Mayoz Bölünme Evreleri Açıklamalı

'Sayısal Dersler' forumunda EyLüL tarafından 1 Kasım 2011 tarihinde açılan konu


  1. Mayoz Bölünme Nedir Evreleri
    Mayoz Bölünme Evreleri Açıklamalı Bilgi
    Mayoz Bölünme Evreleri Hakkında Bilgi


    Mayoz Bölünme bir diploit ökaryotik hücrenin bölünerek genelde gamet olarak adlandırılan haploit hücrelere bölündüğü hücresel bir süreçtir. Gamet hücresinde kromozom sayısının azalmasıyla sonuçlanan "mayoz", Yunanca'da "Daha da küçültmek" anlamına gelen Meioun kelimesinden gelmektedir.

    Mayoz Bölünme eşeyli üreme için gereklidir ve bu yüzden eşeyli üreyen tek hücreli organizmalar da dâhil tüm ökaryot hücrelerde görülür. Özellikle Bdelloid rotiferlerin içinde bulunduğu birkaç ökaryot mayoz yeteneklerini kaybedip partenogenezle ürerler. Mayoz eşeysiz mitotik bölünmeyle üreyen arkealarda ya da prokaryotlarda meydana gelmez

    a)Profaz-1
    1-Sentroiller kutuplara hareket eder.
    2-Nucleus zarı ve e.r. zarları erimeye başlar.
    3-İğ iplikleri oluşmaya başlar.
    4-Kromozomlar kısalıp kalınlaşmaya başlar. Ancak profaz-1’ de Mitoz profazında ve profaz-2 ‘de görülmeyen bazı özgün olaylar ve kromozomların özel davranışları vardır. Bu nedenle profaz-1 kendi içinde beş alt evrede incelenir.

    Leptoten:
    1-İnce ve uzun iplikler halinde olan kromatinler kısalıp kalınlaşırlar.
    2-Nucleolus (Çekirdekcik) varlığını sürdürür.
    II)Zigoten:
    1-Homolog kromozomlar yanyana gelerek çiftler (Bivalent yapı) oluştururlar.
    2-Eşleşme bütün kromozom çiftlerinde görülür.
    III)Pakiten:
    1-Kromozomlar iyice kısalıp kalınlaşır.
    2-Eşleşen homolog kromozomlar bu evrede birbirleri ilke iyice kaynaşırlar ve bu evrede hücrenin kromozom sayısı n gözükür.
    3-Evrenin sonunda her kromozom çiftinde dört kromatid görülür ve bu yapıya tetrad denir.Hücrede görülen tetrad sayısı n kadardır.
    4-Bu evrede homolog kromozomların kardeş olmayan kromatidleri arasında gen alış verişi görülür bu olaya krossing-over denir.
    5-Kardeş olmayan kromatidler arasındaki çakışma noktalarına kiyazma denir.
    6-Uzun kromozomlarda görülen kiyazma sayıları daha çoktur.

    Diploten:
    1-Tetrad oluşturan kromozomlar birbirlerini iterek ayrılmaya başlarlar.
    2-Ancak krossing-over bölgelerinde kiyazmalarla bağlantılarını sürdürürler.
    V)Diakinez:
    1-Kromozomlar daha fazla kısalırlar.
    2-Homolog kromozomlarda bağlantı sadece uca yakın yerlerde kalır.
    3-Çekirdek zar kaybolur.
    4-Nucleolus (Çekirdekcik) kaybolur.
    5-İğ iplikleri oluşmuştur.
    6-Dişilerde eşey ana hücreleri gerçekleşen mayoz bölünmenin bu evresinde hücreler uzun süre kalırlar. Bölünmenin bundan sonraki evreleri ovulasyondan sonra devam eder.

    Metafaz-1
    1-Homolog kromozomlar (Tetradlar halinde) ekvatoral plak üzerinde karşılıklı dizilirler.
    2-Her kromozom sentromeri ile iğ ipliklerine tutunurlar
    c)Anafaz-1
    1-Homolog kromozomlar iğ iplikleri ile zıt kutuplara doğru çekilirler.
    2-Kardeş kromatidleri bir arada tutan sentromerler parçalanmamıştır.
    3-Kiyazmalar kromozomların ucuna doğru kayarak ortadan kalkar.
    4-Anne ve babadan gelen kromozomların kutuplara taşınması rasgele olur buda çeşitlilik nedenidir.

    Telofaz-1
    1-Kromozomlardaki helixler çözülür.
    2-Nucleus zarı belirginleşir.
    3-Sitokinezle iki hücre oluşur.
    4-Oluşan hücrelerin kromozom yapısı n2c dir.
    5-Erkeklerde sekonder spermatositler oluşur.
    6-Dişilerde ikincil oosit ve birinci kutup hücresi meydana gelir.
    7-Mayoz geçiren bazı hücrelerde nucleus zarı oluşmaz ve kromozomlar helixler çözülmez.
    Ara interfaz:Nucleolus görülmez,DNA ve RNA sentezi görülmez. Hücredeki hazırlıklar tıpkı önceki interfazın devamı gibidir.
    Mayoz-II evreleri
    Kardeş kromatidlerin ayrılmasını sağlayan ikinci bölünme evrelerine Mayoz-2 evreleri denir. Mayoz interfazında görülen olaylar mitoz interfazı ile aynıdır.
    a)Profaz-II
    1-Birinci bölünmede oluşan iğipliklerine dik olarak iğ iplikleri oluşur.
    2-Oluşmuşsa nucleus zarı kaybolur.
    3-Helixlerini çözen kromozomlar tekrar helixlerini oluşturur.
    b)Metafaz-II
    1-Kromozomlar ekvatoral düzlemde yanyana dizilirler
    2-Kromatidler sentromerleri ile bir aradadır
    3-Kromozomlar sentromerleri ile iğ ipliklerine tutunurlar
    Anafaz-II
    1-İğ ipliklerinin itme ve çekme hareketi ile sentromerler parçalanır.
    2-Birbirinden ayrılan kardeş kromatidler zıt kutuplara gider

    Telofaz-II
    1-Kutuplara çekilen kromatidler helixlerini çözerek kromatin iplik haline geçerler
    2-Nucleus zarı oluşur.
    3-İğ iplikleri kaybolur
    4-Sitokinezle iki toplam dört hücre oluşur.
    5-Oluşan hücrelerde ana hücrenin yarısı kadar kromozom dolayısıyla DNA vardır
    6-Oluşan hücrelerdeki kalıtsal materyal hem profaz-1 de gerçekleşen krossing-over hemde metafaz-1 deki homolog kromozomların diziliminin rasgele olmasından dolayı farklıdır
    7-Oluşan hücreler erkekte spermatid, dişilerde ise oosit denir

    Mayoz Bölünmenin temel özellikleri:
    1-Sadece 2n kromozomlu hücrelerde görülür.
    2-2n kromozomlu hücrelerden n kromozomlu 4 hücre oluşur.
    3-iki karyokinez ve iki sitokinez görülür.
    4-Eşey ana hücresi ve spor ana hücrelerinde görülür.
    5-Bölünme sonunda gamet ve sporlar oluşur.
    6-Kalıtsal çeşitlilik nedenidir.Oluşan hücreler kalıtsal olarak birbirinden farklıdır.
    7-Eşeyli üremenin temel mekanizmasıdır.
    8-Mitoza göre daha ileri bir özelliktir
    9-Hem homolog kromozomlarda hemde kardeş kromatidlerde ayrılma görülür.
    10-Sinaps, tetrad ve krossing-over görülür.
    11-Mayoz geçirmiş hücre tekrar mayoz geçiremez ancak mitoz geçirebilir.

    Notlar…
    Mayozun evrimsel önemi:
    1-Krossing-overle kalıtsal çeşitlilik sağlar
    2-Kromozom sayısını yarıya indirerek, döllenme sonunda türe özgü kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar.

    Mayoz bölünme ile oluşan yapılar:
    1-Sperm 2-Ovum 3-Makrospor 4-Mikrospor 5-Spor
    Mayoz bölünmenin görüldüğü hücreler:
    1-Sperm ana hücresi (Hayvanlarda)
    2-Ovum ana hücresi (Hayvanlarda)
    3-Spor ana hücresi (Çiçeksiz bitkilerde)
    4-Makrospor ana hücresi (Çiçekli bitkilerde)
    5-Mikrospor ana hücresi (Çiçekli bitkilerde)
    6-Zigot (Su yosunlarında)
    Mayoz bölünmenin görüldüğü yapı ve organlar:
    1-Testis 2-Ovaryum 3-sporangium 4-Anterler 5-Tohum taslağı (Ovaryum)