Mineraller

'Ders notları' forumunda Blue tarafından 19 Kasım 2009 tarihinde açılan konu


  1. Mineraller

    Doğada atomlar bir araya gelerek mineralleri oluştururlar. Mineraller şu üç temel özelliğe sahiptirler:



    1. Kristal yapılı doğal oluşuklardır.

    2. inorganik bileşiklerdir.

    3. Çok az değişen belli bir kimyasal bileşim ve fiziksel özelliğe sahiptirler.



    Bir bileşiğin mineral olabilmesi için, bu üç özelliği bir arada göstermesi lazımdır. Bu özelliklere göre mineral şöyle tanımlanabilir. Mineral, doğal olarak oluşmuş ve çok az değişebilen belli bir kimyasal bileşim ve fiziksel özelliklere sahip, kristal, inorganik bileşiklere denir. Mineraller, kristalin bileşiklerdir. Yani cam gibi çok hızlı soğumuş olan amorf bileşiklerin aksine, düzenli bir iç yapıya sahiptirler. Kristal, düzenli iç yapılarını dışa vuran, dolayısıyle düzgün yüzeylerle kuşatılmış katı parçacıklardır. Kristal ve kristalin sözcükleri anlam bakımından farklıdır. Bu farkı şu ifadede görmek mümkündür. Tüm mineraller kristalindir, ama geometrik kristal şeklinde olmaları zorunluluğu yoktur.



    Mineral gruplar doğal olarak kayaları oluşturur. Kayalar, yerkabuğunun temel katı kısımlarıdır. Kayaların tümü, tamamen minerallerden oluşmayabilir. Yani kayaların bazıları kristalin olmayan materyali de içerebilirler. Özellikle çok çabuk soğumuş olan volkanik kayalar, kristalin olmayan amorf materyalden ibarettir. Soğuma, biraz daha yavaş ise o taktirde kaya kristalin ve amorf materyali bir arada içerir. Soğumanın çok yavaş olduğu hallerde ise kaya, tamamen kristalin materyalden oluşur.



    Yerkabuğunun ağırlıkça % 99'unu sekiz elementin oluşturur. Bu temel 8 element, çeşitli kombinasyonlar halinde bir araya gelerek mineralleri, mineraller de kayaları oluşturmaktadır. Dolayısıyla, kaya ve mineralleri tanıyıp anlayabilmek için daha fazla elementi tanıma zorunluluğu yoktur. Kayaların hacimce % 90'nını oksijen oluşturur. Çünkü oksijen atomları (iyonları) diğerlerine kıyasla büyüktür. Bu temel yapı taşı ile birlikte, az miktarda fakat çok sayıdaki diğer elementlerin çeşitli kombinasyonları sonucu bugün keşfedilmiş 2000'i aşkın mineral çeşidi ortaya çıkmaktadır. Ancak bunlardan 20'si yaygın olan minerallerdir. Hatta bunlardan da sadece 10'u tüm minerallerin % 90'ını oluşturur.



    Minerallerin strüktürlerinin anlaşılmasında temel husus, minerali oluşturan atomların (daha doğrusu iyonların) bir araya gelme veya diğer iyonların, oksijen iyonlarına uyma şeklinin kavranmasıdır. Yani diğer iyonları oksijen atomu ile uyumlu bir biçimde ve bir model içerisinde düzenlenmesi kristal şekillerini ortaya çıkarır.