Kanamalar ve şok İlkyardım

'Sağlık Rehberi' forumunda YAREN tarafından 19 Ocak 2011 tarihinde açılan konu


  1. Kanamalar ve şok İlk yardım,Kanama ve şokda İlkyardım nasıl olmalıdır

    Kanama nedir?
    Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına ) doğru akmasıdır.
    Kanamanın ciddiyeti ;
    Kanamanın hızına,
    Vücutta kanın aktığı bölgeye,
    Kanama miktarına,
    Kişinin fiziksel durumu ve yaşına bağlıdır.

    Kanama Çeşitleri

    Dış
    İç
    Doğal deliklerden olan kanamalar
    Atar damar (arter)
    Toplar damar (ven)
    Kılcal damar kanamaları (capiller)

    Kaç çeşit kanama vardır?

    Dış kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.
    İç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez (zaman içinde kanama ile ilgili belirtiler (yan/doğrudan) görülebilir ).
    Doğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır.

    Kanama atardamar, toplardamar yada kılcal damar kanaması olabilir.

    Atardamar kanamaları; kalp atımları ile uyumlu olarak kesik kesik akar ve açık renklidir.

    Toplardamar kanamaları; koyu renkli ve sızıntı şeklindedir.

    Kılcal damar kanaması; küçük kabarcıklar şeklindedir.

    Kanamalarda ilkyardım uygulamaları nelerdir?

    Dış kanamalarda ilkyardım:

    Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),
    Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi A(Airway)
    Solunumun değerlendirilmesi B(Breath) (Bak, Dinle, Hisset)
    Dolaşımın değerlendirilmesi C(Circulation)
    Tıbbi yardım istenir (112),
    Yara yada kanama değerlendirilir,
    Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,
    Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basınç arttırılır,
    Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,
    Kanayan bölge yukarı kaldırılır,

    Kanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,

    Vücutta baskı uygulanacak noktalar nerelerdir?

    Atardamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan kaybedilir.
    Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya kanayan yere yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır.

    BASKI NOKTALARI

    Boyun:Boyun atardamarı (şah damarı) baskı yeri
    Köprücük kemiği üzeri: Kol atardamarı baskı yeri
    Koltukaltı: Kol atardamarı baskı yeri
    Kolun üst bölümü: Kol atardamarı baskı yeri
    Kasık: Bacak atardamarı baskı yeri
    Uyluk: Bacak atardamarı baskı yeri

    Tüm kanamaların yaklaşık %95′i sadece direkt baskı uygulaması ile durdurulabilir.

    Dış kanamalarda ilkyardım:

    Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa turnike uygulanır,
    Şok pozisyonu verilir,
    Sık aralıklarla (2-3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir,

    Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/ yaralının üstü örtülür,
    Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (turnike uygulaması gibi) hasta/yaralının üzerine yazılır,
    Hızla sevk edilmesi sağlanır.

    İç kanamalarda ilkyardım:

    İç kanamalar, şiddetli travma, darbe, kırık, silahla yaralanma nedeniyle oluşabilir.
    H/Y’da günler, haftalarca belirti vermeden sürebileceği gibi, çok kısa sürede şok belirtileri meydana gelecek şekilde de olabilir.
    H/Y’nın bilinci ve ABC’si değerlendirilir,
    Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi A (Airway)
    Solunumun değerlendirilmesi B (Breath) (Bak, Dinle, Hisset)
    Dolaşımın değerlendirilmesi C (Circulation
    Şok belirtileri varsa;
    Üzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır,
    Şok belirtileri varsa;
    Tıbbi yardım istenir (112).
    Asla yiyecek ve içecek verilmez.
    Hareket ettirilmez (özellikle kırık varsa).
    Şok belirtileri varsa;
    Yaşamsal bulguları incelenir,
    Sağlık kuruluşuna sevki sağlanır.

    Doğal deliklerden çıkan kanamalarda ilkyardım:

    Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır.
    Bu tür kanamalarda H/Y kanama örnekleri ile birlikte uzman bir doktora sevk edilir.

    Burun kanaması:
    H/Y sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
    Oturtulur,
    Başı hafifçe öne eğilir,
    Burun kanatları 5 dk. süre ile sıkılır,
    Uzman bir doktora gitmesi sağlanır.

    Kulak kanaması:
    H/Y sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
    Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,
    Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,
    Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak üzerine yan yatırılır,

    ŞOK- Şok nedir?

    Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.

    Kaç çeşit şok vardır?

    Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır:
    Kardiojenik şok, kalp kökenlidir.
    Hipovolemik şok, damardaki sıvının azalması sonucu oluşur.
    Toksik şok, yabancı maddelere bağlı gelişir.
    Anaflaktik şok, arı ve böcek sokmaları sonucu allerjik nedenlerle oluşur.

    Şok belirtileri nelerdir?

    Kan basıncında düşme
    Hızlı ve zayıf nabız
    Hızlı ve yüzeyel solunum
    Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik
    Endişe, huzursuzluk
    Baş dönmesi,
    Dudak çevresinde solukluk ya da morarma
    Susuzluk hissi
    Bilinç seviyesinde azalma

    Şokta ilkyardım uygulamaları nelerdir?

    Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,
    Hava yolunun açıklığı sağlanır,
    Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,
    Varsa kanama hemen durdurulur,
    Şok pozisyonu verilir,
    H/Y sıcak tutulur,
    Hareket ettirilmez,
    Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),
    Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

    Şok pozisyonu nasıl verilir?
    Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,
    Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur ( Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb. ),
    Üzeri örtülerek ısıtılır,

    ŞOK POZİSYONU
    Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,
    Belli aralıklarla (2-3 dakikada bir) bir yaşam bulguları değerlendirilir.

    Bandaj Uygulamaları
    Üçgen Bandaj
    Üçgen bandaj, vücudun değişik bölümlerinde bandaj ve/veya askı olarak kullanılabilir.
    Üçgen bezin tepesi tabanına doğru getirilip yerleştirilir, sonra bir yada iki kez daha bunun üzerine katlanarak istenilen genişlikte bir sargı bezi elde edilmiş olur.

    Elde üçgen bandaj uygulama
    Parmaklar, üçgenin tepesine gelecek şekilde el üçgen sargının üzerine yerleştirilir.
    Üçgenin tepesi bileğe doğru katlanır.
    Elin sırtında, üçgenin alt uçları karşı karşıya getirilir, tepe ucu altında kalacak şekilde çaprazlanır, bilek seviyesinde düğümlenir.

    Ayağa üçgen bandaj uygulama:
    Ayak, üçgenin üzerine düz olarak, parmaklar üçgenin tepesine bakacak şekilde yerleştirilir.
    Üçgen bandajın tepesini ayağın üzerinde çaprazlayacak şekilde öne doğru getirilir.
    İki ucu ayak bileği etrafında düğümlenir.

    Dize üçgen bandaj uygulama:
    Üçgenin tabanı dizin 3-4 parmak altında ve ucu dizin üzerine gelecek şekilde yerleştirilir.
    Dizin arkasından uçları çaprazlanır, dizin üstünde uçları düğümlenir.

    Göğüse üçgen bandaj uygulama:
    Üçgenin tepesi omuza yerleştirilir ve tabanı göğsü saracak şekilde sırtta düğümlenir.
    Bu düğüm ile üçgenin tepesi, bir başka bez kullanılarak birbirine yaklaştırılarak bağlanır.

    Kalçaya üçgen bandaj uygulama:
    Üçgenin tabanı uyluğun alt kısmının etrafında düğümlenir, tepesi ise belin etrafını saran bir kemer yada beze bağlanır.

    Turnike
    Hangi durumlarda turnike uygulanmalıdır?
    Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),
    Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,
    Uzuv kopması varsa,
    Baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa,

    TURNİKE UYGULAMASI

    Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır,
    Önkol ve bacağa el ve ayağın
    beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz.
    Uzuv kopması durumlarında, önkol ve bacağa da turnike uygulanabilir.
    Turnike uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son uygulamadır.
    Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır.
    Uzun süreli turnike uygulanması sonucu doku hasarı meydana gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden olunabilir.

    Turnike uygulamasında dikkat edilmesi gerekenler

    Baskı noktasına bir elle baskı uygulamaya devam edilir
    Diğer ele geniş, kuvvetli ve esnemeyen materyal alınır
    Şerit yarı uzunluğundan katlanır, uzuv etrafına sarılır
    Bir ucu halkadan geçirilip çekilir ve iki ucu bir araya getirilir.
    Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8-10 cm olmalıdır.
    Turnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalıdır.
    Turnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir.
    Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz.
    Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez.
    Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalıdır.
    Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-20 dakikada bir turnike gevşetilmelidir.

    El ve ayak kopmaları;
    Uzuv kopmaları, atardamar yaralanmaları nedeniyle ölüme yol açmaktadır.
    Hasta/yaralı sırt üstü yatırılır.Bacakları 30 cm kadar yükseltilir.
    Kanamayı durdurmak için kanayan yere veya baskı noktalarına bası uygulanır.Bu önlemlerle kanama kontrol edilemiyorsa turnike uygulanır.
    Turnike uzvun koptuğu bölgeye en yakın olan ve deri bütünlüğünün bozulmamış olduğu bölgeye uygulanır.
    Turnike uygulandıktan sonra sıkılaştırılarak uzuvdaki kanama kontrol edilir.
    Kopmuş uzuv parçası, su geçirmeyen bir plastik torbaya konur.
    Daha sonra kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya yada kovaya konulur.
    Bu şekilde, kopmuş uzuv parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.
    Tıbbi birimler haberdar edilir (112).
    Torbanın üzerine kopan uzuv parçasının sahibine ait kimlik bilgileri kaydedilir ve yaralı ile aynı araca konarak en geç 6 saat içerisinde sağlık kuruşuna sevki sağlanır.