Hasta/Yaralının ve Olay Yerinin Değerlendirilmesi

'Sağlık Rehberi' forumunda anniccha tarafından 28 Ocak 2011 tarihinde açılan konu


  1. Hasta, Yaralı ve Olay Yerinin Değerlendirilmesi
    Hasta ve Yaralı İlk Yardım
    Hasta/Yaralının ve Olay Yeri İlk Yardım

    İlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluşturan sistemler nelerdir?

    Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini, desteklenmesini sağlar ve koruyucu görev yapar. Hareket sistemi şu yapılardan oluşur:

    Kemikler
    Eklemler
    Kaslar

    Dolaşım sistemi: Vücut dokularının oksijen, besin, hormon, bağışıklık elemanı ve benzeri elemanları taşır ve yeniden geriye toplar. Dolaşım sistemi şu yapılardan oluşur:

    Kalp
    Kan damarları
    Kan

    Sinir sistemi: Bilinç, anlama, düşünme, algılama, hareketlerinin uyumu, dengesi ve solunum ile dolaşımı sağlar. Sinir sistemi şu yapılardan oluşur:

    Beyin
    Beyincik
    Omurilik
    Omurilik soğanı

    Solunum sistemi: Vücuda gerekli olan gaz alışverişi görevini yaparak hücre ve dokuların oksijenlenmesini sağlar. Solunum sistemi şu organlardan oluşur:

    Solunum yolları
    Akciğerler

    Boşaltım sistemi: Kanı süzerek gerekli maddelerin vücutta tutulması, zararlı olanların atılması görevlerini yaparak vücutta iç dengeyi korur. Boşaltım sistemi şu organlardan oluşur:

    İdrar borusu
    İdrar kesesi
    İdrar kanalları
    Böbrekler

    Sindirim sistemi: Ağızdan alınan besinlerin öğütülerek sindirilmesi ve kan dolaşımı vasıtasıyla vücuda dağıtılmasını sağlar. Sindirim sistemi şu organlardan oluşur:

    Dil ve dişler
    Yemek borusu
    Mide
    Safra kesesi
    Pankreas
    Bağırsaklar

    Vücutta nabız alınabilen bölgeler nelerdir?

    Şah damarı (adem elmasının her iki yanında)
    Ön-kol damarı (Bileğin iç yüzü, baş parmağın üst hizası)
    Bacak damarı (Ayak sırtının merkezinde)
    Kol damarı (Kolun iç yüzü, dirseğin üstü)

    Hasta/yaralıların dolaşımını değerlendirirken, çocuk ve yetişkinlerde şah damarından, bebeklerde kol atardamarından nabız alınır.

    Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir?

    Hastalık yada yaralanmanın ciddiyetini değerlendirmek
    İlkyardım önceliklerini belirlemek
    Yapılacak ilkyardım yöntemini belirlemek
    Güvenli bir müdahale sağlamak

    Hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları nelerdir?

    Hasta/yaralıya sözlü uyaran yada hafifçe omzuna dokunarak “iyi misiniz?” diye sorularak bilinç durumu değerlendirmesi yapılır. Bilinç durumunun değerlendirilmesi daha sonraki aşamalar için önemlidir. Buna göre hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları şunlardır:

    A. Havayolu açıklığının değerlendirilmesi:

    Özellikle bilinç kaybı olanlarda dil geri kaçarak solunum yolunu tıkayabilir yada kusmuk, yabancı cisimlerle solunum yolu tıkanabilir. Havanın akciğerlere ulaşabilmesi için hava yolunun açık olması gerekir.

    Hava yolu açıklığı sağlanırken hasta/yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde yatırılmalıdır.

    Bilinç kaybı belirlenmiş ise ağız içi önce göz ile daha sonra işaret parmağı yandan ağız içine sokularak bir çengel gibi kullanılarak diğer yandan çıkartılmak suretiyle kontrol edilmeli, ardından yabancı cisim varsa bir bez aracılığı ile çıkarılmalıdır.

    Daha sonra bir el hasta/yaralının alnına konarak, diğer elin 2-3 parmağı ile çene tutularak baş geriye doğru itilip Baş-Çene pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır.

    B. Solunumun değerlendirilmesi:

    İlkyardımcı, başını hasta/yaralının göğsüne bakacak şekilde yan çevirerek yüzünü hasta/yaralının ağzına yaklaştırır, Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum yapıp yapmadığını 10 saniye süre ile değerlendirir.

    Solunum hareketini gözler.
    Solunum sesini dinler.
    Yanağında hasta/yaralının nefesini hissetmeye çalışır.
    Solunum yoksa derhal yapay solunuma başlanır.

    C. Dolaşımın değerlendirilmesi:

    Dolaşımın değerlendirilmesi için ilkyardımcı çocuk ve yetişkinlerde şah damarından, bebeklerde kol atardamarından 3 parmakla 5 saniye süre ile nabız almaya çalışılır. Bu süre içinde nabız alınmıyorsa derhal dış kalp masajına başlanır.
    İlk değerlendirme sonucu hasta/yaralının bilinci kapalı fakat solunum ve nabzı varsa derhal koma pozisyonuna getirerek diğer yaralılar değerlendirilir.

    Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır?

    İlk muayene ile hasta/yaralının yaşam belirtilerinin varlığı güvence altına alındıktan sonra ilkyardımcı ikinci muayene aşamasına geçerek baştan aşağı muayene yapar. İkinci değerlendirme aşamaları şunlardır :

    Görüşerek bilgi edinme:

    Kendini tanıtır,
    Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder,
    Hoşgörülü ve nazik davranarak güven sağlar,
    Hasta/yaralının endişelerini gidererek rahatlatır,
    Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir.

    Baştan aşağı kontrol yapılır:

    Bilinç düzeyi, anlama, algılama
    Solunum sayısı, ritmi, derinliği
    Nabız sayısı, ritmi, şiddeti
    Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi

    Baş: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak yada burundan sıvı yada kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir.

    Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.

    Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu yada morarma olup olmadığı, hafif baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir.

    Karın boşluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı yada duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık yada yara olup olmadığı araştırılmalıdır.

    Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir.
    İkinci değerlendirmeden sonra mevcut duruma göre yapılacak müdahale yöntemi seçilir.

    Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir?

    Olay yerinde tekrar kaza olma riskini ortadan kaldırmak,
    Olay yerindeki hasta/yaralı sayısını ve türlerini belirlemek.
    Olay yerinin hızlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından yapılacak müdahaleler planlanır.

    Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak işler nelerdir?

    Herhangi bir olay yerinin değerlendirilmesinde aşağıdakiler mutlaka yapılmalıdır:

    Kazaya uğrayan araç mümkünse yolun dışına ve güvenli bir alana alınmalı, kontağı kapatılmalı, el freni çekilmeli, araç LPG’li ise aracın bagajında bulunan tüpün vanası kapatılmalıdır.
    Olay yeri yeterince görünebilir biçimde işaretlenmelidir. Kaza noktasının önüne ve arkasına gelebilecek araç sürücülerini yavaşlatmak ve olası bir kaza tehlikesini önlemek için uyarı işaretleri yerleştirilmelidir. Bunun için üçgen reflektörler kullanılmalıdır.
    Olay yerinde hasta/yaralıya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır.
    Olası patlama ve yangın riskini önlemek için olay yerinde sigara içilmemelidir.
    Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmelerin önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
    Ortam havalandırılmalıdır.
    Kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı araçlarının kullanılmasına izin verilmemelidir.
    Hasta/yaralı yerinden oynatılmamalıdır.
    Hasta/yaralı hızla yaşam bulguları yönünden (ABC) değerlendirilmelidir.
    Hasta/yaralı kırık ve kanama yönünden değerlendirilmelidir.
    Hasta/yaralı sıcak tutulmalıdır.
    Hasta/yaralının bilinci kapalı ise ağızdan hiçbir şey verilmemelidir.
    Tıbbi yardım istenmelidir (112).
    Hasta/yaralının endişeleri giderilmeli, nazik ve hoşgörülü olmalıdır.
    Hasta/yaralının paniğe kapılmasını engellemek için yarasını görmesine izin verilmemelidir.
    Hasta/yaralı ve olay hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir.
    Yardım ekibi gelene kadar olay yerinde kalınmalıdır.