Hücre

'Ders notları' forumunda Blue tarafından 20 Kasım 2009 tarihinde açılan konu


  1. Hücre Bölümleri
    Hücreyi Oluşturan Bölümler
    • Hücre teorisi
    1)Bütün canlılar hücrelerden meydana gelmiştir.
    2)Hücreler bağımsız hareket ettikleri halde birlikte iş görürler.
    3)Hücreler bölünerek çoğalırlar.
    • Tek hücrelilerde bütün olaylar hücre içerisinde gerçekleşir.İş bölümü ve doku oluşumu yoktur.Çok hücrelilerde bütün olaylar hücre grupları arasındaki iş bölümü ile olur.
    • En basit çok hücreli yada en karmaşık tek hücreli Volvox’ tur.
    • Volvox' ta işbölümü vardır ama doku oluşumu yoktur.
    • Tek hücrelilerin oluşturduğu topluluğa koloni denir.
    • Bilinen en büyük hücre deve kuşu yumurtasıdır.Bilinen en uzun hücre ise sinir hücresidir.
    • Hücre 3 kısımda incelenir.1) Hücre zarı 2) Sitoplazma 3) Çekirdek

    1) HÜCRE ZARI
    • Yağ,protein az miktarda karbonhidrattan oluşur.Hücre zarının yapısı akıcı-mozaik zar modeli ile açıklanır.Bu modele göre zar; yağ denizinde yüzen proteinlerden oluşmuştur.
    • Karbonhidratlar hücre zarındaki yağlarla birleşerek glikolipid, proteinlerle birleşerek glikoprotein şeklinde bulunur.Bunun sağladığı avantaj ise hücrelerin birbirini tanıması ve bağışıklıktır.Hücre zarının özgüllüğünü veren kimyasal madde glikoproteindir.Glikolipidi ve glikoproteini golgi sentezler.
    • Madde giriş-çıkışı proteinler üzerindeki porlardan olur.
    • Zarın özellikleri : Canlıdır,saydamdır,esnektir ve seçici geçirgendir.
    • Zardaki proteinler enzim görevi yapar.
    • Zarın görevleri : Hücreyi dağılmaktan korur.Hücreye şekil verir.Hücreyi dış etkilerden korur.Madde alışverişini sağlar.
    • Zarın seçici-geçirgen olması onun canlı olduğunu gösterir.
    • Hücre çeperi cansızdır,esnek değildir,tam geçirgendir.Hücrenin dayanıklılığını arttırır, hücreye şekil verir.Üzerindeki deliklere geçit denir.Selülozik yapıdadır.Prokaryot hücrelerde de bulunur ama yapısı selülozik değildir.

    2) SİTOPLAZMA
    • İki kısımdır.
    a) Sıvı kısım:Su,protein,yağ,karbonhidrat,mineral,vitamin, RNA çeşitleri,nükleotidler,ATP ve
    enzimler gibi organik ve inorganik maddelerden oluşmuştur.Görevi:1) Biyokimyasal reaksiyonlar için zemin oluşturmak.2) Organellere yataklık etmek.3) Rotasyon ve sirkülasyon hareketleri ile organellerin hareketini sağlamak.
    b) Organeller:Özel yapı ve görevi olan sitoplazmik cisimlerdir.

    ENDOPLAZMİK RETİKULUM
    • Hücre zarından çekirdek zarına kadar uzanan zarlı kanallar sistemidir.
    • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.
    • Hücre içine ve dışına madde taşır.Bazı maddeleri depolar.(Ca ve protein).Çekirdek zarı ve golgiyi yapar.Hücreyi bölmelere ayırarak,sitoplazmadaki asidik ve bazik tepkimelerin birbirini etkilemeden yapılabilmesini sağlar.
    • Üzerinde ribozom bulunanlarına granüllü ER; bulundurmayanlara da granülsüz ER denir.
    Granüllü ER enzim salgılayan hücrelerde,granülsüz ER yağ sentezleyen hücrelerde çoktur.

    GOLGİ
    • Çekirdeğe yakın bulunur.Hücre zarı yapımına katılır.
    • Salgı maddelerin yapılması,paketlenmesi ve salgılanmasından sorumludur.Onun için süt bezi, tükrük bezi,ter bezi gibi salgı yapan hücrelerdeki sayısı diğer hücrelerdekilere oranla daha fazladır.
    • Enzimleri paketliyerek lizozomu oluşturur.Hücre zarı yapımına katılır.
    • Glikoprotein,lipoprotein,mukus,bağ dokusu ara maddesi ve ayrıca bitkilerde selülozlu maddeler salgılar.
    • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.

    LİZOZOM
    • Büyük moleküllü besinleri parçalar.Kurbağa larvalarında kuyruğun kopması,salgılama dönemi biten memelilerde süt bezlerinin körelmesi,pasif kalan kasların küçülmesi,harap olmuş dokuların, yaşlı alyuvarların ve vücuda giren mikropların yok edilmesi lizozom sayesindedir.
    • Fagositoz ve pinositoz yapan hücrelerde çoktur.ÖRNEK:Akyuvar hücresi ve tek hücreliler.
    • Lizozom parçalanırsa hücre kendini sindirir.Buna otoliz denir.
    • Lizozomun etrafındaki zar golgiden oluşur.
    İçerisindeki enzimler ribozomlarda üretilir.
    Üretilen enzimler ER ile taşınır.
    ER ile taşınan enzimler golgide paketlenerek lizozom oluşturulur.
    • Yani lizozomun oluşmasında ribozom,golgi ve ER etkilidir.
    NOT 1 : (Bazı kitaplara göre)Hayvanlara özgüdür.Bitkilerde ise lizozom benzeri yapılara
    fitolizozom denir.

    RİBOZOM
    • Bütün hücrelerde bulunan en küçük organeldir.
    • Protein ve rRNA'dan oluşur.Çekirdekçikte üretilir.
    • Zarsızdır ve iki birimdir.Üst birim(büyük birim) protein,alt birimse(küçük birim) rRNA'dan
    oluşur.
    • Protein ve enzim sentezler.
    • Granüllü ER ve çekirdek zarı üzerinde,mitekondri ve kloroplastın sıvısında ve ayrıca sitoplazma da bulunabilir.
    • Yoğun protein sentezi sırasında yan yana gelerek polizomları oluştururlar.
    • Her canlıda ribozomların farklı olmasının sebebi rRNA' ların farklılığındandır.
    • Bir hücrenin canlılığını sürdürebilmesi için mutlaka ribozoma ihtiyacı vardır.(Enzimlerden
    dolayı)
    • Enzim salgılayan bez hücrelerinde sayısı daha fazladır.

    MİTEKONDRİ
    • Çift zarlıdır.İç zar kıvrımlıdır.Kıvrımlara krista,zarların arasını ve içini dolduran sıvıya matrix
    denir.
    • Oksijenli solunum yaparak enerjinin üretildiği ve depolandığı yerdir.
    • Enerji ihtiyacı fazla olan kas,sinir ve karaciğer gibi hücrelerde sayısı daha fazladır. Bulundukları hücreninde enerjiye en çok ihtiyaç olan bölümlerinde toplanırlar.
    ÖRNEK:Sinirlerin sinaps bölgelerinde,spermlerin kuyruklarında ve kasların kasılma bölgelerinde
    çok bulunur.
    • Kendine ait DNA,RNA,ribozom ve ETS'si bulunur.Kendi DNA'sı olmasına rağmen hücre
    DNA'sına bağımlıdır.
    • Bitkilerde mesozom ve klorofil bulunduğundan dolayı mitekondri miktarı daha azdır.
    • Prokaryotlarda ve memeli alyuvarında bulunmaz.

    SENTROZOM
    • Bazı su yosunu,mantar,hayvan ve insan hücrelerinde bulunur.
    • Sentriol denilen iki alt birimden oluşur.
    • Hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyerek zıt kutuplara çekilir ve iğ ipliklerinin oluşmasını sağlar.
    • Hücre dışına uzanan kirpik,kamçı,sil gibi yapıları oluşturur.
    • Sentrioller dikine duran dokuz çift tüpçükten oluşur.



    PLASTİDLER
    • Sadece bitki hücrelerinde bulunan renk maddesidir.3 tiptir.

    a) Kloroplast
    • Bitkiye yeşil rengini verir.
    • Çift zarlıdır.İç zarı katmanlıdır.Bu katmanlara grana,içini dolduran sıvıya ise stroma denir.
    • Fotosentez yaparak besin üretir.
    • Kendine has DNA,RNA,ribozom ve ETS'si bulunur.
    • Granalar içinde bitkiye yeşil rengini veren ve fotosentez için gerekli ışığı absorbe eden
    klorofil vardır.
    • Bütün bitki hücrelerinde bulunmaz.ÖRNEK:Kökte.
    b) Kromoplast
    • Bitkilerde meyve ve çiçeklerin rengini verir.Likopin(kırmızı),ksantofil(sarı) ve karoten (turuncu) olmak üzere üç çeşittir.
    • Bitkilerde diğer renkler koful öz suyunun asit veya baz oluşuna göre renk değiştiren
    "antokyon" denen maddeler ile oluşturulur.
    c) Lökoplast
    • Renksizdir.Genelde kök,gövde ve tohumda bulunur.
    • Nişasta,yağ ve protein depolar.
    • Işıkla karşılaşınca kloroplastlara dönüşür.


    KOFUL
    • ER'dan,golgiden,hücre zarından ve lizozomdan oluşabilir.
    • Hayvansal hücrelerde az ve küçük,bitkisel hücrelerde ise gençken küçük,yaşlandıkça büyürler.Çünkü tuzlu artıklar kofullarda biriktirilir.
    • Hücre içi osmatik basınç ve pH'ı ayarlar.
    • Kofulda bulunan su turgor basıncı oluşturarak hücreye diklik ve direnç verir.
    • Metabolizmanın aktiflik derecesini belirler.Eğer koful büyük ve sitoplazmada miktarı çok ise
    metabolizma yavaşlar.
    Besin kofulu : Fagositoz ve pinositozla alınan besinlerin bir zarla çevrilmesiyle oluşur.Akyuvarlar mikropları fagositoz ve pinositozla aldığında dolayı,akyuvarlarda daha fazla sayıda besin kofulu bulunur.
    Kontraktil (vurgan) koful : Tatlı su tek hücrelilerinde bulunan daimi kofuldur.Fazla suyu dışarı
    atar.
    Boşaltım kofulu : Artık maddeleri ekzositozla dışarı atar.

    PEROKSİZOM
    • Bitkisel ve hayvansal hücrelerde bulunan ve içerisinde katalaz enzimi bulunan organeldir.
    • İçerisindeki katalaz enzimi H2O2 'yi H2O ve O2'ye parçalar.
    • H2O2 hücre için çok tehlikelidir.Çünkü O2'nin reaksiyona girmesini yani solunumu önler.
    • Sitoplazmanın pH derecesi 8,0'dır.

    3) ÇEKİRDEK
    • Hücreyi yönetir.Hücre bölünmesini sağlar.Kalıtım bilgisini taşır.4 bölümdür.
    A) ÇEKİRDEK ZARI
    • Çift katlı bir zardır.
    • Üzerindeki deliklere por denir.Bunlar hücre zarındaki porlardan daha büyüktür.
    • Hücre bölünmesi sırasında kaybolan bu zarın bölünmeden sonra yeniden yapılmasında ER
    ve golgi görevlidir.
    B) ÇEKİRDEK SIVISI
    • Homojen görünümlüdür.İçerisinde bol miktarda ATP,nükleotit,ribozom ve protein bulunur.
    C) ÇEKİRDEKÇİK
    • Az miktarda DNA,bol miktarda RNA ve protein bulunur.Ribozom sentezi yapılır.Bakterilerde
    yoktur.
    D) KROMATİN İPLİK
    • Hücrede en çok bulunan maddedir.
    • DNA'nın kendisi olup kromozomları oluşturur.Kromozomlar DNA ve proteinden oluşmuştur.
    Kalıtsal karakterleri taşır.Üreme ve büyümeyi sağlar.Hücreyi yönetir.