organik bileşiklerin canlıdaki görevleri

'Ders notları' forumunda Violet tarafından 19 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. LİPİTLER(YAĞLAR)

    Yağlar; benzen, aseton, eter, kloroform gibi organik çözücülerde çözünebilen, ancak suda çözünemeyen organik moleküllerdir. Biyolojik önemi olan yağlar; yağ asitleri, nötral yağlar, fosfolipitler ve steroitlerdir.

    Lipitlerin kimyasal yapısı ve görevleri:
    Yağlar suda çözünmezler ya da çok az çözünürler, bunun sebebi kutuplu bir yapıya sahip olmalarıdır. Yapısında karbonhidratlarda olduğu gibi karbon (C), hidrojen(H) ve oksijen (O) bulunur. Bazılarının yapısında fosfor, kükürt ve azot da bulunabilir.
    Yağların monomerleri yağ asidi ve gliseroldür. Bu monomerleri birbirine bağlayan bağa ester bağı; olaya ise esterleşme denir. (Yağ molekülü oluşumunu nötral yağlarda göreceğiz.)

    Lipitlerin Özellikleri

    -Suda çözünmezler. Bu yüzden de sindirimleri uzun sürer.
    -Diğer bileşiklere göre daha fazla hidrojen bulundururlar. Bu sayede daha fazla enerji verirler. Ayrıca yapılarındaki oksijen miktarı diğer bileşiklere göre daha azdır.
    -En çok enerjiyi yağlar verir; fakat karbonhidratlardan sonra kullanılırlar çünkü;
    -Yıkımları uzun zaman alır.
    -Vücutta depolanırlar.
    -Ve yanmaları için daha fazla oksijene gereksinim duyulur.
    -Yedek besin deposudurlar ve ayrıca hafiftirler. Bu yüzden de göç eden kuşlarda vücudu hafifleterek uçmayı kolaylaştırır.

    Lipitlerin Görevleri

    -Enerji eldesinde kullanılırlar. Aynı zamanda yapıcı-onarıcıdırlar.
    -Çeşitli moleküller oluşturarak hücre zarının yapısına katılırlar.
    -Isı kaybını önler.
    -Vücudu mekanik etkilere karşı korur.
    -Oksijenli solunumda enerji için yakıldıklarında bol metabolik su açığa çıkar. Bu nedenle göç eden kuşlarda, kuş uykusuna yatan veya çölde yaşayan hayvanlarda su ihtiyacını karşılar.
    -Yağda çözünen vitaminlerin (A,D,E,K) bağırsakta emilmesini kolaylaştırır.
    -İç organların etrafında birikerek organları bir izolasyon aleti gibi basınç ve darbelerden korur.

    Lipit Çeşitleri;


    Nötral Yağlar (Trigliseritler)

    Doğada lipitlerin en çok bulunduğu çeşididir. Hayvan ve bitki hücrelerinde depo edilmiş yağlardır.
    -3 yağ asidi ve 1 gliserolün ester bağıyla bağlanması sonucu oluşur. Bunun sonucunda 3 molekül su açığa çıkar.
    -Trigliseritler uzun karbon zincirinden oluşurlar.
    -Zincirin bir ucunda karboksil grubu (COOH) grubu bulunur. Diğer karbon atomlarıyla arasında hidrojen vardır.
    -Bazı yağlar vücutta yapılamazlar; fakat mutlaka alınması gerekir. Bunlara esansiyel (zorunlu) yağlar denir. Örnek: Zeytin Yağı