Fiil Kipleri

'Ders notları' forumunda Büsra tarafından 3 Şubat 2010 tarihinde açılan konu


  1. Fiil Kipleri nedir
    Fiil Kipleri




    Fiillerde zaman, şahıs veya dilek bildiren, ek almış biçimlerine KİP denir. Dilimizde fiil kipleri ikiye ayrılır:

    A. Haber Kipleri: Haber kipleri işin, oluşun veya hareketin zaman ve şahsa bağlı olarak meydana geldiğini bildiren kiplerdir. Bunlara BİLDİRME KİPLERİ de denir.
    1. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatır:
    Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler.
    Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ...
    2. Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak, kesinlik yoktur. Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir. Bu kip masallara yakışır.
    Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li geçmiş zamanı belirtirler.
    Okul bahçesinde üç tur koşmuş. Havalar soğuyunca üşütmüş...
    3. Şimdiki Zaman Kipi: Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
    Ders çalışıyorum. Alış veriş yapıyorum.
    Şimdiki zaman kipinin eki "-yor" fiillere hiç değişikliğe uğramadan eklenir.
    4. Gelecek Zaman Kipi: Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
    Aynur tiyatroya gidecek. Birlikte eğleneceğiz.
    Gelecek zaman kipinin ses uyumuna göre "-ecek, -acak" tır
    5. Geniş Zaman Kipi: Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
    Akşamları trene binerim. Her gece oyun oynarım.
    Gelecek zaman kipinin ekleri "-ar, -er, -ır, -ir, -or, -ör, ur, -ür, -r" dir.

    B. Dilek Kipleri: Bir eylemin yapılması ya da bir oluşun meydana gelmesini dilek anlamı vererek anlatan kiplerdir. Dörde ayrılır:
    1. Gereklilik Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin gerekliliğini anlatır. Ekleri ses uyumuna göre "-meli, -malı" dır.
    Haftada bir kitap okumalıyım
    Kestikten sonra affımı istirham etmelisin
    2. İstek Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin yapılmasının, olmasının istendiğini belirten kiptir. Ekleri ses uyumuna göre "-e, -a" dır
    Şimdi affını yazayım
    İstirhamım kabul olunmazsa, kendi başımın kesilmesini isteyeyim.
    3. Dilek Şart Kipi: Bir dilek ve şartın anlamı bulunmaktadır. İş veya oluşun, hareketin meydan gelmesi bir şarta bağlıdır. Ekleri ses uyumuna göre "-se, -sa" dır.
    Babam gelirse gideceğiz
    Okusa da babası gibi, adam olsa.
    4. Emir Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin olmasını, yapılmasını veya yapılmamasını emretmek için kullanılır.
    Hayır bey, hayır!... Padişahın emrinden çıkma. Beni kes... Kestikten sonra affımı istirham et.
    İnsan kendine emir veremeyeceğinden bu kipin birinci tekil ve çoğul şahısları yoktur.