İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemleri

'Sözel Dersler' forumunda Sitem tarafından 20 Ekim 2011 tarihinde açılan konu


  1. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemleri nedir
    İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
    İslamiyetten Önceki Yazılı Edebiyat Dönemi
    İslamiyetten Önceki Sözlü Edebiyat Dönemi

    İSLAMİYETTEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI

    İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı 2 dönemden oluşur..Bunlar ;

    a) Sözlü Edebiyat Dönemi
    b) Yazılı Edebiyet Dönemi

    A) SÖZLÜ EDEBİYAT DÖNEMİ:


    M.S.VIII. yüzyıla gelinceye kadar Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı, sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.

    Genel özellikleri:

    • Bu dönem edebiyatı müzik eşliğinde (kopuz adı verilen sazla) dile getirilmiştir.
    • Ölçü, ulusal ölçümüz olan heceölçüsüdür.
    • Nazım birimi dörtlüktür.
    • Dönemine göre arı bir dili vardır.
    • Dizelere genel olarak yarım uyak hakimdir.
    • Daha çok doğa, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir.
    • Bu döneme yönelik elimizdeki en önemli ve eski kaynak Kaşgarlı Mahmutun Divan-ı Lügat-it Türk adlı eseridir.



    Dönemin ürünleri:

    KOŞUK: Sığır denilen sürek avları sırasında söylenen şiirlerdir. Konusu daha çok doğa, aşk, savaş ve yiğitliktir. Bu tür daha sonra Halk edebiyatında Koşma adıyla anılmıştır.

    SAV: Dönemin özlü sözleridir. Bugünkü atasözlerinin ilk biçimi niteliğindedir.

    SAGU: Yuğ adı verilen ölüm törenlerinde, ölen kişilerin erdemlerini ve duyulan acıları dile getiren şiirlerdir.

    DESTAN: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür.


    B) YAZILI EDEBİYAT DÖNEMİ

    Bu dönemi Göktürk ve Uygur dönemi eserleri olarak iki grupta inceleyebiliriz.

    1) Göktürk (Orhun) Yazıtları (VIII. yy): Bunlarda Çinlilere karşı bağımsızlık savaşı yapan, Türk bütünlüğünü yeniden kurmak için içte ve dışta svaşan Göktürklerin hikayesi anlatılır. Bu abideler 38 harfli olan Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. Bunlardan en önemli olanları üç tanedir.

    a) Bilge (Vezir) Tonyukuk Yazıtı (720-725): Dört bakana vezirlik etmiş olan Tonyukuk tarafından yazılmıştır. Daha çok Çinlilerle yapılan savşlar anlatılmaktadır.

    b) Kül Tigin Yazıtı (732): Göktürk hakanı olan Bilge Kağan kardeşi Kül Tiginin ölümü üzerine bu abideyi dikmiştir.

    c) Bilge Kağan Yazıtı (735): Göktürk hakanı olan Bilge Kağanın ölümünden sonra yazdırılmış birabidedir. Son iki yazar daha çok dönemin olaylarından , törelerinden ve Bilge Kağanın ulusuna dilediği iyi dileklerden söz eder.

    * Türk adının geçtiği ilk yazılı belge ve Türk edebiyatının ilk yazılı örnekleri olan Göktürk abidelerindeki yazılar Prof. Thomsen ve Radloff tarafından okunmuştur.



    2)Uygur Dönemi Eserleri : Göktürk devletinin yıkılmasından sonra kurulan Uygur hanlıklarından kalma eserlerdir. Daha çok Buddha ve Mani dininin esaslarını anlatan metinlerdir. Bunlar Turfan yöresinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Uygurların kağıda kitap basma tekniğini bildikleri anlaşılmaktadır. Dönemden kalma birçok hikayenin yanında kökünç denilen bir tür ilkel tiyatro eserleri de vardır. Uygurlar bu eserleri 14 harfli Uygur alfabesiyle yazmışlardır.