plastik maddeler kullanım alanları kısaca

'Sorun Cevaplayalım' forumunda Masal tarafından 12 Ocak 2011 tarihinde açılan konu


  1. Farkında olsak da olmasak da plastikler günlük hayatımızın artık önemli bir parçası haline gelmiştir. Plastik malzemelerin çok yönlülüğü onların araba parçalarından oyuncaklara ve süsleme eşyalarına,yumuşak su şişelerinden şişelerin depolandığı soğutuculara kadar çok geniş bir kullanım alanı bulmalarına imkan tanımıştır. Plastikler ,işe gitmek için bindiğimiz arabadan eve döndükten sonra yorgunluk atmak için karşısına geçip saatlerce seyrettiğimiz televizyona kadar hemen her yerde, hayatımızı kolaylaştırmak ve iyileştirmek için vardır. Peki plastikler diğer malzemelere göre çok daha kısa zamanda nasıl bu kadar geniş bir kullanım alanı buldular? Plastikleri bu kadar çeşitli uygulamalarda tercih edilen malzeme yapan neden nedir?

    Bu sorulara verilecek en basit cevap şudur: Plastikler hem kullanıcılarının hem de üreticilerin istedikleri ve ihtiyaç duydukları birçok şeye başka malzemelerden daha iyi cevap verebilmektedir. Plastiklerde tüketicilerin ihtiyaç duyabileceği en karmaşık ,en fonksiyonel istekleri karşılayabilme adına üstün özellikler vardır. Belki konuyla ilgili şöyle bir soru sorabiliriz?”ben satın aldığım herhangi bir üründen ne bekliyorum veya ne istiyorum?”bu soruyu nasıl cevaplandırdığınız çok da önemli değil. Çünkü muhtemelen plastikler bu soruya vereceğiniz cevapla belirteceğiniz istekleri de rahatlıkla karşılayabilecektir.

    Eğer bir ürün çelikten ya da aliminyumda, seramikten ya da odundan değil de plastikten imal ediliyorsa muhakkak bunun geçerli sebepleri vardır. Bu sebepler hem üreticiyi hem kullanıcıyı memnun eden önemli sebeplerdir. Nedir bu sebepler? Sağlık! Güvenlik! Performans! Maliyet! İşte plastikler bu konulardaki üstünlüklerinden ve sağladıkları avantajlardan dolayı tercih edilirler.
    Alışverişte Plastikler

    Plastiklerin günlük hayatımızı kolaylaştırdığını kabul etmeyen yoktur. Mesela alışveriş yaptığınız marketi düşünün. Plastik ambalajlar bir taraftan aldığımız ürünü dışardan dokunacak birçok elin kirinden ve mikrobundan korurken ucuz bir şekilde taze kalmasını da sağlar. Plastik ambalajlar sayesinde aynı ürünün birçok farklı boyunu bulmak mümkün. Bir de plastik bir süt şişesini, plastik ambalajlı başka bir ürünü veya plastik bir ev eşyasını bakarken yere düşürdüğümüzü ve o anki heyecanımızı bir düşünelim. Yo yo heyecana gerek yok! Çünkü öyle el hizasından yere düşmekle kırılacak pek bir plastik yoktur. Yani her halükarda plastikler hayatı kolaylaştırır, daha sağlıklı ve güvenli hale getirirler.

    Bunun yanında plastikler cep telefonu veya dizüstü bilgisayarlar gibi portatif hafif ürünler imal etmek için birebirdir. Plastikler büyük hacimli ürünlerden yararlanmayı ve onlardan memnun kalmayı da kolaylaştırır. Mesela buzdolabı, çamaşır makinası veya bulaşık makinası gibi büyük ürünlerin imalinde hem korozyona dayanıklı olduğunu, hem daha hafif ve uzun ömürlü olduğunu,hem daha kolay ve verimli kulanım sağladığı için öncelikle olarak tercih edilmektedir. Ayrıca otomobillerin çamurluklarının, ön panellerinin ve içlerindeki diğer birçok malzemenin plastik olmasının hem arabanın hafif ve hızlı olması hem de sessiz ve uzun ömürlü çalışması açısından ne anlama geldiği açıktır.
    Ambalajlamada Plastikler

    Modern ambalajlama teknikleri –ısıyla kapatılmış plastik torbala veya diğer ambalajlar- gıdaları taze ve temiz tutmak için çok önemlidir. Bu aynı zamanda yiyeceğin çöpe gitmemesi ve israf edilmemesi anlamına gelir. Evde de durum aynıdır. Plastik kaplar veya diğer ambalajların yiyecekleri koruması onların ziyan edilmesini de önler. Hatta paketleme uzmanlarının tahminlerine göre plastik paketleme teknikleri gıda israfını % 70 oranında azaltmaktadır.
    Plastikler ayrıca paketleme oranlarını da azaltır. Yani daha az malzemeyle daha fazla şey paketlemek mümkündür. Mesela, 1 kilo kadar plastik malzemeyle 27 kilo kadar bir sıvıyı ( meyva suyu, soda veya suyu) ambalajlamak mümkündür. Oysa aynı miktarda sıvıyı ambalajlamak için 1.5 kilo kadar alüminyum, 4 kilo kadar çelik veya 13-14 kilo kadar cam malzemeye ihtiyaç duyulur. Aynı işi daha az malzemeyle yapmak, aynı zamanda malzemenin hem üretilmesi hem de işlenmesi için kullanılan doğal kaynakların korunması, tasarruf edilmesi anlamına gelir. Nitekim kağıtla karşılaştırdığımızda plastik malzeme aynı işi görecek kadar kağıt malzemeden çok daha az toplam üretim enerjisi gerektirir. Bir de bir işi görecek plastik malzeme miktarı aynı işi görecek diğer malzeme miktarlarından daha az olacağı için üretilmesi kadar taşıması da kolay ve ekonomik olmaktadır. Kısacası plastikler paketlemeyi çok daha verimli bir hale getirirken tabii kaynakları da korurlar.

    Paketlemede plastik malzeme kullanımıyla sadece Amerika’da, her yıl,1 milyon evden oluşan bir şehrin 3.5 yıllık enerji ihtiyacını karşılayacak kadar enerji tasarruf edildiği açıklanmıştır. Plastiğin geri dönüşümü her geçen gün daha da artmaya başlamış ve % 30 (bazı malzemeler için % 60’dan fazla) gibi bir orana ulaşmıştır.
    Hafif Bir Malzeme

    Plastik mühendisleri plastikten daha fazla performans almak ve plastiğin kullanım alanlarını arttırmak için büyük çabalar içindedirler. Nitekim moleküler ağırlık olarak gittikçe hafifleşen ama fiziksel ve mekanik özellikleri azalmayan hatta aksine iyileştirilen bazı plastik malzemelerin üretilmesi bu tür çabaların en güzel sonuçlarından dır. Örneğin, 1977’den beri 2 litrelik bir su şişesinin ağırlığının 68 gramdan 51 grama kadar indirilmiş olması ağırlık olarak % 25v gibi önemli bir azalmaya işaret eder . bu yılda sırf ambalaj için kullanılmayan yüz binlerce ton plastiğin tasarruf edilmesi anlamına gelir.
    Evde Plastikler

    Plastikler evlerde de enerjiden tasarruf sağlarlar. Vinil (daha çok PVC ) plastik doğrama ve pencereler evlerdeki enerji tüketimini dolayısıyla maliyetini azaltır. Evlerde plastik doğrama ve plastik köpük gibi izolasyon malzemesi kullanılmasının diğer izolasyon malzemelerine göre büyük oranlarda enerji tasarrufu sağladığı bazı istatistiklerle ortaya koymuştur.

    Evlerde kullanılan buzdolabı, çamaşır makinası, klima gibi büyük ev eşyalarında da aynı durum söz konusudur. Bu ürünlerde kullanılan plastik malzemeler ve plastik yalıtım malzemeleri bu ürünlerin enerji verimliliklerini 1970’lerden beri % 30 ile % 50 arasında arttırmıştır. Bu durum bahsedilen ürünlerde da ciddi oranlarda enerji tasarrufu anlamına gelir. Ayrıca plastikler bu ürünlerin çok daha sessiz ve hızlı çalışmalarını sağlar.
    Plastikler ve Çevre

    Plastikler olmadan mevcut ambalajlama için ağırlıkça % 400 hacimce de % 200 daha fazla malzeme gerekir ki bu şimdikinden en az iki kat daha fazla malzeme anlamına gelir. Ama plastik malzemenin henüz yaşadığımız çevre ile tam olarak uyumu sağlanamamıştır. Toprakta çözülmesi için çok uzun zamanlara ihtiyaç duyan plastik malzeme bazı durumlarda zehirleyici veya başka şekillerde çevreye zarar verici olabilir.bu noktada da devreye plastik malzemenin diğer çok önemli bir özelliği, “geri dönüştürülüp tekrar kullanabilirlik özelliği” girer.

    Plastiği geri dönüştürme çalışmaları plastiğin kullanımına paralel olarak son yıllarda birkaç kat birden artmış ve hızla yaygınlaşmıştır.nitekim 1990 ile 1996 yılları arasında çöpe atılan plastik malzeme miktarı bu geri dönüşüm çalışmaları sayesinde ağırlıkça % 20 civarında azalma göstermiştir. Hem yaşadığımız çevreyi, hem dünyamızı ve enerji kaynaklarımızı korumak, hem de üstün özelliklerinden faydalanmaya devam edebilmek için plastik malzemenin geri dönüşümünü sağlamak gerekli ve önemli bir iştir. Geri dönüştürülen malzemenin kalitesi de bu noktada oldukça önemlidir.

    Şimdi biraz, ülkemizde göz ardı edilen bir çok önemli bir faaliyete, plastiğin geri dönüştürülmesi işlemine ve bu işlemde kaliteyi sağlayabilmenin yollarına bakalım.
    PLASTİĞİN GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMESİ

    Geri Dönüşümü Yapılacak Plastik Malzemenin Yüksek Kaliteli Olmasını Sağlamak için Kalite Kontrol Metodları

    Geri dönüşümlü malzemelerin toplanması ve ürün haline getirilmesi arasındaki ilişki, geri dönüşüm işinin başarısını veya başarısızlığını belirleyen faktördür. Yüksek kaliteli son ürün imal etmek için hammadde olarak kullanılacak toplanmış malzeme, hem hiç kullanılmamış olan eş değerleriyle rekabet edilecek kadar yüksek kaliteli olmalı hem de aynı şekilde uygun maliyetli olmalıdır.