Sert sessiz harfler,ünlü harfler,ünsüz harfler

Konusu 'Eğitim' forumundadır ve Dark tarafından 17 Mart 2010 başlatılmıştır.

  1. Dark

    Dark Üye

    Katılım:
    4 Mayıs 2007
    Mesajlar:
    6.201

    Sert sessiz harfler,
    Sesli Harfler,
    Sessiz harfler,
    Türkçemizde kullanılan harflerin Kullanılımı.



    Türkçemizde kullanılan harfler 29 tanedir

    8 tanesi sesli ( Ünlü )

    21 tanesi sessiz ( Ünsüz )


    Ünlü harfler Geniş Dar Geniş Dar


    -------------------------------------------------------------

    Kalın A I O U

    İnce E İ Ö Ü





    Büyük sesli uyumu :

    Bir kelimenin ilk hecesindeki sesli kalınsa , sonraki hecelerin seslileri de

    kalın olur.....

    Eğer ince olursa , sonraki hecelerin seslileri de ince olur .......

    İşte buna Büyük sesli uyumu denir ......



    örnek :


    **** a + ğaç ; bo + ya ; ge + mi ; kö + pek

    kalın kalın kalın kalın ince ince ince ince



    Kelimelere eklenen eklerde genellikle bu kurala uyarlar ___________

    örnek :

    Bö - cek + ler ( ince + ince + ince )

    A - kıl + lı ( kalın + kalın + kalın )

    Ci - ğer + ci ( ince + ince + ince )



    Kural 1 :

    Birleşik kelimelerde Büyük sesli uyumu aranmaz ........

    örnek :

    Boğaziçi ____ B o ğ a z + i ç i ( k + k + i + i )




    Atatürk ____ A t a + t ü r k ( k + k + i )




    --------------------------------------------------------------


    Kural 2 :

    ( yor ) , ( ken ) , ( ki ) , ( leyin ) ekleri Büyük sesli / ünlü uyumu

    kuralına uymaz ....

    örnek :

    Getiriyor ____ Ge + ti + ri + yor ( ek ) ( i + i + i + k )



    sabahki ____ Sa + bah + ki ( k + k + i )



    Akşamleyin ___ Ak + şam + le + yin ( k + k + i + i )




    ---------------------------------------------------------------------


    Kural 3 :

    Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelimelerde Büyük sesli uyumu

    aranmaz...


    örnek :


    K a l e m ; K i t a p ; O t o b ü s ; T e l e v i z y o n

    Kalem : ( k + i )

    Otobüs : ( k + k + i )

    Televizyon : ( i + i + i + k )

    --------------------------------------------------------------------



    Küçük sesli uyumu :


    Kelimelerde Düz ünlülerden ( a , e , ı , i ) sonra düz ünlüler , veya

    yuvarlak ünlülerden ( o , ö , u , ü ) sonra ya dar -yuvarlaklar ( u , ü )

    yada düz - genişler ( a , e ) gelirse bu uyuma küçük sesli uyumu denir ...


    örnek :

    Bakırcı ____ Ba + kır + cı ( hepsi düz ünlü )

    Yumruklamak ____ Y u m + r u k + l a + m a k ( y.ü + y + d.ü + d.ü )




    y.ü : yuvarlak ünlü

    y : yuvarlak

    d : düz ünlü


    SESSİZ ( ÜNSÜZ) HARFLER ve bu harflerle ilgili kurallar :


    A- Sürekli sessiz : f,s,ş,h, ğ, j, l,m,n,r,v,y,z.

    a-Sert sessiz : f,s,ş,h

    b-Yumuşak sessiz : ğ,j,l,m,n,r,v,y,z.


    B- Süreksiz sessiz : p,ç,t,k,b,c,g,d.

    a-sert sessiz : p,ç,t,k

    b- Yumuşak sessiz : b,c,g,d


    Kural 1 :

    Türkçe kelimelerin kökünde 2 sessiz / ünsüz bulunmaz …..

    Örnek :

    Z ü p p e . ( p p / iki sessiz ) olmaz ….

    M i l l e t ( l l olmaz )

    Hü r r i y e t ( r r ) olmaz .

    ** Bunlar Türkçe kelime değildir . Yabancı dillerden gelmiştir ….




    Kural 2 :

    Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler ( b,c,d,g) bulunmaz.

    Türkçe kelimeler , sert sessizler ( p, ç, t, k ) ile biter ….


    Örnek :

    Ç o r a b ( yanlış ) ___ Çorap ( doğru )

    Ağac ( yanlış ) ___ Ağaç ( doğru )

    Kanad ( yanlış ) ___ Kanat ( doğru )

    **** Bazı yabancı kelimelerde Yumuşak sessiz bulunur ..

    Örnek :

    Sac : demirden yapılmış levha

    Ad : isim gibi …..



    Kural 3 :

    Türkçe kelimelerin sonunda ( p,ç,t,k ) gibi sert sessiz harf varsa

    Bu kelimeye ünlü / sesli harfle başlayan bir ek ( a,e,ı,i,u,ü,o,ö )

    gelirse , kelimenin sonundaki sert sessiz ( p,ç,t,k ) harfleri yumuşar .

    Buna sert sessizlerin yumuşaması denilir …….


    Örnek1 :

    Çorap ___ Çorapı olmaz . ___ Çorabı olur ……

    Kanat ___ Kanatı olmaz ___ Kanadı olur .

    Bayrak___ Bayrakı olmaz ___ Bayrağı olur …..


    Örnek 2:

    Ayşe , öğretmene çiçek verdi .

    Öğretmen çiçeği ( k _ ğ olur ) kokladı ……




    Kural 4 :


    Sonu sert sessiz harflerle ( p,ç,t,k,s,ş,h,f ) biten Türkçe kelimelerin sonuna ( b,c,d,g )

    yumuşak sessizlerin biriyle başlayan bir ek getirilirse , ekin başındaki harf sertleşir …

    Buna SERT SESSİZLERİN BENZEŞMESİ denilir …….


    Örnek :

    Ağaç ___ Ağaçda olmaz ___ Ağaçta olur …..





    ÖNEMLİ NOT :

    Son harfleri ( p,ç,t,k ) olan özel isimler ünlü harfle başlayan bir ek alsada değişmez …..

    Bu ek KESME İŞARETİ ( ‘ ) ile ayrılır ve yazılır …..






    Konu başlığımız C Ü M L E :




    ________ Bir duyguyu , bir düşünceyi , bir isteği , bir yargıyı ve bir olayı anlatmak için

    kurulan söz dizisine CÜMLE denilir ……


    örnek :

    Çocuklarımı çok seviyorum . ( Duygu )

    Kitaplar , solmayan çiçeklerdir. ( Düşünce )

    Sağlık için , erken yatıp erken kalkmalı . ( Yargı )

    Babacığım ! bizi parka götürürmüsün ? ( İstek )

    Dünkü yağmurda evleri su bastı . ( Olay ) anlatıyor ……




    ________ Kelime veya kelime gruplarının cümledeki görevlerine CÜMLENİN

    ÖGELERİ denilir ….


    Cümlede 3 türlü ÖGE vardır ..


    1- Yüklem ( temel öge )


    2- Özne ( temel öge )


    3- Tümleç ( yardımcı öge ) dir …….



    1- Yüklem :

    ___ Fiillerin cümledeki görev adına yüklem denir ………


    • çekimli fiiller

    • Fiilimsiler

    • Ek fiil almış isim soylu kelimeler

    • Tamlamalar

    Cümlede yüklem görevini alabilirler ………


    Örnek :


    Geldik . ( çekimli fiil )

    Yaşamak için ( fiilimsi )

    Bilim+dir ( ek fiil almış isim soylu kelime )


    ***** Yüklem , cümlede öznenin yaptığı iştir / eylemdir ……


    ***** Cümleye :

    NE YAPMAK ? / NE YAPTI ?

    NE OLMAK ? / NE OLDU ?

    NEDİR ?

    Sorularak bulunur …….


    Örnek :

    Begüm ders çalışıyor . __ Ne yapıyor ? ___ Çalışıyor .. ( yüklem )

    Burçin çalışkandır . __ Nedir ? ___ Çalışkandır . ( yüklem )

    Camlar bir bir kırılıyor . __ Ne oluyor ? ___ Kırılıyor . ( yüklem )


    Not :

    Yüklem tek başına cümle olur .


    Örnek :

    Çalışıyor .

    Gidiyorum .

    Okuyorsun . gibi ……


    Ama yüklemsiz cümle olmaz .

    Çünkü yüklemsiz cümlenin bir amacı olmaz …..




    2- Özne :

    ___ Cümlede yüklemin bildirdiği işi / eylemi yapan ve oluştan etkilenen varlığa ÖZNE

    denir. …..


    ( Fiilin kişisi durumunda olan kelime veya kelime gruplarına özne denir .)



    ***** Cümlenin yüklemine KİM ? sorusu sorularak bulunur ….


    Örnek :

    Can , bu konuyu iyi çalışmış .

    Kim çalışmış ?

    Can . ( öznedir )



    ____ Cümlede özne :


    İsim olabilir : İdris bu gün bize geldi .____ Kim geldi ? ___ İdris .

    İsim tamlaması olabilir : Ali’nin kalemi kayboldu .__ Ali’nin kalemi = isim tamlaması

    İsimleşmiş sıfatlar olabilir : Küçükler buraya gelsin .__ küçükler = isimleşmiş sıfat

    Sıfat tamlaması olabilir :Bozuk gıda insanın midesini bozar . __ bozuk gıda …..

    Zamir olabilir : Yarın öğretmene sen söyle . __ sen = zamir .

    Harf olabilir : B sessiz harftir .___ b = harf


    _____ Cümlenin öznesi açıkça belli değilse , yüklemin kişisi cümlenin öznesidir ………

    Böyle yüklemim kişisi , özne olursa bu tip öznelere gizli özne denir .


    Örnek1 :

    Bu konuyu iki saattir anlatıyorsun .

    Kim anlatıyor ?

    Sen . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)


    Örnek 2 :

    Annemi bu sene kaplıcaya götüreceğiz .

    Kim götürecek ?

    Biz . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)




    __________ Cümlenin öznesi bazen hem açık hemde gizli bir şekilde olmayabilir .

    Bu durumda cümlenin nesnesi / tümleci , özne kabul edilir.

    Bu tür öznelere sözde özne denir .


    Örnek :


    Kapı durup dururken açıldı .

    Kim açtı ?

    Belli değil …..

    Ne açıldı ?

    Kapı .

    İşte sözde özne , kapı …. ( nesne )
    3- Tümleç :


    _______ Cümlede özne ve yüklemin dışındaki kelime veya kelime grupları , o cümlenin

    TÜMLECİ olurlar ……..


    _______ Tümleçler yüklemin anlamını :

    Zaman
    Yer
    Sebep
    Durum

    gibi çeşitli yönlerden tamamlayan ve pekiştiren kelime veya kelime gruplarıdır …….


    Örnek :

    Ben baktım .____ Ben ( özne ) , baktım ( yüklem )

    Bu cümle ile ilgili aklımıza şu sorular gelir .

    • Nezaman baktım ?
    • Nereden baktım ?
    • Nereye baktım ?

    Bu soruların cevapları ayrı ayrı tümleçlerdir ……

    Ve bu cevaplar cümlenin anlamını tamamlarlar .

    Soruların cevaplarını cümleye katarsak , cümlemiz ;

    ‘’ Ben bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı baktım …..’’ olur ……

    Ben : özne

    Bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı : tümleç

    Baktım : yüklem dir ….




    TÜMLEÇLER :

    1- Düz tümleç / nesne
    2- Dolaylı tümleç
    3- Zarf tümleçleri
    4- Edat tümleçleri

    diye dört bölümde incelenir …….



    1- Düz tümleç / nesne :

    Yüklemin yaptığı işten doğrudan etkilenen varlığa DÜZ TÜMLEÇ /NESNE denir .

    • Tümleçlerin en önemlisi NESNE dir …..



    NESNELER :

    A-Belirtili nesne

    B-Belirtisiz nesne

    Diye iki grupta incelenir ….


    A- Belirtili nesne :

    • İsmin (i) halindeki nesnelerdir

    • Yükleme NEYİ , KİMİ soruları sorularak bulunur

    Örnek 1:

    Selma defterini düşürdü .

    Neyi düşürdü ?

    Defterini . ( belirtili nesnedir )


    Örnek 2:

    Nail , Serpil’i itti .

    Kimi itti ?

    Serpil’i . ( belirtili nesnedir )



    B- Belirtisiz nesne :

    İsmin ( yalın ) halindeki nesnelerdir …..

    • Yükleme NE sorusu sorularak bulunur …..

    Örnek:

    Begüm kırtasiyeden kalem aldı .

    Ne aldı ?

    Kalem .( belirtisiz nesnedir )




    2- Dolaylı Tümleç :

    Yüklemin bildirdiği işlerin ;

    Nereye yöneldiğini

    Nerede bulunduğunu

    Nereden ayrıldığını

    bildiren tümleçlerdir …..


    ______ Cümlede ismin ( e , de , den ) hallerinde bulunurlar ……


    ______ Dolaylı tümleç ;

    Nerede ?

    Nereden ?

    Nereye ?

    Kime ?

    Kimde ?

    Kimden ?

    Soruları ile bulunur …..


    Örnek 1 :

    Begüm ağaca çıkmış …

    Nereye çıkmış ?

    Ağaca . ( Dolaylı tümleçtir .)



    Örnek 2 :

    Kalemim Burçin’de kaldı .

    Kimde kaldı ?

    Burçin’de . ( Dolaylı tümleçtir .)

    Örnek 3 :

    Şimdi köprüden geçeceğiz.

    Nereden geçeceğiz ?

    Köprüden . ( Dolaylı tümleçtir .)





    3- Zarf Tümleci :


    Yüklemin anlamını yer , zaman , durum , azlık , çokluk bakımından tamamlayan

    tümleçlerdir ….


    Ne zaman ?

    Nasıl ?

    Ne kadar ?

    Nereye ?

    Soruları ile bulunurlar …..


    Örnek 1 :

    Maça yorgun çıkacağız .

    Nasıl çıkacağız ?

    Yorgun . ( zarf tümlecidir )



    Örnek 2 :


    Seni sabahleyin bekliyorduk .

    Ne zaman bekliyorduk ?

    Sabahleyin . ( Zarf tümlecidir .)

    Örnek 3 :


    Oyunda çok yorulduk .

    Ne kadar yorulduk ?

    Çok . ( Zarf tümlecidir …..








    4- Edat tümleci :


    Yüklemin anlamını araç ve sebep bakımından tamamlar …..


    Ne ile ?

    Niçin ?

    Kim ile ?

    Soruları ile bulunur …….


    Örnek1 :


    İlhancan okula servis arabasıyla gider .

    Ne ile gider ?

    Servis arabasıyla . ( Edat tümlecidir .)


    Örnek 2 :


    Ali hasta olduğundan okula gidemedi .

    Niçin gidemedi ?

    Hasta olduğundan . ( Edat tümlecidir )


    Örnek 3 :

    Tiyatroya sema ile gittiler .

    Kim ile gittiler ?

    Sema ile . ( Edat tümleci. )



    **** Cümlede ögelerin dizilişi :


    1- Genellikle cümlede diziliş sırası :

    ÖZNE + TÜMLEÇ + YÜKLEM dir …….


    Örnek :

    Annem ( özne ) + kardeşimi ( tümleç ) + yıkadı ( yüklem ) .



    2- Bir cümlede birdeb fazla tümleç olabilir ……


    Örnek :


    Burçin ( özne ) dün köprüde Ali’yi ( 3üde tümleç ) görmüş ( yüklem .).




    3- Bazı hallerde özne ile tümleç yer değiştirirler .


    Örnek :


    O gün seni bana ( tümleç ) küçük bir kız çocuğu ( özne ) sordu ( yüklem .)

    Olabilir …...

    Alıntıdır...