Özbek Hanlığı hakkında genel bilgi

'Genel Türk Tarihi' forumunda HazaN tarafından 24 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. Özbek Hanlığı hakkında genel bilgi
    Özbek Hanlığı hakkında bilgi
    Özbek Hanlığı ilgili bilgi
    Özbek Hanlığı genel bilgi
    Özbek Hanlığı kuruluşu
    Özbek Hanlığı kurucusu



    Özbek Hanlığı (1428-1599)


    Altın Ordu Devleti'ne 1312-1340 yılları arasında hükümdar olan Özbek Han'dan dolayı, bu günkü Özbekistan'da yaşayan Türklere "Özbekler" adı verilmiştir Bölgede İslamlığı yayan ve kuvvetlendiren Özbek Han olmuştur Timur'un ölümünden (1405) sonra imparatorluk parçalanmaya başlamıştı Özbekler, Aral Denizi'nin ve Seyhun Irmağı'nın kuzeyinde dağınık halde idiler Özbekler 1428'de Sibir şehrinde (bu günkü Tobolsk'un Hemen batısındaki Tura'da ) Ebül Hayr'ı Han ilan ettiler Ebül Hayr, Batu'nun kardeşi Şiban (Şeyban) soyundan geliyordu Onun için Özbeklere "Şibanîler, Şeybaniler veya Şibanoğulları" da denir

    Ebül Hayr, 1403-1431'de Harezm'i, sonra Sırderya kıyısındaki Sığnak, Arkuk, Suzak, Akkurgan, Özkent kalelerini ele geçirdi Sığnak'ı kendisine merkez yaptı Isık Göl civarındaki Özkent'e kadar bütün bölgeye hakim olduÜlke 1457'de Oyratlar ve Kalmukların saldırısına uğrayınca karışıklıklar çıktı Bunun üzerine halkın bir kısmı (Kazaklar), Çağatay Hanı Esen Buğa'nın yanına çekildiler Ve ülkenin doğu bölgesine yerleşerek buradaki Kırgızlarla karşılaştılar Bunlara daha sonra (Kırgız-Kazaklar) denmiştir

    Ebül Hayr, 1468'de Kırgız-Kazakları itaat altına almak için yaptığı bir savaşta yenildi ve aynı yıl içinde öldü Onun oğlu Muhammed Şibanî Han henüz on yedi yaşındaydı Mücadeleye devam etti Çevresinde çok az kuvvet bulunmasına rağmen Kazak Barunduk Han'ı yendi, ama Kazak Canıbek Han'ın oğullarına yenildi Bütün kuvvetlerini kaybettiği için Çağatay hükümdarı Mahmud Han'ın hizmetine girdi Devrin tanınmış alimlerinden olan Mevlana Muhammed Hıtayî'den ders aldı İlim sahibi ve iyi bir şair oldu Günümüze ulaşan Türkçe ve Farsça şiirleri vardır

    1487'de Çağatay hükümdarı Mahmud Han Muhammed Şibanî'ye Türkistan şehrini ikta (dirlik) olarak verdi Timuroğulları arasındaki anlaşmazlıklardan yararlanan Muhammed Şibanî, 1500'e doğru Maveraünnehir'i ele geçirdi ve hükümdarlığını ilan ettiMuhammed Şibanî hükümdarlığını ilan ettikten sonra arka arkaya seferler yaptı ve başarı kazandı 1503'te Akşi'de yapılan bir savaşta Çağatay Hanı ile Uygur bölgesi emirini yendi Bunun sonucu olarak Taşkent ve Sayram bölgelerini ele geçirdi

    Hüseyin Baykara'nın ölümünden sonra Harezm'i 1506 ve 1507'de Belh ve Herat şehirlerini de zaptetti Maveraünnehir, Fergana, Horasan ve Batı Türkistan'ı aldı Fakat 1510'da Safevilerle yaptığı savaşı kaybetti ve öldü

    Muhammed Şibanî öldüğü zaman başkent Semerkant idi Buhara, Taşkent gibi büyük şehirlerde hanedan mensubu valiler vardı Taht kavgası yüzünde ülke neredeyse parçalanacaktı Yarım asır süren kargaşalıkta ülke yine dağılmadan kalabildi Nihayet 1560'ta II Abdullah Han 38 yıl iktidarda kaldı ve Özbekistan'a parlak bir devir yaşattı Şairdi Türkçe, Farsça ve Arapça şiirler yazmıştır Bilginleri de himaye etmiştir

    II Abdullah Han, Safevî Hükümdarı Şah Abbas'a yenilince Özbek Hanlığı büyük bir sarsıntı geçirdi Bu sırada Abdullah Han öldü (1598) ve Horasan Safevîlere geçti Taşkent ve çevresini Kırgızlar işgal ettiler Diğer bölgelerde başka hanlıklar kuruldu ve Özbek Hanlığı'na, Şîbanilere akraba olan Canoğulları 'Cânîler) hâkim oldu

    16 yüzyıldan itibaren küçük hanlıklara bölünen Türk illeri, Rusların saldırılarına ve işgallerine uğradı 1860-1865 yıllarında Ruslar, Türkistan içlerine doğru ilerlemeye başladılar 1868'den sonra Özbek Hanlığı'nın yerini alan Buhara Hanlığı yarı bağımsız bir şekilde devam etti Nihayet 1924'de Rusya, bu bölgedeki Türk illerini küçük küçük sosyalist cumhuriyetlere ayırdı

    Özbek Edebiyatı 20 yüzyılın başına kadar Çağatay Edebiyatı olarak anılıyordu Artık 'Özbek Edebiyatı' denilmektedir Türk Edebiyatının zengin bölümlerinden birini oluşturur Özbekler ülkeyi İslâmî eserlerle doldurmuşlardı