kısa çizgi nedir nerelerde kullanılır

'Karışık Sözler' forumunda LâL tarafından 20 Ekim 2010 tarihinde açılan konu


  1. Kısa Çizgi Nedir

    Tire (Fransızca tiret) ya da kısa çizgi bir noktalama işaretidir. (-) şeklinde sembolize edilir. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.

    Kısa Çizginin Kullanımı örnekler

    Kısa Çizgi ( - )

    1) Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur. Örnek :

    Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecandan, üzüntüden mi bil-
    mem. Havuzun suyu bulanık. Kapının saatleri 12'yi geçmiş. Kanepe-
    lerde kimseler yok. Tramvay ne fena gıcırdadı! Tramvaydaki adam bir tanı-
    dık mı idi acaba? Ne diye öyle dönüp dönüp baktı? Yoksa kimsecik-
    lerin oturmadığı kanepelerde bu saatte pek başıboşlar mı oturur? (Sait Faik Abasıyanık)

    2) Bir cümlenin içinde o cümledeki fikri açıklıyan ek cümlecik iki çizgi arasına alınır.

    İki çizgi arasına alınan ek cümlecik çıkarıldığında, esas cümlenin anlamı ve gramer yapısı bozulmaz. Örnek :
    Üç gün sonra ben de -buradaki işimizi bitirebilirsem- Samsun'a gideceğim.

    3) Kesin olarak belirtilmiyen rakamlar arasında çizgi kullanılır. Örnek :

    Onu görmiyeli üç-dört ay oldu.
    Ağabeyim, iki-üç gün sonra gelecek.

    4) Belli bir zamanı gösteren tarihler arasında kullanılır. Örnek:

    Namık Kemal (1840-1888) kırk sekiz yaşında öldü.
    Orta okulu 2008-2009'de bitirdim.
    26-30 Ağustos 1922, ölüm-dirim savaşımızdır.

    5) Aynı cümle içinde yanyana kullanılan zıt anlamlı kelimeler arasında çizgi kullanılır. Örnek :

    Siyah-beyaz'lar, bu haftaki maçı kaybettiler.

    Başkomutan Meydan Muharebesi, bizim için, bir ölüm-dirim boğuşmasıydı.
    Şu dünya, var-yok dünyasıdır.

    6) Eski metinlerde görülen Arapça ve Farsça tamlamalarda, tamlananla tamlanan takısı arasında çizgi kullanılır. Örnek:

    Ebr-i nevbahar (İlkbahar bulutu)
    Esir-i aşk (Aşk esiri)
    Çeşm-i siyah (Siyah göz)
    Dâr-ül-aceze (Düşkünler yurdu)

    7) Maddelerle bölümleri gösteren harf veya rakamlardan sonra çizgi konur. Örnek:

    A - .
    B - .
    Madde - .

    8) Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için konur. Örnek:

    al-ış, dur-ak, gör-gü-süz-lük.

    9) Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır. Örnek:

    al-, dur-, gör-, ver-; başar-, kana-, okut-, taşla-, yazdır-.

    10) Eklerin başına konur. Örnek:

    -ak, -den, -ış, -lık.

    11) Heceleri göstermek için kullanılır. Örnek:

    a-raş-tır-ma, bi-le-zik, du-ruş-ma, ku-yum-cu-luk, prog-ram, ya-zar-lık.

    12) Kelimeler arasında “-den...-a, ve, ile, ila, arasında” anlamlarını vermek için kullanılır. Örnek:

    Türkçe-Fransızca Sözlük, Aydın-İzmir yolu, Ankara-İstanbul uçak seferleri, Türk-Alman ilişkileri, Ural-Altay dil grubu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, 09.30-10.30, Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması, Manas Destanı'nda soy-dil-din üçgeni, 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı, 2003-2004 öğretim yılı.

    13) Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır. Örnek:

    40-30=10