Harita Nedir - Ölçek Çeşitleri - Ölçeklerine Göre Haritalar

'Sözel Dersler' forumunda YAREN tarafından 24 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. Cografya Harita Bilgisi Konu Anlatımı - Harita Nedir - Harita Çeşitleri

    Harita Nedir: Yeryüzünün tümünün ya da bir bölümünün, kuşbakışı görünüşünün, belli bir ölçeğe göre küçültülerek bir düzlem üzerine aktarılmasına harita denir

    Çizilen şekillerin harita özelliği taşıması için;
    Kuşbakışı görünüşü aktarması
    Bir ölçeğe göre küçültülmesi gerekir

    Harita çiziminde;
    Öncelikle kullanım amacı belirlenir
    Çizimi yapılacak alanın koordinatları belirlenir
    Çizim yöntemi belirlenir

    Bir haritada bulunması gerekenler

    Başlık (Haritanın Konusu)
    Ölçek
    Yön oku ya da koordinatlar
    Lejand

    Kroki nedir: Yerşekillerinin kuşbakışı görünümünün ölçek kullanılmadan kabataslak kâğıt üzerine aktarılmasıdır

    Haritalar oluşturulurken haritada gösterilen, yerşekillerinin biçimi gerçeğe tam uymaz kara ve denizlerin biçim ve boyutlarında bozulmalar olur Haritalarda görünen gerçeğin az ya da çok benzeridir
    Bu durum;

    Dünya'nın şekli
    Yerşekillerinin engebeli olmasından kaynaklanır

    Projeksiyon Yöntemleri

    Haritaları gerçeğe daha yakın çizebilmek için paralel ve meridyenlerden yararlanılır Küresel yüzeyi düzlem üzerine aktarırken ortaya çıkan bozulmaları gidermek için farklı yöntemler uygulanmaktadır Bunlara PROJEKSİYON denir

    Başlıca projeksiyon yöntemleri ve özellikleri

    1 Silindirik Projeksiyon

    Bu yöntemde, silindirin iç yüzeyi, küreye tam Ekvator üzerine değecek biçimde yerleştirilir Kürenin coğrafi koordinat ağı, silindir yüzeyi üzerine yansıtılır Böylece paralel ve meridyen ağı oluşturulur
    Silindirik projeksiyonla hazırlanan haritalarda, şekiller kutuplara gidildikçe olduğundan büyük görülür
    Bu projeksiyon hava ve deniz haritalarında yaygın olarak kullanılır

    2 Konik Projeksiyon

    Bu yöntemde küreye değen projeksiyon yüzeyi bir konidir Konik projeksiyonlarla kürenin en iyi gösterilen kesimleri orta enlemlerdir Orta enlemlerden kutuplara ve Ekvator'a gidildikçe bozulma artar Yani gerçek boyutlarından uzaklaşır

    3 Düzlem Projeksiyon

    Projeksiyon yüzeyinin küreye kutup noktasından değdirilmesiyle çizilen bu haritada, değme noktasından uzaklaştıkça şekillerin büyüdüğü görülmektedir
    izdüşüm alan, haritalardan yararlanılarak bulunur Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark, Dün-ya'nın şekli ve yerşekillerinin engebesinden kaynaklanır

    Örneğin; Türkiye'nin gerçek yüzölçümü 814518 km2, izdüşüm alanı ise 779452 km2, dir Bu farklılığın nedeni, Türkiye'nin engebeli bir ülke olmasıdır

    Ölçek nedir: Yeryüzünün haritaya aktarılması için uygulanan küçültme oranıdır

    Ölçek Çeşitleri

    1 Kesir Ölçek: Payı daima 1 olan kesrin paydasına küçültme oranı yazılır

    1 km lik bir uzunluk haritada 1 cm gösterilmişse, bu uzunluk 100 000 kez küçültülmüş demektir Böylece ölçek 1 /100 000 olur
    Kesrin paydasındaki değer büyüdükçe, küçültme oranı arttığı için ölçek küçülür, haritanın ayrıntıları gösterme gücü azalır

    2 Çizik Ölçek: Harita üzerindeki belli bir uzunluğun, gerçekte hangi değerde olduğunun, çizgi üzerindeki dilimlerle belirtilmesi sonucu elde edilen ölçektir

    Harita Çeşitleri

    Ölçeklerine Göre Haritalar

    a) Büyük Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200 000 den büyük olan haritalardır Plânlar ve topografya haritaları büyük ölçekle çizilir

    b) Orta Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200 000 ile 1/500 000 arasında yer alır

    c) Küçük Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/500 000 den küçük olan haritalardır Atlas ve duvar haritaları küçük ölçeklidir

    Büyük Ölçekli Haritaların Özellikleri

    Küçültme oranı azdır (Ölçeğin paydasındaki rakam küçüktür)
    Ayrıntıları gösterme gücü fazladır
    Dar alanları gösterir
    Aynı alanı gösteren küçük ölçekli haritaya oranla kağıt üzerinde daha geniş yer kaplar

    Küçük Ölçekli Haritaların Özellikleri

    Küçültme oranı fazladır (Ölçeğin paydasındaki rakam büyüktür)
    Ayrıntı azdır
    Geniş alanları gösterir
    Aynı alanı gösteren büyük ölçekli haritaya oranla kâğıt üzerinde daha küçük yer kaplar
    Yerden yükseldikçe görülebilen alan yükseltinin karesiyle doğru orantılı olarak genişler

    Kullanım Amaçlarına Göre Haritalar

    A) Genel Amaçlı Haritalar

    1) Fiziki Haritalar: Yerşekillerini gösteren haritalardır (Fiziki haritalardaki renkler yükselti ve derinlik basamaklarını gösterir)

    2) Siyasi Haritalar: İdari bölünüşü ve sınırları gösterir

    3) Topografya Haritaları: Yerşekillerini ayrıntılı olarak gösteren büyük ölçekli haritalardır

    B) Özel Amaçlı Haritalar: Bir konuya bağlı olan, özel olarak hazırlanmış haritalardır

    1) Jeomorfoloji Haritaları
    2) Jeoloji Haritaları
    3) izoterm Haritaları
    4) İzobar Haritaları
    5) Hidroğrafya Haritaları
    6) Nüfus Haritaları
    7) Yerleşme Haritaları
    8) Tarım ürünleri ve dağılışlarını gösteren haritalar
    9) Madenler ve dağılışlarını gösteren haritalar 10) Turizm haritaları vb

    Haritalardan Yararlanma

    Uzunluk Hesaplamaları

    a) Gerçek Uzunluk Bulma

    GERÇEK UZUNLUK = HARİTA ÜZERİNDEKİ UZUNLUK x ÖLÇEK PAYDASI

    Fiziki Haritalarda Yerşekillerini Gösterme Yöntemleri

    Kabartma Yöntemi: Yerşekillerinin yüksek yerlerinin kabartılarak, alçak yerlerinin çukurlaştırılarak üç boyutlu olarak gösterilmesidir
    Renklendirme Yöntemi: Yükselti ve derinlik basamakları mavi, yeşil, sarı ve kahverengi tonlarla boyanarak gösterilir

    0 - 200 metreler arası koyu yeşil
    200 - 500 metreler arası açık yeşil
    500 - 1000 metreler arası sarı
    1000 - 2000 metreler arası açık kahverengi
    2000 m den yüksek yerler ise koyu kahverengi ile gösterilir

    Gölgelendirme Yöntemi: Eğimin az olduğu yerlerin aydınlık, eğimin fazla olduğu yerlerin karanlık ya da gölgeli olarak gösterildiği yöntemdir

    Tarama Yöntemi: Eğimin fazla olduğu yerlerin kısa, sık ve kalın, eğimin az olduğu yerlerin seyrek, uzun ve ince çizgilerle taranarak gösterildiği yöntemdir Bu yöntemde düzlükler boş bırakılır, taranmaz

    İzohips Yöntemi: Yerşekilleri, aynı yükseltideki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilerle gösterilir

    İzohips nedir - İzohipslerin özellikleri

    İç içe çizilmiş kapalı eğrilerdir
    Bir eğri üzerindeki tüm noktalarda yükselti aynıdır
    Eğrilerin sıklığı eğime bağlıdır Eğim fazla ise eğriler sık, eğim az ise eğriler seyrektir
    izohips aralığı (iki eğri arasındaki yükselti farkı) ölçeğe bağlıdır Büyük ölçekli haritalarda izohips aralığı azdır (10-20 metrede bir)
    Aynı haritada feohips aralığı değişmez
    Sıfır metre eğrisi deniz seviyesinden geçer
    Genellikle nokta ile gösterilen yerler dağ doruklarıdır
     



  2. Cevap: Harita Nedir - Ölçek Çeşitleri - Ölçeklerine Göre Haritalar

    Büyük Ölçekli Haritalar

    a Plânlar: Ölçeği 1/20000′e kadar olan haritalardır Şehir imar plânları, kadastro haritaları bu türdendir

    b Topoğrafya Haritaları: Ölçeği 1/20000 ile 1/200000 arasında olan haritalardır Ulaşım haritaları ile topoğrafik, jeolojik, morfolojik haritalar bu türdendir

    Büyük ölçekli haritaların genel özellikleri şunlardır:

    * Paydası küçüktür
    * Dar alanları gösterir
    * Ayrıntıyı gösterme gücü fazladır
    * Küçültme oranı azdır
    * Aynı alanı gösteren küçük ölçekli haritalara göre düzlemde daha fazla yer kaplarlar
    * İzohipsler arası yükselti farkı azdır
    * Bozulma oranı azdır

    2 Orta Ölçekli Haritalar
    Ölçeği 1/200000 ile 1/500000 arasında olan haritalardır

    3 Küçük Ölçekli Haritalar
    Ölçeği 1/500000 den daha küçük olan haritalardır Bu haritalar Dünya’nın, kıtaların, ülkelerin tamamını veya bir bölümünü gösterir
    Küçük ölçekli haritaların genel özellikleri şunlardır:

    * Paydası büyüktür
    * Geniş alanları gösterir
    * Ayrıntıyı gösterme gücü azdır
    * Küçültme oranı fazladır
    * Aynı alanı gösteren büyük ölçekli haritalara göre düzlem üzerinde daha az yer kaplarlar Küçültme
    * İzohipsler arası yükselti farkı fazladır
    * Bozulma oranı fazladır
    netten alıntı