Osmanlı Devletinin Vergi Sistemi

'Osmanlı Tarihi' forumunda Aysell tarafından 8 Ocak 2012 tarihinde açılan konu


  1. Osmanlı Devletinin Vergi Sistemi hakkında bilgi
    Osmanlı Devletinde Vergi Sistemi


    Osmanlı Devletinde vergiler “ Şeri vergiler ” ve “ Örfi vergiler ” olmak üzere ikiye ayrılıyordu.
    Bunun dışında Osmanlı Devleti’nin diğer gelir kaynakları ise şunlardır.
    · Savaşta elde edilen ganimetlerin 1/5’i ( Buna aynı zamanda “humus-u şer’i” veya “pençik” ismi verilmekteydi.)
    · Gümrük, maden, orman, tuzla vergileri.
    · Bağlı beylik ve hükümetlerin ödediği vergiler.


    1. TEKALİF-İ ŞER’İ VERGİLER:
    Bunların şeriatın emrettiği vergilerdi.
    · Öşür: Müslümanlardan alınan toprak ürünü vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi olarak alınırdı.
    · Haraç: Müslüman olmayanlardan alınan vergiydi ve ikiye ayrılıyordu
    - Harac-ı Mukassem: Elde edilen üründen alınırdı.
    - Haracı Muvazzaf: Toprak üzerinden alınan vergiydi
    · Cizye: Müslüman olmayan erkeklerden, askerlik görevi karşılığı alına vergidir.


    2. TEKALİF-İ ÖRFİYYE ( RAİYYAT RÜSUMU )
    Padişahın iradesiyle konulan vergilerdi. Bunlardan bazıları düzenli olarak toplanırken bazıları ise olağan üstü durumlarda toplanırdı.
    Başlıcaları:

    · Çift Resmi: Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi
    · İspenç: Gayr-i müslimlerden alınan çift resmidir.
    · Çift Bozan Resmi: Toprağını izinsiz olarak terk eden veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden alınan vergidir.
    · Avarız Resmi: Olağanüstü hallerde, divanın kararı ve padişahın emri ile toplanan vergilere denirdi.
    · Niyabet Rüsumu (Cerime) : Yerel yöneticileri halktan aldığı vergidir. Ayrıca suçlulardan alınan cerimelerde bu guruba girerdi.
    · İhtisab Resmi: Damga tartı ölçü işlemlerinden alınan vergidir. (noter vergisi)
    · Ağnam Resmi: Reayadan hayvan sayısına göre alınan vergidir.
    · Müsadere: Devlet hazinesinden haksız kazanç sağlayarak zenginleşen kişilerin mallarına devlet tarafından el konulmasıdır.

    Not: Bu uygulamaya II. Mahmut döneminde son verilmiştir. Böylece Osmanlı Devletinde “özel mülkiyet” anlayışı gelişmeye başlamıştır.

    · İmdad-ı Seferiyye: XIX. yy sonrasında ordunun sefere çıkarken halktan aldığı vergidir.
    · Bac Resmi: Çarşı ve pazarlardan alınan işgaliye vergisidir.
    · Bennak / Arusane: Evlilik vergisidir.
    · Mücerred: Yirmi yaşının geçen kişilerden alınan bekarlık vergisidir.
    · Derbent Resmi: Köprü ve geçitlerden alınan vergidir.

    Alıntı