Hayvanlarda Destek Ve Hareket Sistemi

'Hayvanlar Alemi' forumunda Sitem tarafından 13 Şubat 2012 tarihinde açılan konu


  1. Hayvanlarda Destek Sistemi nedir
    Hayvanlarda Hareket Sistemi

    Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir.

    Hayvanların çoğunda, vücuda destek olan, koruyan ve kaslara bağlanarak hareketi sağlayan iskelet sistemi bulunur. Hayvanlarda görülen iskelet dış ve iç iskelet olmak üzere iki tiptir.

    1. Dış İskelet
    Dış iskelet özel hücreler tarafından dışarıya salgılanan organik ve inorganik maddelerden meydana gelir. Dış iskelete sahip canlılarda iskelet görevi yapan kısımlar vücut dışında bulunduğu için kaslar iskelete içeriden bağlanır. Eklem bacaklılarda ve bazı yumuşakçalarda görülür.

    Dış iskelet büyümeyi sınırlandırır. Bu nedenle dış iskelete sahip hayvanlar, gelişme döneminde iskeletini ya tamamen atarlar veya daha büyüğünü oluştururlar. Bu olaya deri veya kabuk değiştirme denir.

    2. İç İskelet
    İç iskelet embriyonun mezoderm (orta deri) tabakasından farklılaşır. Genellikle kıkırdak ve kemikten meydana gelir. Kaslar iskelete dışarıdan bağlanır. Canlının büyümesini sınırlandırmaz. Aksine boyca uzamayı sağlar.

    * Omurgasızlarda yaygın olarak iç iskelet görülmez. Sadece derisi dikenlilerde gelişmiş bir iç iskelet vardır.
    * Omurgalılarda iç iskelet, kıkırdak ve kemik dokudan meydana gelmiştir.


    I-Deri ve deriye bağlı oluşumlar

    A-Kemiksi yapılar:Kemiksi özellikler gösterir

    a-Kıkırdaklı balık pulları

    b-Kemikli balık pulları

    c-Sürüngen plakları

    d-Memeli dişleri(Kıkırdaklı balık pullarına homolog yapıdır)



    B-Boynuzumsu yapılar:Keratin yapılardır

    a-Bağa (Kaplumbağalarda) b-Boynuz

    c-Tüyler d-Kıllar

    e-Tırnak,Toynak,Pençe



    C-Deriye bağlı bezler:

    a-Yağ bezleri b)Ter bezleri

    c-Süt bezleri d)-Koku bezleri



    D-Derinin görevleri:



    a-Örtme ve koruma sağlar

    b-Ter bezleri ile vücud ısısının ayarlar

    c-Memelilerde süt bezleri ile gelişimde beslenmede görev alır

    d-Duyu organıdır

    e-Kuşlarda tüy oluşumu ile su kayıbını önler ve uçmayı sağlar

    f-Bazı memeli ve kuşlarda yağ depolayarak vücud ısısının korur

    g-Memeli , kurbağalarda ve bazı omurgasızlarda solunum yüzeyi olarak görev yapar

    h-Özel koku bezleri ile hayvanlar arasında haberleşme ve etkileşimi sağlar

    ı-Memelilerde kıl oluşumu ile vücud ısısının korunmasını sağlar

    k-Tatlı su balıklarında mukus salgıları ile yüzmeyi kolaylaştırır

    l-Pençe ve tırnak oluşumları ile korunma ve beslenmeyi sağlar

    m-Balıklarda pul oluşumları ile vücudun su alış verişini engeller ayrıca yüzmeyi kolaylaştırır

    n-Sürüngenlerde plak oluşumları ile su kayıbını önler

    o-Bazı omurgasızlarda dış iskeletin oluşumunu sağlar



    II-İskelet

    A-Tek hücrelilerde iskelet:

    Işınlılar,bazı amip türlerinde hücre zarından salgılanan organik salgılara inorganik maddelerin (Ca,Si,Mg vb.) birikimi ile oluşan ışınlar ve evcikler şeklindedir.



    B-Omurgasızlarda iç iskelet:

    a-Süngerler,Mürekkep balığı ve derisi dikenlilerde görülür

    b-Özel hücreler tarafından salgılanan inorganik ,organik veya bunların karışımından meydana gelmiştir

    c-Üzerlerinde doku veya hücre tabakası bulunur

    d-Organizmanın büyümesine engel olmaz

    e-Organizmanın hareketine engel olmaz

    f-Vücut şeklinin korunmasında rol alır

    g-Genelde endoderm orijinlidir



    C-Omurgasızlarda dış iskelet

    a-Mercanlar,yumuşakçalar,eklem bacaklıların iskeleti bu tiptir

    b-Deriden salgılanan organik,inorganik veya ikisinin karışımından meydana gelir

    c-Evcik (Yumuşakçalarda) veya Zırh (Eklem bacaklılarda) şeklindedir

    d)Zırh şeklinde olanlar büyümeye engel olduklarından zaman zaman değiştirilir

    e-Evcik şeklinde olanlar büyümeye engel olmazlar büyümeye paralel olarak her yıl yeni ve büyük ilaveler yapılır

    f-Evcikler CaCO3 ten yapılmış ağır yapılardır.Harekete engel olurlar

    g-Kabuklularda dış iskelet CaCO3 ten yapılmıştır.Harekete engel olmazlar

    h-Karada yaşayan eklem bacaklılarda dış iskelet kitinden yapılmış olup hafiftir.(Uçma ve hareket kolayca yapılabilir)

    ı-Hareketi sağlayan kaslar dış iskeletin iç yüzeyine bağlıdırlar

    k-Vücud korunması,desteklenmesi, karasal ortamda yaşayanlarda su kayıbının önlenmesi,hareketin sağlanmasında rol alır.

    l-Madde depolanmasında rol almaz.

    m-Ektodermal kökenlidir

    n-Üzerinde vücud örtüsü bulunmaz



    D-Omurgasızlarda hidrostatik iskelet:

    a-Solucanlarda ve bazı yumuşakçalarda görülür

    b-Kan veya doku sıvısının oluşturduğu basınçla meydana gelir

    c-Vücud şeklinin korunmasında rol alır



    E-Omurgalılarda iskelet

    a-Özel dokulardan meydana gelen iç iskelettir

    b- Büyümeyi engellemez

    c-Hareketi engellemez

    d-Hareketi sağlayan kaslar dış yüzeye tutunmuştur

    e-İnorganik maddelerin (Ca vb.)depolanmasında rol alır

    f-Bazı dokuların (Kan) oluşumunda rol alır

    g-Organizma ile beraber büyüme gösterir

    h-vücud ta hayati organların korunması,şekli oluşması ve hareketin gerçekleşmesinde rol alır.

    I-Kıkırdaklı balıklar ve omurgalı embriyolarında kıkırdaktan oluşur

    k-Kıkırdaklı balıklar hariç diğer omurgalı erginlerinde kemikten oluşur

    l-Mezodermal kökenlidir



    F-İnsanlarda iskeletin kısımları:



    1-Baş iskeleti:Toplam 29 kemik

    a-Kafatası iskeleti

    *Alın kemiği(1) *Yan kafa kemikleri(2) *Şakak kemikleri(2)

    *Art kafa kemiği(1) *Temel kemik(1) *Kalbursu kemik(1)

    b-Yüz iskeleti

    *Alt çene kemiği(1) *Sapan kemiği(1) *Üst çene kemikleri(2)

    *Elmacık kemikleri(2) *Burun kemikleri(2) *Tırnaksı kemikler(2)

    *Boynuzsu kemikler(2) *Damak kemikleri(2)

    c-Dil kemiği(1)

    d-Kulak kemikleri(6)



    2-Gövde iskeleti:Toplam 57 kemik

    a-Omuz kemeri

    *Köprücük kemikleri(2) *Kürek kemikleri(2)

    b-Kalça kemeri

    Sağda ve solda kalça ,oturga ,çatı kemiklerinin birleşmesinden oluşmuş Leğen kemiklerinden(2) meydana gelir

    c-Omurga:



    *Boyun omurları(7)(Atlas ve eksen omurları burada bulunur)

    *Sırt omurları(12) *Bel omurları(5) *Sağrı omurları(5 Omur birleşmiş)(1)

    Kuyruk sokumu omurları(4 Omur birleşmiş) (1)

    d-Kaburgalar(24) *Göğüs kemiği(1)



    3-Üyeler iskeleti:Toplam 120 kemik

    a-Ön üyeler

    *Pazu kemiği(1) *Ön kol kemiği(1) *Dirsek kemiği(1)

    El bilek kemikleri(8) *El tarak kemikleri(5) *El parmak kemikleri(14)

    b)Arka üyeler

    *Uyluk kemiği(1) *Diz kapağı kemiği(1) *Baldır kemiği(1)

    *Kaval kemiği(1) *Ayak bilek kemikleri(7) *Ayak tarak kemikleri(5)

    *Ayak parmak kemikleri(14)



    İnsan iskeletinde toplam 206 kemik bulunur.Bu sayı bazı bilim adamlarına göre ölçüt alınan normlara göre değişiklik gösterir.



    III-Eklemler:

    İskeleti oluşturan kemik yapıların birbirleri ile bağlandığı ve kemikler arası hareketin gerçekleşmesini sağlayan yapılardır.

    Özelliklerine göre üç çeşittir.



    a-Oynamaz eklemler:Aralarında bulunan bağ dokusu aracılığı ile birbirlerine dişli yüzeylerle hareket etmeyecek şekilde bağlanmışlardır.

    Örnek:Kafatası kemikleri,Kalça kemerini oluşturan kemikler.Alt çene kemiği hariç yüz kemikleri.



    b-Yarı oynar eklem:Aralarında bulunan kıkırdak yastıklar sayesinde kısıtlı harekete sahip eklemlerdir.

    Örnek:Omurlar,El ve ayak bilek kemikleri



    c-Oynar eklemler:Aralarında yer alan özel eklem yapısı ile geniş açılar oluşturacak şekilde hareket edebilen eklemlerdir.Eklem bölgelerinde eklem sıvısı denen sinovial sıvı bulunur.

    Örnek:Omuz,Kalça,Parmak kemikleri arasındaki,diz,dirsek eklemleri.



    Kemikleşmede rol alan yapılar:

    1-Hormonlar: a)STH b)Kalsitonin c)Parathormon

    2-Vitaminler:A-C-D vitaminleri

    3-Dengeli ve yeterli beslenme

    4-Kalıtım

    5-Spor

    6-Güneş ışınları



    IV-Kaslar

    A-Omurgasızlarda kaslar ve hareket:

    a-Süngerler ve sölentera grubuna ait canlılarda kas özelliğine sahip hücrelerle hareket sağlanır.Özelleşmiş kas dokusu bulunmaz

    b-Solucanlarda yumuşakçalarda ve derisi dikenlilerde hareket düz kaslarla sağlanır. Vücud hareketinin yavaş olmasının nedeni budur

    c-Eklem bacaklılarda vücud hareketi çizgili kaslarla sağlanır.Hareket hızlıdır.



    B-Omurgalılarda kaslar ve hareket:

    *Omurgalılarda kaslar vücud hareketinde ve bazı organların hareketinde rol alır.

    *Beyin,karaciğer,dalak,böbrek, pankreas ,kılcal damarlar,akciğerler gibi organların yapısında kas bulunmaz.

    *Bazı organların (Kalp,yemek borusu,mide,ince ve kalın barsaklar,idrar kesesi ve kanalları) yapısını oluşturur.

    *Mezoderm orijinlidir

    *Kas hücreleri asetil kolinle uyarılır



    C-Kasların görevleri:

    1-Hareket 2-Madde taşınması 3-Şekil ve korumanın gerçekleşmesi 4-Isı üretimi



    D-Kasılan kaslarda görülen fizyolojik değişmeler

    (Huxley in kayan flamentler teorisi)
    I-Gevşeyen kas





    Gevşeyen kaslarda görülen değişmeler:

    1-A bandı değişmez 4- Sarkomerin boyu uzar

    2- I bandı uzar 5-Z çizgileri uzaklaşır

    3- H-bandı belirginleşir



    II-Kasılan kas:

    Kasılan kaslarda görülen değişmeler:

    1-A bandı değişmez 4-Z çizgileri yaklaşır

    2-I bandı kısalır 5-Sarkomerin boyu kısalır

    3-H bandı ortadan kalkar



    E-Kasılan kaslarda görülen kimyasal değişmeler

    Kasılan kaslarda:

    1-ATP yıkımı artar 2-Kreatin fosfat yıkımı artar

    3-Glikoz yıkımı artar 4-Glikojenin hidrolizi artar

    5-Laktik asit oranı artar 6-CO2 oranı artar

    7-Isı yükselir 7-Sarkoplazmada Ca oranı artar



    F-Kaslarda enerji kaynakları(sırası ile)

    1-ATP 2-Kreatin fosfat 3-Glikoz 4-Glikojen 5- Laktik asit 6- Yağ asitleri 7- Protein



    G-Kaslarda enerji kullanımı (Aktif ise) sırası ile:

    1.ATP 2.Kreatin fosfat 3-O2 siz solunum 4-O2li solunum



    Not: Normal şartlarda kaslarda O2 li solunum yapılır.Yüksek performanslı kas hareketleri başladığında ilk önce O2 li solunumla karşılanan enerjinin yerine zamanla O2 siz solunumla elde edilen enerji alır.