müzik Türleri Nelerdir?

    İslamiyet Öncesi
    Türklerin İslamiyet'i kabullerinden çok önce din törenlerini yöneten şaman, kam yada baksı, elinde belirli sesler çıkaran demir parçalarının bağlı bulunduğu bir değnekle topluluğu etkiliyordu. Bu törenlerde davulun da önemli bir yeri vardır.
    Çin'in kuzeyinde yasayan Türkler de, Hun Türklerinde, Uygur Türklerinde, Selçuklular'da ve Osmanlılar'da müziğe büyük yer ve önem veriliyordu. Ozanları ve kopuzcuları olmayan hiçbir Selçuklu ordusu yoktur
    Eski Türk Hakanlarının saraylarında ve ordugahlarında musiki takımları "9 kök" denilen eserleri her gün çalardı.


    Klasik Türk Müziği
    Osmanlılar yalnız musiki sanatına değil musiki ilmine de büyük önem verdiler. Türk müziğinin Arap, Acem, eski Yunan ve Bizans asıllı olduğunu ileri sürenler vardır. Ancak Türk Müziği genel nitelikleri bakımından Türk asıllıdır. Her sanat dalı gibi müzik de çevrenin etkisinde kalmış dolayısı ile Türkler de yaşadıkları çevrelerin kültür ve sanatları ile birlikte müziklerin den etkiler almıştır. Ancak bu etki kesinlikle bir taklit değildir. Türk Müziği kendi öz sistemi içinde ve Türk sanat geleneği içinde şekillenerek ürünlerini vermiştir.
    Türk müziği çeşitli ortamlarda söyle belirir: Şehirde, saray çevresinde konakta, kâr, beste, semai, şarkı; camide; ezan, dua, sela, tekbir, temcit, münacaat; tekkede naat, ayin, durak, ilahi, nefes, niyaz; köyde türkü, bozlak, uzun hava, zeybek, oyun havası; sınır boylarında serhat türküsü; kışlada mehter müziği...
    İstanbul'un alınmasından sonra Topkapı Sarayında kurulan Enderun Musiki Mektebi ve özel meşk hanelerde eğitime geçilmesiyle daha belirli olarak kurallaşan ve klasik bir müzik niteliği kazanan Türk Müziğini altı dönemde inceliyoruz:
    1- Başlangıcından Meragalkadir'e (1360-1435) kadar uzanan hazırlayıcı dönem 2- Meragalı Abdülkadir'den Itri' ye (1640-1712) uzanan ilk klasik dönem. 3- Itri' den Dede Efendi'ye (1778-1846) uzanan son klasik dönem. 4- Dede Efendi' den Zekai Dede' ye (1825-1397)uzanan neoklasik dönem. 5- Zekai Dede' den H. Saadettin Arel' e (1880-1955) uzanan romantik dönem. 6- H. Saadettin Arel ile başlayan ve bugün devam eden reform dönemi.
    Klasik ilk dönemde kurallara tam bağlı müziğin ürünleri yer alır. Son klasik dönemde ise kurallar zorlanmaya başlanmıştır. Neoklasik dönemde zorlanan klasik kuralların yıkılmaya başladığı görülür.
    III. Selim zamanında klasik kurallara bağlı kaldığı halde lirizm unsurunu geliştiren Sadullah Ağa' nın klasik kuralları yıkarak Mevlevi ayinindenköçekceye kadar her türlü eser veren Dede Efendi' yi görüyoruz.
    Türk Müziği sistemi 24 aralığı ve 25 perdeyi kapsayan dizi, makamlar, usuller ve şekiller (formlar)'den oluşur.

    Halk Müziği

    Türk Halk Müziği sözlü ya da sözsüz olur. Sözlü müzik bütün türleriyle halk türkülerini ve türkülü oyun havalarını sözsüz müzik ise türküsüz halk oyunlarının ezgilerini kapsar.
    Halk türkülerinin ölçülü olanına kırık hava, ölçüsüz olanına uzun hava denir. Uzun havalar Anadolu'nun değişik bölgelerinde bozlak, türkmani, maya, hoyrat, divan, ağıt gibi adlarla anılır. Bunlar genellikle Karacaoğlan, Emrah, Ruhsati, Sümmani ve daha birçok tanınmış halk ozanının deyişleri üzerine yakılmıştır.
    Kırık havalar ise koşma, yiğitleme, güzelleme, taşlama, ninni ve daha başka adlar altında kümelenir. Bunlar da genellikle gurbet, ayrılık, sıla hasreti, ölüm, askere gidiş, yiğitlik, düğün, çocuk sevgisi, kız kaçırma gibi köye has toplumsal bir olayı konu alır, sadelik, içtenlik, duygululuk gibi özellikler gösterir yerel renkler taşır. Türk Halk Müziği'nin melodi yapısı incelendiğinde bu melodilerin ses genişlikleri bakımından bir oktav (sekiz ses sınırı) tamamlayan dizi ve tonaliteyi kesin şekilde belirtmeyen ikili ile beşli aralıkları içinde yaratılmış olduğu görülür. Bununla birlikte dizi ve tonaliteyi belli eden sekizli ve daha geniş sınırlı melodiler de çoktur. Basit ve birleşik ölçülerden başka aksak ölçüleri içeren Türk Halk Müziği, ezgiler ve formlardan oluşur.

    Cumhuriyet Dönemi
    Türkiye'de Cumhuriyet Döneminde girişilen devrim hareketleri sanat konularına da yöneldi.
    1924'de Ankara'da Musiki Muallim Mektebi kuruldu. Osmanlı sarayındaki müzik topluluğu başkente getirilerek Riyaseti Cumhur Filarmoni Orkestrası adıyla konserler vermesi sağlandı.
    Yetenekli gençlerin Avrupa ülkelerine gönderilip yetiştirilmesi hareketi başladı. İstanbul'da çalışmalarını sürdüren Darrültalimi Musiki adlı okul yeni bir yönetmelikle konservatuar haline getirildi.
    Çok sesli sanat müziğinde sesini Batı'da ilk duyuran Türk sanatçı Cemal Reşit Rey oldu. Öğrenimlerini devlet adına yurtdışında yapan Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Ahmet Adnan Saygun, Necil Kazım Akses dönüşlerinde Ankara Musiki Muallim Mektebi 'nin öğretmen kadrosuna katıldılar. Bu sanatçılar Türk Sanat Tarihinde sanat tarihinde Türk Beşleri olarak anıldılar. Eserlerinde genellikle batı müziği ilkeleri halk müziğinden gelen ögelerle birleştirilmiştir.
    Ahmet Adnan Saygun'un Özsoy adlı bir perdelik operası 1924'de Ankara Halkevi'nde sahnelendi. Aynı bestecinin ikinci eseri Taşbebek de 1934'de başarı ile oynandı. Opera ve bale temsillerini gerçekleştirmek amacı ile Ankara Devlet Konservatuarı'na bağlı bir Tatbikat Sahnesi 1940 yılında çalışmalarına başladı. Yetenekli gençlerin seçimi ile eğitime geçildi. İzleyen yıllarda Ahmet Adnan Saygun' un Kerem, Nevit Kodallının Van Gogh ve Gılgamış, Sabahattin Kalender' in Nasrettin Hoca, Ferit Tüzün'ün Çeşmebaşı eserleri sergilendi. Ankara'dan sonra İstanbul ve İzmir' de kurulan devlet konservatuarları eğitime başladı.
    1940 yılından bu yana genç yetenekler için uygun bir ortamın doğuşu yurtdışında da ün ve ilgi derleyen yorumcuların yetişip gelişmesini bağladı. Soprano Leyla Gencer, bariton Orhan Günek bu hareketin öncüleri oldular. Onları bas yorumcusu olarak Ayhan Baran, soprano Ferhan Onat ve soprano Suna Korat izlediler. Enstrüman yorumcusu olarak piyanist Erdoğan Saydam, kemancı Ayla Erduran, Suna Kan, piyanist Ayşegül Sarıca, İdil Biret, Hülya Saydam, Verda Erman yurt içinde olduğu kadar yurt dışında da büyük ilgi gördüler.
    Günümüzde Gazi üniversitesi Müzik Bölümü Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi başta olmak üzere, belediye konservatuarları özel okullar, özel ve devlet bünyesinde kurulan korolar, amatör koro ve orkestraları ülkemizde tasavvuf, Türk sanat Müziği, halk müziğinin yanı sıra çok sesli müziğin benimsenip yaygınlaşmasında etkin olmuşlardır.

    Türkiye Müzik Kültürü
    Türkiye'nin kültürel yapısı, tarihinin derinliklerinden gelen çok zengin ve çeşitli kültürlerin birikiminden oluşmuştur. Türkiye, coğrafi konumu gereği Doğu, Batı, Ortadoğu, Akdeniz, İslam kültürü gibi farklı kültürlerin merkezindedir. Dünyanın en eski yerleşim bölgelerinden biri olan Anadolu, binlerce yıllık geçmişi ve tarihinde var olan bir çok farklı kültürün etkisiyle ender görülen kültürel zenginliğe sahiptir. Bu öylesine bir zenginliktir ki, birbirine çok yakın yerleşim bölgelerinde bile bu zenginliğin yarattığı kültürel farklılıkları görebiliriz.
    Genel kültürel yapıdaki bu zenginlik doğal olarak müzik kültürümüze de yansımaktadır.
    Türkiye coğrafyasında oluşmuş ve yaşayan "müzik türlerini" genel bir yaklaşımla üç başlık altında toplayabiliriz :

    1-Geleneksel / Yerel Müzikler

    Geleneksel Müzik Kavramı : Genellikle ortak bir biçim içinde yaratılıp, üretildiği zamandan bugüne kadar yaşayan, bulunduğu yöre ve çevrelerde sevilerek sıklıkla çalınan, söylenen ve çoğunlukla anonim müziklerdir. Ülkemizde, yukarıdaki tanıma uygun özelliklerde, yerleşik kültürümüzün içinde üretilen ve yer alan, gelenekselleşmiş müzikleri, "dinsel" ve "din dışı" oluşlarına göre ikiye ayırabildiğimiz gibi, bunları "Halk Müziği / Yerel Müzik" ve "Osmanlı Müziği" başlıkları altında da inceleyebiliriz. Pek çok ortak yönleri bulunan bu iki öbekte yer alan yapıtları, "Çalgı müziği" ya da "Sözlü müzik" oluşlarına göre de sınıflayabiliriz.
     



  2. Cevap: türkiyede müzik türleri



    2-Çağdaş Türk Sanat Müziği

    3-Popüler Müzikler

    4-Diğer Müzik Örnekleri

    Geleneksel / Yerel Müzikler

    Halk Müziği / Yerel Müzik
    Bir yörenin yerleşik insanları tarafından üretilen, severek söylenen ve çalınan, o yöre insanının ortak yapıtı haline gelen ve kulaktan kulağa aktarılarak yaşatılıp günümüze kadar ulaşan müziklerdir. Bu müzikler yerel kültürlerin izlerini taşır ve yaratıcılarının adları çoğunlukla belirsizdir. Ülkemiz halk müziği, tarihin eski zamanlarından bugüne değin Anadolu ve Rumeli'de yaşamış bütün uygarlıkların, kendilerine özgü kültürel değerlerini biriktirerek ve yörelere göre kültürel farklılıkları içinde barındırarak oluşan ve sonuçta zenginlik ve çeşitliliği ile tüm dünyada ender görülen bir yapıdadır. Halk Müziğimiz, bölgesel özellikleri bakımından çok çeşitlilik ve farklılık gösterse de, genel bir sınıflama açısından :


    Istanbul - Rumeli Türküleri

    •Çavus
    •Telgrafin Telleri
    •Su Gelen Atli midir
    •Kirmizi Gülün Adi Var
    •Alisim'in Kaslari Kara
    •Gel Ey Denizin Nazli Kizi
    •Helvaci
    •Anam Olasin Ömer
    •Sigaranin Dumani
    •Bakmiyor Çesmi Siyah
    •Baglamamin Dügümü
    •Kalamis
    •Aziz Istanbul
    •Çikar Yücelerden
    •Istanbul Çiftetellisi
    •Üsküdar'a Gideriken
    •Hayat Gülerken Aglatir
    •Geceleyin Gitmek Istiyorum
    •Istanbul Kasap Havasi
    •Kasap Havasi
    •Arap Oyun Havalari
    •Mecnunum Leylami Gördüm
    •Çiftetelli


    KantoLar

    •Karakiz
    •Daktilo
    •Rampa
    •Karsiyakali


    Tangolar

    •Özleyis
    •Mazi (Ilk Türk Tangosu)
    •Emelim
    •Sana Nerden Gönül Verdim
    •Papatya

    Edirne Romanlari
    •Vardar Ovasi
    •Yagmur Yagdi
    •Mastika

    Safarad (Ladino)

    •Bre Sarika
    •Ben Seni Severim


    Istanbul Laternasi

    •Bune Seyi Ah
    •Alaturkani


    Rebetika

    •Mangiko
    •Ime Prezakias - Tsifte Telli
    •Trava Re (Manga Ke) Alani
    •Ise Pondos
    •Opios Orfanepse Mikros
    •Taxim-Zeybekiko
    •I Eleni I Zontohira "Dul Eleni"
    •To Ferece
    •Politikos Hasapikos
    •Ithela Nartho To Vradhi
    •Arabas Perna


    Ege Türküleri •Agir Zeybek
    •Zeybek Oyun Havasi
    •Çömlek Kirdiran Hava
    •Çörtem Agzi

    Orta Anadolu Türküleri
    •Kalkti Göç Eyledi
    •Ela Gözünü Sevdigim
    •Gönül NeGezersin
    •Zülif Dökülmüs Yüze
    •Gel Yanima
    •Tatli Dile Güler Yüze
    •Alli Turnam
    •Bugün Ayin Isigi
    •Çavus
    •Kizilirmak
    •Süpürgesi Yoncadan
    •Uzun Ince Bir Yoldayim
    •Mecnunum LeylamiGördün
    •Güzelligin On Para Etmez
    •Evlerinin Önü Mersin
    •Mühür Gözlüm
    •Su Sazina Bir Düzen Ver
    •Türkmen Kizi Bar Oynuyor
    •Kula Kulluk Yakisir Mi?
    •Bülbül Ne Ötersin


    Güneydogu Anadolu Türküleri
    •Telli Turnam
    •Oduncular
    •Bahçelerde Mis Mis
    •Gelin Agiti
    •Barak Açis
    •Sirin Nar
    •Fadile
    •Sose
    •Kirikhan


    Dogu Anadolu Türküleri •Dersim 4 Dag Içinde
    •Haydar
    •Necibe'nin Kaslari Kâre
    •Dama Kurdum Çatmayi
    •Yüksek Minarede

    Kardeniz Türküleri
    •Sevdigumin Ismuni
    •Gemici Usaklarim
    •Kiz Sen Musun?
    •Kemençe Solo
    •Basindaki Yasmagi
    •Ngzasi Kaide
    •Xoloti Kelevagi
    •Destani Ginçaram
    •Cilvelo Nanayda
    •Hemsin Xoroni Kaide
    •Lusi Birapa
    •Panco Xoroni
    •A ***i Dogizita
    •Xandagisi Rakani
    •Tulumite Destani
    •EVeranesi Tuta
    •Dereler Akar Akar
    •Xoroni (Rize) - Birapa

    Akdeniz, olmak üzere 7 bölge içinde toplanarak incelenebilir. Bununla birlikte, aynı bölge içinde yer alan kimi kent, merkez ya da yöreler arasında önemli farklar bulunabileceği gözden uzak tutulmamalıdır.
    Halk Müziği türleri

    Başlıca sözlü müzikler, türleri bakımından : Türkü, Koşma, Semâî, Varsağı, Mâni, Destan, Deyiş, Uzun Hava, Bozlak, Ağıt, Hoyrat, Maya, Boğaz (Gırtlak) Havası, Teke Zortlatması, Ninni, Tekerleme v.b. başlıklarını taşır. Bunlardan, belli bir ölçü ve ritmik yapıya bağlı kalmaksızın serbestçe ve doğaçlama biçiminde söylenenlere “Uzun Havalar”, bir ölçü ve ritmik yapıya bağlı olanlar ise “Kırık Havalar” başlığı altında toplanır. Her iki türün birarada kullanıldığı da olur.
    Başlıca çalgısal müzikler, oyun havaları ise : Halay, Bengi, Karşılama, Zeybek, Horon, Bar v.b isimlerle anılır.

    Halk Müziği Dizileri

    Türk Halk Müziği ezgileri, geleneksel Osmanlı Sanat Müziği ile aynı ses sistemine ve ezgi modüllerine sahip ise de, “Makam” adı verilen ezgi tipleri, Halk müziğinde, yörelere göre : Beşirî, Garip, Kerem, Misket, Müstezad v.b. gibi değişik isimler ile anılırlar.

    Halk Müziğinde Ritim / Ölçü

    Halk müziğinde kullanılan ritim kalıpları olarak 2/4, 4/4, 3/4 gibi basit, 5/8, 7/8, 9/8, 7/4, 5/4 gibi aksak, 8/8,10/8,12/8 v.b. gibi karma ölçüler kullanılmaktadır.

    Halk Müziği Kullanım Alanları
    Doğumdan ölüme kadar insan yaşamının sevinçli ya da hüzünlü tüm evrelerinde ve bir çok alanda halk tarafından çeşitli tür ve biçimde ezgiler yaratılmıştır. Türk Halk Müziği'nin oluşumunda ve yayılmasında, saz çalarak ezgiler, şiirler okuyan “Halk Ozanları”nın / “Aşık”ların / “Saz Şairleri”nin payı çok büyüktür.

    Akdeniz,
    olmak üzere 7 bölge içinde toplanarak incelenebilir. Bununla birlikte, aynı bölge içinde yer alan kimi kent, merkez ya da yöreler arasında önemli farklar bulunabileceği gözden uzak tutulmamalıdır.
    Halk Müziği türleri

    Başlıca sözlü müzikler, türleri bakımından : Türkü, Koşma, Semâî, Varsağı, Mâni, Destan, Deyiş, Uzun Hava, Bozlak, Ağıt, Hoyrat, Maya, Boğaz (Gırtlak) Havası, Teke Zortlatması, Ninni, Tekerleme v.b. başlıklarını taşır. Bunlardan, belli bir ölçü ve ritmik yapıya bağlı kalmaksızın serbestçe ve doğaçlama biçiminde söylenenlere “Uzun Havalar”, bir ölçü ve ritmik yapıya bağlı olanlar ise “Kırık Havalar” başlığı altında toplanır. Her iki türün birarada kullanıldığı da olur.
    Başlıca çalgısal müzikler, oyun havaları ise : Halay, Bengi, Karşılama, Zeybek, Horon, Bar v.b isimlerle anılır.

    Halk Müziği Dizileri

    Türk Halk Müziği ezgileri, geleneksel Osmanlı Sanat Müziği ile aynı ses sistemine ve ezgi modüllerine sahip ise de, “Makam” adı verilen ezgi tipleri, Halk müziğinde, yörelere göre : Beşirî, Garip, Kerem, Misket, Müstezad v.b. gibi değişik isimler ile anılırlar.

    Halk Müziğinde Ritim / Ölçü

    Halk müziğinde kullanılan ritim kalıpları olarak 2/4, 4/4, 3/4 gibi basit, 5/8, 7/8, 9/8, 7/4, 5/4 gibi aksak, 8/8,10/8,12/8 v.b. gibi karma ölçüler kullanılmaktadır.

    Halk Müziği Kullanım Alanları
    Doğumdan ölüme kadar insan yaşamının sevinçli ya da hüzünlü tüm evrelerinde ve bir çok alanda halk tarafından çeşitli tür ve biçimde ezgiler yaratılmıştır. Türk Halk Müziği'nin oluşumunda ve yayılmasında, saz çalarak ezgiler, şiirler okuyan “Halk Ozanları”nın / “Aşık”ların / “Saz Şairleri”nin payı çok büyüktür.