Türkiye’de İklim ve Doğal Bitki Örtüsü

'Sözel Dersler' forumunda HazaN tarafından 26 Ocak 2011 tarihinde açılan konu


  1. Türkiye’de Iklim ve Dogal Bitki Örtüsü

    Türkiye’de Görülen Iklim Tipleri

    Türkiye, matematik ve özel konumu nedeniyle çesitli iklim tiplerinin görüldügü bir ülkedir. Türkiye’de, çevresindeki denizlerin, kara kütlelerinin, basinç merkezlerinin, enlemin ve yeryüzü sekillerinin etkisiyle 3 ana iklim tipi belirmistir. Ana iklim tipleri arasinda her iki iklim tipinin de özelligini tasiyan geçis iklimleri görülür.

    Karadeniz Iklimi

    Karadeniz Ikliminin Özellikleri

    Karadeniz Bölgesi’nin kiyi kesimlerinde görülür.
    Her mevsim yagislidir. En çok yagis sonbahar ile kis aylarinda düser.
    Türkiye’de görülen iklimler içinde yillik yagis miktari en fazla olandir.
    Yazlar serin ve yagisli, kislar ilik ve yagisli geçer.
    Yillik sicaklik farki azdir.
    Bulutluluk orani yüksek, günesli gün sayisi azdir.
    Karadeniz iklimi yer sekillerinin farkliligi nedeniyle 3 alt tipe ayrilmistir.

    UYARI : Karadeniz iklimi sicaklik ve nem kosullari bakimindan okyanusal iklime benzer. Bu iklim tipinde yagis miktari daglarin konumuna ve yükseltilerine bagli olarak farklilik gösterir.

    Dogu Karadeniz Tipi

    Daglarin kiyidan hemen sonra yükselmesi, uzanis yönleri ve bunlarin yagis getiren rüzgarlara dönük olmasi gibi etkenlerden dolayi Türkiye’nin ve bölgenin en yagisli bölümüdür.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 14°C - 15°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 7°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 23°C
    Yillik yagis miktari 1500-2500 mm

    Orta Karadeniz Tipi

    Bu bölümde daglar kiyidan uzaklastigi ve yükseltileri azaldigi için yillik yagis miktari azalmistir.
    Yillik sicaklik farklari azdir.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 14°C - 15°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 7°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 23°C
    Yillik yagis miktari : 700 – 900 mm

    Bati Karadeniz Tipi

    Yaz ve kis sicakliklari Orta ve Dogu Karadeniz tipine göre biraz daha düsüktür.
    Yillik yagis miktari, Orta Karadeniz’dekinden daha azdir.
    Kar yagisi ile don olayi Dogu ve Orta Karadeniz’e göre daha sik görülür.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 13°C - 14°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 5°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 21°C
    Yillik yagis miktari : 1000-1500 mm

    Karadeniz Ikliminin Dogal Bitki Örtüsü

    Sicaklik ve yagis kosullari gür ormanlarin ve ormanalti florasinin gelismesini saglamistir. Ancak Orta Karadeniz Bölümü’nde yillik yagis miktarinin azalmasina bagli olarak orman örtüsü zayiflar.

    Karadeniz Bölgesi Bitki Katlari

    Genis yaprakli agaçlardan olusan orman
    Genis ve igne yaprakli agaçlardan olusan orman
    Igne yaprakli agaçlardan olusan orman
    Alpin çayirlar

    Akdeniz Iklimi

    Akdeniz Ikliminin Özellikleri

    Yazlari sicak ve kurak, kislar ilik ve yagisli geçer.
    Kar yagisi ve don olayi ender görülür.
    En yagisli mevsim kis, en kurak mevsim yazdir.
    Yaz kurakligi belirgindir.
    Akdeniz iklimi sicaklik ortalamalari farkli oldugu için 2 tipe ayrilir.

    [DIKKAT] Akdeniz ikliminin etki alani Akdeniz Bölgesi’nde Toros Daglari’nin varligi nedeniyle dar, Ege Bölgesi’nde ise daglarin kiyiya dik uzanmasi nedeniyle genistir. [/DIKKAT]

    Asil Akdeniz Tipi

    Akdeniz ve Ege kiyilarinda görülür.
    Daglarin kiyidan hemen sonra yükseldigi yerlerde yagis miktari artar.
    Kis sicakliginin en yüksek oldugu yerler Akdeniz kiyilaridir.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 18°C - 19°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 8°C - 9°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 28°C - 30°C
    Yillik yagis miktari : 750 – 1000 mm

    Bozulmus Akdeniz Tipi (Marmara Tipi)

    Gelibolu Yarimadasi ile Güney Marmara kiyilarinda daha yaygin olan bu iklim tipi, Trakya’nin büyük bir bölümünde de görülür.
    Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasinda geçis özelligi gösterir.
    Enlem farki nedeniyle sicaklik ortalamalari Asil Akdeniz tipine göre düsüktür.
    Kar yagisi ve don olayi Asil Akdeniz tipine göre daha sik görülür.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 12°C - 15°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 5°C - 6°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 24°C
    Yillik yagis miktari : 600 – 800 mm

    [DIKKAT]Akdeniz Ikliminin Marmara tipinde sicakliklarin daha düsük olmasi, enlem farki ve kuzeyden gelen rüzgarlarin etkisiyle açiklanir, Karadeniz ikliminin etkisiyle yaz yagislarinda artis görülür.[/DIKKAT]

    Akdeniz Ikliminin Dogal Bitki Örtüsü

    Kisa, bodur agaç ve çalilardan olusan makilerdir. Maki bütün yil boyunca yesil kalir.
    Makilerin yükselti siniri enlemin etkisine bagli olarak degisir.

    Akdeniz’de 700 – 800 m
    Ege’de 400 – 500 m
    Güney Marmara’da ise 250 – 300 m’dir.

    Karasal Iklim

    Karasal Iklimin Özellikleri

    Kuzey Anadolu ve Toros Daglari denizel etkilerin iç bölgelere girmesini zorlastirdigi için iç kesimlerde iklim karasallasmistir.
    Yillik yagis miktari az, sicaklik farklari belirgindir.
    Karasal iklim, enlem ve yükselti farki nedeniyle 3 tipe ayrilir:

    [DIKKAT] Karasal iklimde yaz kurakliginin görülmesi, Akdeniz yagis rejiminin etkili oldugunu gösterir.[/DIKKAT]

    Iç Anadolu Tipi

    Iç Anadolu, Iç Bati Anadolu, Göller Yöresi ve Ergene Havzasi’nda görülür.
    Yazlar sicak ve kurak, kislar soguk ve kar yagisli geçer.
    En yagisli mevsim ilkbahardir.

    Yillik sicaklik ortalamasi : 10°C - 12°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 2°C - 4°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi : 25°C
    Yillik yagis miktari : 250 – 500 mm

    Güneydogu Anadolu Tipi

    Türkiye’nin en sicak iklim bölgesidir.
    Yazlar çok sicak, kurak ve uzun, kislar ilik, yer yer soguk ve kisa geçer.
    Yaz kurakliginin en belirgin oldugu bölgedir.
    Bölgenin batisinda kis yagislari, dogusunda ilkbahar yagislari belirgindir.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 15°C – 19°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : 1°C - 2°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi :30°C den yüksek
    Yillik yagis miktari : 400 – 700 mm

    Dogu Anadolu Tipi (Yazin Yagisli Tip)

    Bölgenin yüksek bölümlerinde karasal iklim özellikleri daha belirgindir.
    Kislar çok soguk, karli ve uzun, yazlar serin, yagisli ve kisa geçer.
    En yagisli mevsimler, yaz ve ilkbahardir.
    Kar yagisi ve don olayi çok sik görülür.
    Yükseltinin etkisiyle kar yagisi diger bölgelere göre erken baslar.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 3°C - 6°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : -12°C’den düsük
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi :21°C - 22°C
    Yillik yagis miktari : 400 – 600 mm

    Dogu Anadolu Tipi (Yazlari Kurak Tip)

    Bölgenin Çukurda kalan alanlarinda (Yukari Firat, Orta ve Yukari Murat Bölümleri) kis sicakligi biraz daha yüksektir. Ancak Iç Anadolu ve Güneydogu Anadolu tipine göre kislar sert geçer.
    Ilkbahar yagislari belirgindir.
    Yazlar daha sicak ve kurak geçer.
    Bu iklim tipi yükseltisi düsük çöküntü ovalarinda ve akarsularca derin yarilmis vadi tabanlarinda görülür.
    Yillik sicaklik ortalamasi : 12°C – 12°C
    Ocak ayi sicaklik ortalamasi : -8°C
    Temmuz ayi sicaklik ortalamasi :25°C den yüksek
    Yillik yagis miktari : 300 – 500 mm

    Karasal Iklimin Dogal Bitki Örtüsü

    Ilkbahar yagislariyla yeseren, yaz kurakligi ile fazla boy atmadan sararan ve step (bozkir) adi verilen bitki örtüsü genis yer kaplar. Step alanlarinin bir bölümü antropojendir.
    Yüksek yerlerde yer yer igne yaprakli agaçlardan olusan ormanlar bulunur. Dag doruklarina yakin yerlerde düsük sicaklik nedeniyle dag çayirlari yer alir.

    Antropojen Step (Bozkir) : Agaçlarin tahrip edildigi alanlarda gelisen steplere antropojen step (bozkir) adi verilir.

    Dis güçler içerisinde en genis alana yayilmis, nemli bölgelerde ve orta enlemlerde etkili olan en önemli dis güç akarsulardir. Akarsular asindirma ve biriktirme yaparak yeryüzünü sekillendirir. Akarsu, hizinin ve kütlesinin yaptigi etki le yatagi derine dogru kazar, yatagi boyunca kopardigi veya erittigi maddeleri tasir. Akarsu asindirmasi ile olusan sekiller vadi ve dev kazanidir.

    [DIKKAT] Akarsularin asindirmasinda yatak egimi temel etkendir. Çünkü yatak egimi akarsuyun akis hizini belirler. Yatak egiminin fazla oldugu yukari bölümlerinde derinlemesine asindirma daha belirgindir.[/DIKKAT]