Osmanlı Devletinin Ekonomisi

'Osmanlı Tarihi' forumunda Sitem tarafından 22 Kasım 2011 tarihinde açılan konu



  1. Osmanlı Devletinde Ekonomi
    Osmanlının Ekonomisi

    Osmanlı Devletinin Ekonomisi


    Osmanlı Ekonomisi

    Osmanlı ekonomisinin doğal kaynakları insan ve toprak olarak iki temele dayanıyordu, insan kaynağı reâyâ denilen üretici kesimdi.

    Osmanlı Ekonomisinin Temel Kaynağı:

    İNSAN : Osmanlı devletinde son yıllara gelinceye dek bugünkü anlamda bir nüfus sayımı yapılmamıstı. İlk nüfus sayımı 1831'de II.MAHMUT döneminde yapıldı. Osmanlı Devleti'nin bundan önceki dönemlerine ait nüfus bilgilerini ise Tahrîr defterlerinden öğreniyoruz.

    TAHRîR DEFTERLERİ: Bir yer fethedildiğinde ya da belirli aralıklarla kaza ve sancakların vergi yükümlüsü "erkek nüfusunu" ve bunların ödeyeceği vergi miktarını saptamak amacıyla "TAHRîR" denilen bir sayım yapılırdı. Tahrir defterlerini "Nisancı" tutar, bir örneği de Eyalette saklanırdı.

    TOPRAK: Osmanlı Devletinde ekonominin en önemli kaynağı topraktı.

    Osmanlı Ekonomisinde Tarım
    Osmanlı ekonomisinin en önemli sektörü tarımdır. 17. yüzyılın baslarına kadar Osmanlı devleti tarım ürünleri bakımından kendine yeten bir ülkeydi. Ancak, zaman zaman karsılasılan kuraklık, sel, isyanlar, göçler,ve tımar sisteminin bozulması üretim kayıplarına neden olmustur.
    Özellikle hububat, bağ-bahçe ziraâti ön plandayken, 18. yüzyıldan itibaren Avrupa'da sanayinin gelismesi doğrultusunda tütün, pamuk gibi sanayi bitkilerinin üretimi önem kazanmıstır. Ayrıca Avrupa'nın tarım ürünü ihtiyacı artınca Osmanlı Devletinde GEÇİMLİLİK düzeyde üretimden PAZAR EKONOMİSİ'nin ihtiyaçlarını karsılayacak bir üretim düzeyine gelinmistir.

    Osmanlı Ekonomisinde Hayvancılık
    Hayvancılığın Osmanlı ekonomisine katkıları sunlardı:
    1)Tarım alanında : Toprakları ekmek için öküz, manda gibi hayvanlardan yararlanılıyordu.
    2)Gıda alanında : Etinden yağından,sütünden yararlanılıyordu.
    3)Sanayi alanında: Yünü ve derisi giyim, dokuma ve ayakkabı üretiminde hammadde olarak kullanılıyordu.
    4)Ulasım alanında: At,katır ,esek gibi hayvanlar tasıma ve ulastırmada kullanılıyordu.
    5)Maliye alanında: Hayvanlardan ve hayvansal ürünlerden alınan vergiler devletin baslıca gelir kaynaklarını olusturuyordu.

    Osmanlı Ekonomisinde Madencilik
    Osmanlı devleti'nde madenler iltizam olarak dağıtılırdı. Çıkartılan madenlerin çoğu ülke içinde islenemediğinden dısarıya ihraç edilirdi.
    * Osmanlılarda ilk madenin isletilmesi Osman Bey zamanındadır. Bilecik'in fethi ile buradaki demir madeni isletilmistir.

    Osmanlı Ekonomisinde Sanayi
    Osmanlı Devletinde sanayi kesimi esnaf birlikleri(Lonca) halinde teskilatlanmıstı.Esnafın üretimi elemeği-göz nuruna dayanıyordu. Bu mevcut sanayi öncesi üretim baslangıçta ülke ihtiyaçlarını karsılıyordu. Ankara'da sof, Bursa'da İpekçilik, Selanik'te çuhacılık, Bulgaristan'da aba Kayseri,Manisa ve Tokat'ta dericilik(debbağlık) yaygındı. Ayrıca Osmanlı Devletinde savas araç ve gereçlerini üretmek için fabrika ve imalathaneler de kurulmustu.
    Bunlar:
    Tersane (Gemi yapım yeri): ilk büyük Osmanlı tersanesi Yıldırım Bayezıt tarafından Gelibolu'da yapıldı. Daha sonraki dönemlerde İstanbul, Sİnop,İzmit, Süveys, Basra gibi sahillerde baska tersaneler de kuruldu.
    Tophane: İstanbul'un fethinden önce Edirne ve Bursa'da, fetihten sonra da İstanbul'da top döküm tesisleri kuruldu.
    Baruthane: İlk baruthane Gelibolu'da kuruldu.

    Osmanlılarda Maliye Para:
    * Madeni Paralar (Sikkeler)
    Osmanlılar 19. yüzyıla kadar altın ve gümüs gibi değerli madenlerden yapılma paralar kullanmıslardır. Bu madenlerden "DARPHANE"de kesilen yassı yuvarlak parçacıklara SİKKE denilirdi. Bunların gümüsten olanına AKÇE, Altından olanına da SİKKE-i HASENE (Sultani) yada "kırmızı" denilirdi. İlk Osmanlı parası Osman Bey tarafından bastırıldı. Orhan Bey zamanında bastırılan gümüs paraya "AKÇE" denildi. Fatih amanında basılan altın paraya da SULTANİ adı verildi. Sikkelere bakır katılmasına AYAR denilirdi. Bu tip paralara KIRKIK AKÇE adı verilirdi. Sonraki dönemlerde çesitli isimlerde sikkeler piyasaya sürülmüstür.
    Bunlar GURUS, PARA, PUL, METELİK, MECİDİYE dir.

    * Kağıt Para: İlk kağıt para Sultan Abdülmecit döneminde basıldı. Hazine bonosu niteliğindeki bu paraya KAİME denildi.

    Osmanlı Vergi Sistemi
    * Seri Vergiler: Bunların seriatın emrettiği vergilerdi.
    a) Öşür: Müslümanlardan alınan toprak ürünü vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi olarak alınırdı.
    b) Haraç: Müslüman olmayanlardan alınaaan vergiydi.
    Haraç ikiye ayrılıyordu:
    -Harac-ı Mukassem : Elde edilen üründen alınırdı.
    -Haracı Muvazzaf : Toprak vergisiydi.
    c) Cizye: Müslüman olmayan erkeklerden, askerlik görevi karşılığı alına vergidir.
    d) Ağnam : Hayvandan sayısına göre alınan vergi.

    * Örfi Vergiler: Padişahın iradesiyle konulan vergilerdi.
    Başlıca Örfi Vergi Çeşitleri
    a)-Çift Resmi : Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi
    b)-Çift bozan vergisi : Toprağını izinsiz olarak terkeden veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden alınan vergi.
    c)-Avarız : Olağanüstü hallerde, divanın kararı ve padişahın emri ile toplanan vergilere denirdi.

    alıntı