İslamiyetten Sonraki Türk Edebiyatı

'İslami Bilgiler' forumunda EyLüL tarafından 15 Ekim 2011 tarihinde açılan konu


  1. Türk Edebiyatı İslamiyetten Sonraki

    Türk Edebiyatı, ilk mahsullerini 9. asrın ikinci yarısında vermeye başlamıştır. Bunlar içinde ilk büyük eser olarak, Balasagunlu Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i görülür. İkinci olarak Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lügâti’t-Türk’ü, yine aynı devrin eseri olmakla birlikte İslâmiyet öncesi Türklükten çeşitli manzumeler, atasözleri vs. gibi türlü metinlere yer vermektedir. Kaşgarlı'nın eseri her yönüyle zenginlik gösterir. Türk dilinden, Türk boylarına, Türk töre ve âdetlerine, gelenek göreneklerine ve coğrafyasına geniş yer ayırır. Kutadgu Bilig ise cemiyet hayatını ele almakla birlikte, daha çok bir siyaset kitabı durumundadır. Her iki eser de Hâkâniye Türkçesi'yle yazılmıştır. Fakat Kaşgarlı Mahmud, Hâkâniye Şîvesinin yanında ikinci bir edebî şîve olarak, Oğuz Türk Şîvesine yer vermektedir.

    Türkler kabileler halinde Müslüman olmaya başlamıştır. Karahan Devletinin hükümdarı Satuk Buğra Han zamanında İslamiyet resmi din olarak kabul edilmiştir. (942) B u tarihten sonra İslam'a dair eserler verilmeye başlanmıştır.
    Bu geçiş dönemine ait en önemli eserler şunlardır:

    Kİitabı dede korkut

    Destandan halk hikâyesine geçiş döneminin ürünüdür.
    Dede Korkut 12 hikâyeden oluşur.
    Olağanüstü olaylarla gerçeğe uygun olaylar eserde iç içedir.
    Türklerin eski yaşam tarzları ile ilgili ayrıntılar yanında İslam dini ile ilgili özelliklerde vardır.
    Eserde geçen ''Dede Korkut'' meçhul bir halk ozanıdır.
    Hikâyelerde oğuzların çevredeki boylar ile aralarındaki savaşlar ve kendi iç mücadeleleri yer alır.
    Hikâyelerin konuları; aşk, yiğitlik gösterisi, kahramanlık, boylar arasındaki savaştır.
    15. yy'da kaleme alınmıştır.
    Eserin yazarı belli değildir.
    Nazım ile nesir iç içedir.
    Hakaniye lehçesi kullanılmıştır.

    Divan-ı Lügat' it Türk.(Türk Dilinin Sözlüğü) (1072-1074)

    Kaşgarlı Mahmut yazmıştır.
    Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmıştır.
    1074 yılında bitirildiği düşünülüyor.
    Türkçenin ilk sözlüğüdür.
    Türklere ait gelenek göreneklerden tarihten folklordan bahsettiği için bir ansiklopedi özelliği taşımaktadır.
    Kitapta 7500 kelimenin Arapça karşılığı verilmiş olup ayrıca halk şiirleri, atasözleri, deyimler kullanılmıştır.
    Ebu' l Kasım' a sunulmuştur.
    Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır.

    Kutatgu Bilig (Mutluluk Veren Bilgi) (1069- 1070)

    1069-1070 tarihlerinde Yusuf Has Hacip tarafından yazılmıştır.
    Türk edebiyatının ilk siyasetnamesidir.
    Öğretici bir nitelik taşımaktadır.
    Tapgaç Buğra Han'a sunulmuştur.
    Devletin nasıl yönetilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
    Hakaniye (Doğu ) Türkçesi ile yazılmıştır.

    6645 beyitten müteşekkildir. Eserde öğütler; devlet, akıl saadet, adalet sembolleriyle verilmiştir.

    Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır.
    Aruz ölçüsüyle yazılmış ilk mesnevidir.
    Divan-ı Hikmet

    Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.
    İlahi aşk kavramı ilk defa bu eserde kullanılmıştır.
    Yesevi tarikatının esasları ve dinin temel öğretileri anlatılmıştır.
    12. yy da yazılmıştır.
    Hece ölçüsüyle halk dili kullanılmıştır.
    Atabet'ül Hakayık (Hakikatlerin Eşiği)

    Yüknekli Edip Ahmet tarafından yazılmıştır.
    12. yyda yazılmıştır.
    Eserde ahlakın önemi ve yolları üzerinde durulmuştur.
    Beyit ve dörtlükler bir arada kullanılmış. Dolayısıyla aruz ve hece vezni birlikte kullanılmıştır.