Osmanlı Devletinin Duraklama Dönemi Özet

'Osmanlı Tarihi' forumunda Aysell tarafından 20 Kasım 2011 tarihinde açılan konu


  1. Osmanlı Devletinin Duraklama Dönemi konu anlatımı
    Osmanlı Devletinin Duraklama Dönemi Özeti
    Osmanlı Devletinin Duraklama Dönemi kısa özet



    Osmanlı Devleti’nin ‘‘Duraklama Dönemi’’,1579 yılında Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümünden sonra başlar, 1699’da imzalanan ve Osmanlı Devleti’nin tarihte ilk kez toprak kaybettiği antlaşma olan KARLOFÇA ANTLAŞMASI ’na kadar devam eden dönemdir.

    DURAKLAMANIN SEBEPLERİ
    A- İÇ NEDENLER
    1. Devlet idaresinin bozulması
    2. Askeri teşkilatın bozulması
    3. İlmiyenin (eğitimin) bozulması
    4. Maliyenin (Ekonomi) bozulması
    5. Toplum yapısının bozulması
    6. Coğrafi keşifler sonucu Osmanlı ticaret gelirlerinin azalması
    7. Avrupa’daki altının çoğalmasıyla Akçenin değer kaybetmesi
    B- DIŞ NEDENLER
    1. Devletin doğal sınırlarına ulaşması (Doğuda İran, Kuzeyde Rusya,Batıda Avusturya)
    2. Avrupa da merkezi krallıkların kurulması (Topun kullanılması,Feodalitenin çözülmesi)
    3. Avrupa’da Rönesans ve Reform hareketleri sonucu bilim ve tekniğin gelişmesi
    4. Avrupa’nın coğrafi keşifle zenginleşmesi (Altın ve gümüş Avrupa’yı zenginleştirdi)

    A- İÇ NEDENLER
    1. DEVLET İDARESİNİN BOZULMASI (Merkez yönetiminin bozulması)
    a) Kanuni'den sonra gelen Osmanlı padişahları devlet yönetiminden uzaklaşmışlardı, seferlere katılmıyorlardı. Böylelikle sadrazamlar
    padişah adına devleti yönetmeye başladılar. Sokulu Mehmet Paşanın yeteneği ve Köprülü Sülalesi'nin başarıları padişahları gölgede bırakmıştı.
    b) Kanunlara uyulmamış,saray kadınları,ocak ağaları ve ulema devlet işlerine karışınca devlet yönetimi bozulmuştu.
    c) III. Mehmet’ten sonra şehzadelerin "SANCAĞA ÇIKMA" usulü kaldırılınca, Şehzadeler devlet yönetiminde tecrübe kazanmaktan
    yoksun kaldılar. (Şehzadeler sarayda KAFES HAYATI yaşadılar.)
    d) Osmanlı Veraset sisteminin etkisi
    OSMANLI VERASET SİSTEMİDEKİ DEĞİŞMELER
    1. Osman ve Orhan Beyler zamanında ülke hükümdar ailesinin ortak malı idi.
    2. I.Murat'tan itibaren ülke sadece padişah ve oğullarının sayıldı.
    3. Fatih Sultan Mehmet en güçlü olanın tahta geçme anlayışını getirdi. (Kardeş katliyle amaç ülkenin birliğini sağlayarak bölünmesini önlemek ve en güçlü olanın başa geçmesi sağlamaktı.)
    4. I. Ahmet(Duraklama Devri) döneminde yapılan değişiklikle Osmanlı Hanedanı içinde en yaşlı ve akıllı olanın (EKBER ve ERŞAD) padişah olması esası benimsendi.



    2. ASKERİ TEŞKİLATIN (SEYFİYENİN) BOZULMASI:
    a) Tımarların ( Dirlik topraklar) dağıtımındaki adaletsizlik Tımarlı ordusunun bozulmasına,Tımarlı sipahilerin sayısının
    azalmasına, buna karşılık devletin daha fazla maaşlı asker(kapıkulu) almasına sebep oldu.
    AÇIKLAMA: Bu durum sadece ordunun bozulmasına değil, ekonomik, sosyal ve idari alanda bir çok problemin doğmasına sebep olmuştur.
    b) III. Murat'tan itibaren devşirme kanununa aykırı olarak yeniçeri ocağına asker alınmaya başlanmış, maaşlı askerlerin artması
    devletin ulufe ve cülus bahşişlerini ödemede sıkıntı çekmesine ve kapıkulu ocaklarının bozulmasına yol açmıştır.
    AÇIKLAMA: Yeniçeri teşkilatında "OCAK DEVLET İÇİNDİR" ilkesi yerini "DEVLET OCAK İÇİNDİR" ilkesine bırakmaya başlamıştır.
    c) Donanmanın başına denizcilikten anlamayan kişiler getirilmiş, donanma daha 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ihmal
    edilmeye başlanmıştır.

    3. İLMİYE (EĞİTİM) SINIFINDAKİ BOZULMALAR
    a) İlmiye sınıfının bozulması, bu sınıfın denetimindeki adalet, eğitim ve belediye işlerinin de bozulmasına yol açmıştır. Kadılar
    rüşvetsiz iş yapmamaya başlamıştır.
    b) Medreselerde okutulan pozitif bilimlerin ihmal edilmesi bilim ve teknik alanında Avrupa'nın gerisinde kalınmasına sebep olmuştur
    c) Rüşvet verenlerin, çocuk yaştaki kimselerin (beşik uleması) müderris olarak(profesör) atanması medreselerde verilen eğitimin kalitesinin düşmesine neden olmuştur.
    AÇIKLAMA: 17.Yüzyıl bilgini KATİP ÇELEBİ medreselerdeki bu durumu eserlerinde acı bir dille anlatmaktadır.

    4. MALİYENİN (EKONOMİNİN) BOZULMASI:
    a) Osmanlı Devleti'nin en önemli gelir ve giderleri orduyla ilgiliydi. (Savaş ganimetleri, bağlı devletlerden alınan vergiler, ordu ve
    donanmanın maaş ve masrafları)Ordu ve donanmanın bozulması savaşların kaybedilmesine, ganimet elde edilmemesine, ordunun masraflarının daha da artmasına, bağlı devletlerin vergilerini vermemesine neden oldu.Kısaca gelirler azalırken,giderler arttı.
    b) Ulufe ve Cülus bahşişinin artması.
    ULUFE:Yeniçeri ve diğer kapıkulu askerine 3 ayda bir verilen maaştır.
    AÇIKLAMA: Kapıkulu askerinin artması hazineden ödenen ulufe miktarının da artmasına sebep olmuştur.
    CÜLUS: Tahta çıkmak demektir.Padişahlar tahta geçtiklerinde kapıkulu askerlerine Cülus bahşişi dağıtırlardı.
    AÇIKLAMA: Duraklama ve gerileme dönemlerinde sık sık padişah değişikliği Cülus bahşişinin de sık sık dağıtılmasına sebep olmuştur.
    c) Yeni ticaret yollarının bulunması(Ümit Burnu) ve kapitülasyonlar ticaret ve gümrük gelirlerinin azalmasına sebep oldu.
    d) Avrupalıların Osmanlı piyasasına sürdükleri altın ve gümüş Osmanlı parasının değer kaybına neden oldu.

    5. TOPLUM YAPISINDAKİ BOZULMALAR:
    a) Nüfusun artışı ile işşiz ve topraksız insanların ortaya çıkmıştır.
    b) Yönetim, ekonomi adaletteki bozulmalar Anadolu, Rumeli ve diğer eyaletlerde iç isyanların çıkmasına neden olmuştur.
    c) Osmanlı toplumunun değişik din, mezhep ve uluslardan oluşması nedeniyle bu unsurlar merkezi otoritenin bozulmasıyla dağılma eğilimi içine girmişlerdir.




    DURAKLAMA DEVRİ (17.YÜZYIL)
    (1579-1699)
    OLAYLAR

    Sokullu Mehmet Paşa'nın 1579'da ölümünden, 1699 Karlofça antlaşmasına kadar geçen dönemdir.
    Bu dönemin Padişahları sırasıyla:

    1- III.Murat (1574-1595)
    2- III.Mehmet (1595-1603)
    3- I.Ahmet (1603-1617),
    4- II.Osman(Genç)(1618-1622)
    5- IV.Murat (1623-1640), 6- IV.Mehmet (1648)-1687),
    7- II.Ahmet (1691-1695)
    8- III.Mehmet (1595-1603)
    9- I.Mustafa (1617-1618) 10- I.Mustafa (1622-1623)
    11- I.İbrahim (1640-1648)
    12- II.Süleyman(1687-1691)
    13- II.Mustafa (1695-1703)

    Köprülüler Devri (1656-1683): Padişah IV.Mehmet zamanında sırasıyla Köprülü Mehmet Paşa, Fazıl Ahmet Paşa, Fazıl Mustafa Paşa ve Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam olmuştur.

    DURAKLAMA DÖNEMİ İRAN, AVUSTURYA, LEHİSTAN VE VENEDİK İLİŞKİLERİ

    OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ
    HATIRLATMA: İlk Osmanlı-İran antlaşması AMASYA ANTLAŞMASI 1555 yılında Kanuni Sultan Süleyman zamanında imzalanmıştı. Ancak bu anlaşma çok uzun sürmedi.
    Osmanlı Devleti-İran arasında Duraklama Döneminde imzalanan antlaşmalar şunlardır;
     1590 Ferhat Paşa Antlaşması : (III.Murat dönemi) Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlara ulaşmıştır.
     1612 Nasuh Paşa Antlaşması : (I.Ahmet dönemi)
     1618 Serav Antlaşması : (II.Osman dönemi)
     1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması : (IV. Murat dönemi) Osmanlı Devleti-İran arasındaki sınır günümüzdeki şekliyle çizilmiştir.
    1) 1577-1590 OSMANLI İRAN SAVAŞI (III. Murat Dönemi)
    Sebebi: Şah II.İsmail'in Amasya Antlaşmasını bozarak,Anadolu halkını Osmanlılara karşı kışkırtması
    Savaş : 1577'den 1589'a kadar süren savaş çeşitli aşamalarla gerçekleşti. MEŞALE SAVAŞI’nı da Osmanlılar kazandı. Ardından yapılan bir seferde Osmanlı ordusu Azerbaycan ve İran'a girdi.
    Şah II.İsmail'in yerine geçen Şah Abbas barış istedi.
    Sonucu: FERHAT PAŞA (I.İstanbul) ANTLAŞMASI imzalandı (1590)
    Maddeleri:
    1-Tebriz,Karabağ,Tiflis ve Nihavent Osmanlılarda kaldı.
    2-Osmanlı Devleti sınırlarını doğuda Hazar Denizi'ne kadar genişletti.
    NOT: Bu antlaşma,Osmanlı Devletinin doğuda en geniş sınırlara ulaştığı antlaşmadır.
    2) 1603-1611 İRAN SAVAŞI (I.Ahmet Dönemi)
    Sebebi: Osmanlı Devletinin Celali isyanları ile uğraşmasından ve Avusturya ile savaşmasından faydalanan İran'ın saldırıya geçerek daha önce kaybettiği yerleri ele geçirmesi.
    Sonucu: NASUH PAŞA (II.İstanbul) ANTLAŞMASI imzalandı. (1612)
    Maddeleri:
    1- Osmanlı Devleti Ferhat Paşa Antlaşması ile aldığı yerleri geri verecekti.
    2- Buna karşı İran Osmanlıya her yıl 200 yük ipek vermeyi kabul etti.

    3) 1617-1618 İRAN SAVAŞI (I.Ahmet+I.Mustafa+II.Osman Dönemleri)
    Sebebi: İran'ın vaat ettiği ipeği göndermemesi ve Osmanlı elçisini tutuklaması
    Savaş : Osmanlı ordusu pusuya düştü.
    Sonucu: SERAV ANTLAŞMASI imza edildi.(26 Eylül 1618)
    Maddeleri:
    1- İran’ın vergisi 100 yük kumaşa indirildi.
    2- Sınırlar Nasuh Paşa Antlaşmasına göre belirlendi.

    4) 1629-1639 İRAN SAVAŞLARI (IV.Murat Dönemi)
    Sebebi: Safevilerin Bağdat'ı ele geçirmeleri.
    Sonucu: Hüsrev Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Bağdat'ı kuşattı, fakat alamadı.
    REVAN SEFERİ (1635): IV. Murat'ın ilk seferidir.
    Sebebi: İran'ın Osmanlı topraklarına saldırması ve IV.Murat’ın Anadolu'yu eşkıyalardan temizlemek istemesi.
    Sonucu: Revan alındı.

    BAĞDAT SEFERİ (1638)
    Sebebi: İran'ın Revan'ı geri alması
    Sefer : Sefer sırasında Anadolu'daki asiler ve eşkıyalar temizlendi. Bağdat alındı(1638)
    Sonucu: KASR-I ŞİRİN ANTLAŞMASI imzalandı (17 Mayıs 1639)
    Maddeleri:
    1- Bağdat ve Musul Osmanlılara kaldı.
    2- Türk-İran sınırı bugünkü şekliyle çizildi
    NOT: İran ile 150 yıllık savaşı sona erdiren bu Antlaşma bugünkü TÜRK-İRAN sınırını çizmiştir.

    OSMANLI-VENEDİK İLİŞKİLERİ
    17. yüzyılda Ege adalarının büyük bir kısmı Osmanlı hakimiyetindeydi. Fakat Girit hala Venediklilerin elindeydi. Sultan İbrahim'in padişahlığı döneminde 1645 Yılında adayı kuşatan Osmanlılar ile Venedik donanması arasında çetin savaşlar yaşandı. Venedikliler 1648,1651 ve 1656 yıllarında Çanakkale Boğazını ablukaya aldılar.Venedik Donanması İnebahtı'dan sonra ilk kez Osmanlı Donanmasını Çanakkale'de ağır bir yenilgiye uğrattı.(IV.Mehmet Dönemi). IV.Mehmet Döneminde sadrazam olan Köprülü Fazıl Ahmet Paşa 1699'da Girit adasını tümüyle almayı başardı.

    OSMANLI-LEHİSTAN İLİŞKİLERİ
    Lehistan (Polonya) Sokullu Mehmet Paşa zamanında Osmanlı himayesine alınmıştı. 1587'de Osmanlı himayesinden çıkan Lehistan Erdel, Eflak ve Boğdan'ın iç işlerine karışınca II.Osman bu ülke üzerine sefer düzenledi.
    II.Osman(Genç Osman)'ın Leh Seferi: Yeniçerilerin itaatsizliği yüzünden başarılı olunamadı.
    Lehistan ile HOTİN ANTLAŞMASI imzalandı (6 Ekim 1621)
    Maddeleri:
    1- Hotin Kalesi Osmanlılarda kaldı,
    2- Lehistan eskiden olduğu gibi Kırım hanlığına vergi verecekti.
    IV.Mehmet'in Leh seferi: Lehistan'ın Osmanlı'ya bağlı Kazaklara saldırması üzerine padişah IV.Mehmet sefer düzenledi.
    Sonuçta: BUCAŞ ANTLAŞMASI imzalandı (18 Ekim 1672).
    Maddeleri:
    1- Podolya Osmanlılarda kaldı.
    2- Ukrayna Kazaklara verildi.
    3- Lehistan Kırım Hanlığına vergiye devam edecekti.

    NOT: Bu antlaşma Osmanlı Devleti'nin Batı'da son toprak kazandığı antlaşmadır. Bu Antlaşmayla Osmanlı Devleti Batı'daki EN GENİŞ sınırlarına ulaşmıştır.

    OSMANLI-RUSYA İLİŞKİLERİ
    Çehrin Seferi: IV. Mehmet Döneminde Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Rusların Dinyeper Kazaklarının elindeki Ukrayna'ya saldırması üzere ÇEHRİN seferine çıkarak, Çehrin kalesini ele geçirdi.(1678)
    NOT: Rusların isteği ile 8 Ocak 1681 yılında Ruslarla İLK barış antlaşması olan BAHÇESARAY ANTLAŞMASI imzalandı.

    OSMANLI-AVUSTURYA İLİŞKİLERİ (SAVAŞLAR - ANTLAŞMALAR)

    HATIRLATMA: Kanuni Sultan Süleyman Macaristan ve Orta Avrupa hakimiyeti yüzünden Avusturya Kralı Ferdinand üzerine seferler düzenlemiş, 1529'da Viyana'yı kuşatmış, 1532'de Almanya seferini yapmış, 1533 yılında da Avusturya ile İSTANBUL ANTLAŞMASI’ nı imzalamıştı.Bu antlaşmaya göre;Avusturya kralı protokol bakımından Osmanlı sadrazamına (başbakanına) eşit olacak ve Avusturya elinde tuttuğu Macar topraklarına karşılık Osmanlı Devletine vergi verecekti.
    Sonraki yıllarda Kanuni 1566 yılında ölümüne dek çeşitli defalar Avusturya üzerine gitmişti.
    AÇIKLAMA: Duraklama döneminde Osmanlı Devleti'nin en çok savaştığı ülke Avusturya'dır.

    DURAKLAMA DÖNEMİ OSMANLI-AVUSTURYA SAVAŞLARI

    1) 1593-1606 SAVAŞLARI (III.Murat, III.Mehmet ve I.Ahmet Dönemleri):
    Nedeni: Avusturya'nın Osmanlı kuvvetlerine saldırması ve vergilerini ödemekten vazgeçmesi.
    Savaşlar:
    III. Murat zamanında Osmanlı kuvvetleri SISKA’da yenildi.
    Savaş III.Murat'tan sonra yerine geçen III. Mehmet döneminde de devam etti. III.Mehmet bizzat ordunun başında sefere çıkarak EĞRİ KALESİ’ni aldı. Bu yüzden III. Mehmet'e "Eğri Fatihi" unvanı verildi.
    Haçova Meydan Savaşı'nda III. Mehmet Avusturya Ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı.
    NOT: 1596 tarihli HAÇOVA MEYDAN SAVAŞI Osmanlı tarihinde zaferle sonuçlanan SON büyük meydan savaşıdır.
    1600 yılında Osmanlı Devleti KANİJE KALESİ’ni aldı. Kale komutanlığına bırakılan TİRYAKİ HASAN PAŞA kaleyi kuşatan Ferdinand'ı az bir kuvvetle yenilgiye uğrattı.
    III.Mehmet’ten sonra padişah olan I.Ahmet zamanında da savaş devam etti. Osmanlılar ESTERGON KALESİ’ni aldı.
    Avusturya'nın isteği üzerine ZİTVATOROK ANTLAŞMASI imzalandı.(1606)
    Zitvatorok Antlaşması (1606)
    1- Savaş sırasında alınan Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri Osmanlılarda kalacak.
    2- Avusturya artık Osmanlı'ya yıllık vergi vermeyecek, bir defaya mahsus savaş tazminatı verecek.
    3- Avusturya kralı protokol bakımından Osmanlı padişahına eşit sayılacak.
    NOT: Kanuni Döneminde Avusturya ile imzalanan 1533 tarihli İstanbul Antlaşmasında Avusturya kralı Osmanlı sadrazamına denk sayılmıştı ve vergiye bağlanmıştı.1606 Zitvatorok Antlaşması Osmanlı Devletinin Orta Avrupa'daki üstünlüğünü kaybetmeye başladığını göstermektedir.

    2) 1658-1664 SAVAŞLARI (IV.Mehmet Dönemi)
    Nedeni : Erdel, Eflak ve Boğdan Beyliklerinin Avusturya'nın kışkırtmasıyla Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etmeleri.
    Sonuçlar: Köprülü Mehmet Paşa isyanları bastırdı.Köprülü Fazıl Ahmet Paşa Uyvar kalesini fethetti.
    Avusturya'nın isteği üzerine VASVAR ANTLAŞMASI imzalandı.(1664)
    Vasvar Antlaşması(1664)
    1- Uyvar kalesi Osmanlılarda kalacak
    2- Erdel Osmanlı Devletine bağlı kalacak
    3- Osmanlı Devleti,Avusturya'dan son kez toprak ve savaş tazminatı almıştır.

    3) II.VİYANA KUŞATMASI (14 Temmuz-12 Eylül 1683) (IV.Mehmet Dönemi)
    Sebepleri
    1- Avusturya'ya bağlı olan Macarların ayaklanarak Osmanlıdan yardım istemeleri,
    2- Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın şöhret kazanma isteği.
    Kuşatma ve Savaş: Avusturya'nın yardım istemesi üzerine papanın teşvikiyle bir haçlı ittifakı kurulmaya çalışıldı. Lehistan Osmanlılara karşı Avusturya ile ittifak yaptı. Merzifonlu şehri kuşattı, fakat alamadı. Kuşatmanın uzun sürmesi düşmana vakit kazandırdı.Kırım Kuvvetleri Viyana'ya yardıma gelen Lehistan kuvvetlerini durdurmakta gereken gayreti göstermediler. Osmanlı Ordusu Avusturya ve Lehistan kuvvetleri arasında kalarak ağır bir yenilgiye uğradı. Dağılan kuvvetleriyle Belgrat’a çekilen Merzifonlu IV.Mehmet'in emriyle idam edildi.
    Sonuçları:
    1- Batıda Türklerin yenilebileceği ve Avrupa'dan atılabileceği düşüncesi doğdu.
    2- Avrupa devletleri KUTSAL İTTİFAK adı verilen bir haçlı birliği oluşturdular.
    3- Böylece Türklerin SAKARYA SAVAŞI’na kadar sürecek bir geri çekilme süreci başlamış oldu.

    KUTSAL İTTİFAK DEVLETLERİ: Bunlar Malta,Lehistan,Venedik,Avusturya ve Rusya'dır.(şifresi : MALVAR)
    SAVAŞ: Kutsal ittifak Devletleri ile Osmanlı Devleti arasındaki savaşlar yaklaşık 16 yıl sürdü (1683-1699).
    (Bu arada IV.Mehmet yeniçerilerin isyanıyla tahttan indirildi. Yerine sırasıyla II.Süleyman, II.Ahmet ve II.Mustafa padişah oldular.)
    Zor durumda kalan Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı. Karlofça antlaşması imzalandı.(1699)
    KUTSAL İTTİFAK SAVAŞLARI:
     Ciğerdelen Savaşı (7 Ekim 1683): Ciğerdelen Savaşı, bölge halkının "Parkany", Osmanlıların "Ciğerdelen" dedikleri, II. Dünya Savaşı'ndan sonra bugün kullanılan ismiyle Macaristan'daki Sturovo'da Osmanlı ordusu ve Alman-Leh ordusu arasında yapılan ve iki parçadan oluşan savaştır. İlk çatışma Sobieski'nin saldırısıyla başlamış ve Osmanlılar bu saldırıyı püskürtmüştür. İki gün sonraki ikinci çatışmada ise ittifak güçleri genel saldırı gerçekleştirmiştir ve Osmanlılar yenilmiştir.
     Salankamen Savaşı (19 Ağustos 1691) : Osmanlı ile Avusturya arasında meydana gelen ve Kutsal İttifak Savaşları'nın bir parçası olan savaşlardan biri de bu savaş olup, Osmanlı bu savaşta yenilmişir.

    KARLOFÇA ANTLAŞMASI (26 Ocak 1699)
    Padişah : II.Mustafa

    1- Avusturya'ya ,Banat ve Temeşvar hariç bütün Macaristan ve Erdel Beyliği
    2- Venedik'e , Mora ve Dalmaçya kıyıları
    3- Lehistan'a,Podolya ve Ukrayna verildi.
    Rusya ile ateşkes imzalandı, peşinden 1700 yılında İSTANBUL ANTLAŞMASI imzalandı.
    Buna antlaşmaya göre; Azak Kalesi Rusya'ya verildi, Ruslar İstanbul'da elçi bulundurabileceklerdi.

    KARLOFÇA'NIN ÖNEMİ
    1- 1699 tarihli Karlofça Antlaşması Osmanlı Devleti’nin toprak kaybettiği ilk antlaşmadır
    2- Bu antlaşma ile Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki egemenliği sona ermiştir.
    3- Osmanlı Devleti "Gerileme dönemi"ne girmiştir.
    4- Ayrıca İstanbul antlaşmasında Rusların Azak kalesini almaları onların Karadeniz'e inmelerini sağlamıştır.

    DURAKLAMA DEVRİNDE İÇ İSYANLAR

    17. yüzyılda uzayıp giden Avusturya ve İran ile savaşlar devleti uğraştırıyordu. Osmanlı Devleti'ni uğraştıran bir başka konu da iç isyanlardı.

    1) İstanbul İsyanları
    2) Taşra İsyanları:
    a) Celali İsyanları
    b) Eyalet İsyanları


    1) İSTANBUL İSYANLARI: Bu isyanlar İstanbul'daki Kapıkulu Ocakları (özellikleri yeniçeri ve sipahiler) tarafından çıkarılan isyanlardır. Bu ayaklanmalara zaman zaman halk ve ulema sınıfı da katılmıştır.
    Sebepleri:
    1- Devşirme sisteminin bozulması
    2- Devlet yönetiminin bozulması (iktidara gelmek isteyen vezirler, saray entrikaları)
    3- Ulufe ve cülusların zamanında verilmemesi veya ayarı bozuk parayla verilmesi.

    NOT: Askeri isyanların başlangıcı Fatih dönemine kadar gider. Duraklama Dönemindeki isyanların en önemlileri III.Murat, II.Osman, IV.Murat ve IV.Mehmet zamanlarında çıkanlardır.
    III.Murat Döneminde (1574-1595); ulufelerin ayarı bozuk para ile ödenmesi üzerine yeniçeriler ayaklanarak, isteklerine kavuşmuşlardır.
    Genç Osman Döneminde (1618-1622); yeniçeriler II.Osman'ın Yeniçeri Ocağını kaldırmak istediğini anlayarak ayaklanmışlar ve Padişahı tahttan indirerek Yedikule zindanlarında boğarak öldürmüşlerdir (1622).
    NOT: II.Osman bir isyan sonucu öldürülen ilk padişahtır. Bu olay Yeniçerilerin devlet içindeki gücünü artırmıştır.
    IV.Murat Döneminde (1623-1640); İki kez saraya yürüyen Yeniçeriler padişahın gözü önünde sadrazamı öldürdüler.
    IV.Mehmet Döneminde (1648-1687): Haremağaları ve saray kadınlarının devlet işlerine karışmasına kızan sipahiler ayaklandı. Padişahtan 30 kadar devlet adamını istediler. İstekleri kabul edildi.Bu kişilerin cesetleri Sultan Ahmet Meydanında Çınara asıldı. Bu yüzden bu olaya VAKA-İ VAKVAKİYYE (Çınar Vakası) denir. (1656)
    IV. Mehmet Yeniçeriler tarafından bir başka ayaklanma sonucu tahttan indirilmiştir (1687).

    2) TAŞRA İSYANLARI: İstanbul dışında meydana gelen isyanlardır.
    A) CELALİ İSYANLARI: Anadolu'da meydana gelen isyan ve karışıklıklara "Celali İsyanları" denilmiştir.
    Celali kelimesi Yavuz döneminde Yozgat ve çevresinde ayaklanan "Bozoklu Celal" adından gelir.
    Başlıca Celali İsyanları: Karayazıcı, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu, Katırcıoğlu, Abaza Mehmet Paşa, Tavil Ahmet, Gürcü Nebi, Deli Hasan, isyanlarıdır.

    Celali İsyanlarının Sebepleri:
    1- Devlet yönetiminin bozulması
    2- Ekonominin bozulması ve vergilerin artması
    3- Taşrada bulunan yöneticilerin, kadıların ve askerlerin halka olumsuz davranışları
    4- Özellikle beylerbeyi ve sancak beylerinin devşirme kökenli olması nedeniyle Türk halkıyla gereken duygusal bağları kuramamaları.

    Celali İsyanlarının Sonuçları:
    1- Bu isyanlar bazen taviz verilerek, bazen de şiddet kullanılarak bastırılmışlardır.
    2- Ancak isyanlar sonucu Anadolu'da dirlik ve düzen bozulmuş, ekonomik hayat felce uğramıştır.

    B) EYALET İSYANLARI: Yemen, Bağdat, Kırım, Eflak, Boğdan ve Erdel'de meydana gelen isyanlardır.

    Eyalet İsyanlarının Sebepleri:
    1- Devlet otoritesinin zayıflamasıyla eyaletlerdeki yerel yöneticilerin devletten ayrılma istekleri,
    2- Yöneticilerin olumsuz tutum ve davranışlarına halkın tepki göstermesi

    DURAKLAMA DEVRİ (17.YÜZYIL) ISLAHAT HAREKETLERİ

    Osmanlı Devlet Adamlarının Islahat Yapmak İstemelerinin Nedenleri:
    Osmanlı Devletinin savaşlarda eskisi gibi etkili olamaması, devlet otoritesinin zayıflaması sonucu, sık sık isyanların baş göstermesi, ekonomik durumun bozulması gibi nedenlerle Osmanlı devlet adamları ıslahat yapma gereği duydular.

     ISLAHAT YAPAN PADİŞAHLAR

    II.Osman (Genç Osman) (1618-1622)
    1- Ulema sınıfının yetkisini azaltarak, padişahın zamana göre yasaları koyabilme gücünü artırmak istedi.Bunların siyasetle uğraşmalarını ve devleti zayıflatmalarını önlemek istedi.
    2- Kapıkulu Ocağını kaldırarak yerine Anadolu ve Suriye'deki Türklerden oluşan "milli bir ordu” kurmak ve yönetimi devşirmelerin etkisinden kurtarmak için başkenti tamamen Türk olan Anadolu’da bir şehre taşımayı düşündü.
    NOT:II.Osman (Genç Osman) niyetlerini fark eden yeniçeriler tarafından tahttan indirilerek öldürüldü.

    IV.Murat (1623-1640)
    12 yaşındayken tahta geçti. İktidarının ilk yıllarında yönetim saray kadınlarının ve Valide Kösem Sultan'ın elindeydi. 22 yaşına geldiğinde otoritesini sağlayabildi.
    Şu ıslahatları yaptı:
    1- Yeniçerileri itaat altına aldı.
    2- İsyanlar ve isyancılarla şiddetle mücadele etti.
    3- İçki, tütün, meyhane ve gece sokağa çıkma yasağı uygulayarak asayişi sağladı.
    4- Harcamaları kısıtlayarak, maliyeyi düzeltmeye çalıştı.
    5- Devlet adamlarından neler yapılması gerektiğini bildiren raporlar vermelerini istedi.
    NOT: Bu konuda KOÇİ BEY sunduğu raporunda (Koçibey Risalesi) devletin gerileme nedenlerini ve bunların çözüm yollarını göstermiştir.

     ISLAHAT YAPAN SADRAZAMLAR
    Kuyucu Murat Paşa : I. Ahmet dönemi Sadrazamıdır. İsyanları şiddet ve baskı kullanarak bastırmıştır.
    Tarhuncu Ahmet Paşa: IV.Mehmet Dönemi sadrazamıdır.Osmanlı Tarihi’nde ilk mali bütçeyi hazırlamıştır.
    Köprülüler Devri : IV.Mehmet Devrinde Köprülüler soyundan;
    1- Köprülü Mehmet Paşa,
    2- Fazıl Ahmet Paşa
    3- 3-Fazıl Mustafa Paşa ve
    4- Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam olmuşlardır.
    Köprülü soyundan sadrazam olan ilk kişi Köprülü Mehmet Paşa'dır.Köprülü Mehmet Paşa kendisinden önceki sadrazamların sonlarını çok iyi bildiği için padişaha bazı şartlar ileri aşağıdaki koşullarla sadrazam olmayı kabul etmiştir:
    a) Saray devlet işlerine karışmayacak
    b) Devlet memurluklarına istediği kişileri atayabilecek.
    c) Kendisi hakkında bir şikayet olursa, savunması alınmadan görevden alınmayacak.
    NOT:
     Köprülü Mehmet Paşa'nın amacı istediklerini yapabileceği bir ortam hazırlamaktır.
     Köprülü Mehmet Paşa ŞARTLI sadrazam olan İLK kişidir.
     Köprülüler ordu ve maliyeyi düzeltmeye çalışmışlardır.

    DURAKLAMA DEVRİ (17.YÜZYIL) ISLAHATLARININ GENEL KARAKTERİ VE SONUÇLARI:
    1- Bu yüzyılda isyanlar şiddet ve baskı ile önlenmeye çalışıldı.
    2- Devlet yapısında KÖKLÜ değişimler yapılamadı. Yapılmak istenenler de çıkar çevreleri tarafından engellendi.
    3- Geçici olarak iyi sonuçlar verse bile KALICI sonuçlar doğurmadı.
    4- Ayrıca Avrupa Devletleri Osmanlı Devleti'nin toparlanmasına izin vermediler.

    DURAKLAMA DÖNEMİ İLE İLGİLİ BİRKAÇ ÖNEMLİ NOT
     İLK kez III. Mehmet’ten sonra şehzadelerin "SANCAĞA ÇIKMA" usulü kaldırılmıştır.
     Osmanlı İmparatorluğu Avusturyaya karşı siyasal üstünlüğünü ve yaptırım gücünü İLK defa ZİTVATOROK ANTLAŞMASI ile kaybetti.(1606)
     Osmanlı Tarihinde yeniçeriler tarafından öldürülen İLK padişah GENÇ OSMAN (II.OSMAN) dır.
     Türkiye'de ilk baraj 1619 yılında Sultan II. Osman tarafından yaptırılan 10 metre yüksekliğindeki "Topuz Bendi"dir
     Osmanlılarda İLK malî bütçeyi TARHUNCU AHMET PAŞA yapmıştır.
     Sultan IV.Murat’ın İLK seferi 1635 REVAN SEFERİ’dir.
     İLK Türk-İran sınırı KASR-I ŞİRİN antlaşması ile çizildi.(1639)
     Ruslarla İLK barış antlaşması(Bahçesaray-Çehrin Antlaşması) IV.Mehmet döneminde 1681’de imzalanmıştır.(Çehrin seferi)
     Osmanlı Devleti’nde Köprülü soyundan olup İLK KEZ ve ŞARTLI sadrazam olan kişi Köprülü Mehmet Paşa’dır.
     Osmanlılar İLK defa KARLOFÇA (1699) ve İSTANBUL(1700) antlaşmaları ile toprak kaybetti.

    OSMANLI TARİHİ’NDEKİ İSTANBUL ANTLAŞMALARI
     1533 İstanbul (İbrahim Paşa) Antlaşması – Avusturya
     1590 İstanbul (Ferhat Paşa) Antlaşması – İran
     1612 İstanbul (Nasuh Paşa) Antlaşması-İran
     1700 İstanbul Antlaşması – Rusya
     1724 İstanbul Antlaşması – Rusya
     1897 İstanbul Antlaşması – Yunanistan
     1913 İstanbul Antlaşması – Bulgaristan
     1914 İstanbul Antlaşması – Sırbistan

    TARİHTE OSMAnLI-İRAN ANTLAŞMALARI
     1555 Amasya Antlaşması (Kanuni)
     1590 Ferhat Paşa (İstanbul) Antlaşması (III.Murat)
     1612 Nasuh Paşa (İstanbul) Antlaşması (I.Ahmet)
     1618 Serav Antlaşması (II.Osman)
     1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması (IV.Murat)
     1732 Ahmet Paşa Antlaşması (I.Mahmut)
     1736 Nadir Şah Antlaşmaları (I.Mahmut)
     1736 İstanbul Antlaşması
     1746 Kerden Antlaşması (II.Kasr-ı Şirin de denilir.)