Eretna Beyliği Hakkında Bilgi

'Genel Türk Tarihi' forumunda YAREN tarafından 24 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. Eretna Beyliği Hakkında Bilgi
    Eretna Beyliği hakkında bilgi
    Eretna Beyliği kaç yılında kuruldu
    Eretna Beyliğini kim kurdu
    Eretna Beyliği kuruluş ve yıkılışı



    Eretna Beyliği (1327-1380)


    Eratnaoğulları, İlhanlıların Anadolu'da en mühim vârisi olmuştur Devlet, 1327-1380 arasında 53 yıl sürdü 1327-1335 arasındaki sekiz yılda Eretna Bey, İlhanlılar'ın Anadolu umumî valisi idi 1335'te istiklâl kazandı Fakat 1338-1343 arasında 5 yıl Memlûkler'e tabî olmaya mecbur bulundu Bu tarihten sonra istiklâlini devam ettirdi Önce Sivas olan başkent, sonra Kayseri'ye nakledildi Bütün Anadolu Türk devletleri gibi Sünnî/Hanefî mezhebinden olan Eretna devletinin kurucusu Eretna veya Ertana Bey (aslı Ertene'dir, fakat Uygur metinlerinde "Aratna" şekli de vardır), Türkmen olmayıp İlhanlı hizmetinde Uygur beylerindendir Babası Cafer Bey de Kayseri'de ölmüştür Eretnaoğulları ile bu suretle Anadolu'ya bir miktar Uygur Türkü de girmiştir

    Devlette babadan oğula 4 hükümdar gelip geçmiş, kendilerini İlhanlılar'ın meşru halefi sayan bu hükümdarlar "sultân" unvanını takınmışlar, fakat daha çok "Bey" diye anılmışlardır Bunlar sırasıyla Eretna, Mehmed, Ali ve II Mehmed Beyler'dir Eretna Bey, kızkardeşini meşhur İlhanlı kumandanı Emîr Çoban'ın oğlu Emîr Demirtaş'a vermiştir Halası ile Karamanoğulları'nın atası Nûre-Sûfî Bey ile evliydi Erkek kardeşi Barak Bey'in oğlu Mutahharten Bey, Yıldırım Bâyezid-Timur mücadelesinde Timur'un safında mühim rol oynamış, 1375 yıllarından 1404'e kadar takriben 29 yıl Erzincan beyi olmuştur Mutahharten Bey, 1379 sıralarında Erzurum beyi de bulunmuştur Erzincan 1401 Temmuzundan 28 Temmuz 1402'ye kadar l yıl Osmanoğulları'na geçmiş, Mutahharten, Timur'a sığınmıştır Mutahharten Bey, ilk zamanlarda Bayburd beyi idi

    Bu beyliğin kurucusu Eretna, Uygur Türkleri'nden olup Moğollar'ın Anadolu valisi Timurtaş'ın maiyyetinde idi Orta Anadolu'da XIV yüzyıl ortalarına doğru kurulmuş olan bir beyliktirTimurtaş, Anadolu'yu istilâ ile yayılma hareketine girişmiş, fakat babası Emir Çoban'ın İlhanlı hükümdarı Ebû Said Bahadır (1317-1335) ile arasının açılması neticesinde Mısır'a kaçmış ve yerine Eretna'yı vekil bırakmıştı (1328)Timurtaş'ın yerine Büyük şeyh Hasan Celâyirî Anadolu valisi tayin edildi Eretna memleket işlerini iyi bildiğinden dolayı yine iş başında kaldı Ebû Said Bahadır'ın evlât bırakmadan ölümü üzerine meydana çıkan karışıklıklardan faydalanarak Moğol ülkesinde kendisine bir yer kapmak isteyen Büyük şeyh Hasan İran'a gitmiş ve Eretna Anadolu'da onun vekili olarak kalmıştır Daha sonra Irak'ta yerleşen Büyük Şeyh Hasan'dan ümidini kesen Eretna, Memlûk Sultanı Melik Nâsır'a (1309-1340) müracaatla onun himayesine girmiştir (1338)

    Azerbaycan'da durumu kuvvetlenen Timurtaş'ın oğlu Küçük Şeyh Hasan'ın itaat teklifini Eretna kabul etmedi Küçük şeyh Hasan Anadolu'nun doğusunu alarak beraberinde hükümdar ilân ettiği Süleyman ile Eretna'nın üzerine yürüdü İki ordu Sivas ile Erzincan arasındaki Karanbük'de karşılaştılar Bu savaşta Eretna galip gelmiş ve çok ganimet almıştır (1343)Eretna'nın bu savaştan sonra nüfuz ve şöhreti artmış, Alâeddîn ünvanı ile sultanlığını ilân etmiştir (1344) O, aşağı yukarı bütün Orta Anadolu'ya hâkim olmuştur Devletin başkenti önce Sivas sonra Kayseri idi Ülkesini gayet iyi ve âdilane surette idare etmiştir Eretna 1352 yılında ölmüştür Yerine onun emirlerinin aldığı kararla küçük Gıyaseddîn Mehmed hükümdar ilân edildi Büyük oğlu Cafer muhalefete kalkıştıysa da yenilerek Mısır'a kaçtı

    Mehmed Bey genç olduğundan devlet idaresi vezir Ali şah'ın elindeydi Çok geçmeden Ali şah isyan etti Mehmed Memlûkler'in yardımı ile onu yendi, Ali şah savaşta öldü (1364) Ancak Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa'nın tahriki ile harekete geçen beyler Mehmed Bey'i Kayseri'de öldürdüler Yerine küçük yaştaki oğlu Alâeddîn Ali hükümdar oldu (1365) Bu karışık durumdan faydalanan Karamanoğulları Niğde ve Aksaray'ı ele geçirdiler Memleketteki valiler ise kendi başlarına harekete başlamışlardı Karamanoğulları Kayseri'yi aldığı zaman Ali Bey Sivas'a kaçtı

    Eretnaoğulları devleti, en geniş şekliyle, Türkiye'nin şimdiki şu vilâyetlerini kaplıyordu: Ankara, Kırşehir, Nevşehir, Yozgat, Tokat, Çorum, Amasya, Niğde, Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum, Tunceli, Samsun, Gümüşhane, Güney Giresun, Kuzey Malatya (asıl Giresun ve Malatya şehirleri dahil değil) Bu arazi, 214000 km2 etmektedir 1360'a doğru devlet, ancak 142000 km2 bir yer işgal etmekteydi ve Ankara, Niğde, Kırşehir, Nevşehir, Samsun gibi birçok yerleri, Anadolu Beylikleri'ne kaptırmıştı

    Kadı Burhaneddin, şehri Karamanoğulları'ndan geri almayı başardı Ali Bey Kadı Burhaneddîn'i vezir ilân etmesine rağmen devlet idaresinde başarılı olamadı
    Ali Bey 1380 yılına kadar ismen hüküm sürdü ve bu tarihte Kazâbâd'da vebadan öldü Yerine henüz 7 yaşındaki oğlu Mehmed hükümdar oldu Şarkî Karahisar Valisi Kılıçarslan'ı ona naib yaptılar Fakat bir müddet sonra Kadı Burhaneddîn, Kılıçarslan'ı öldürerek niyabeti ele aldı ve çok geçmeden de 1381'de Mehmed Bey'i tahttan uzaklaştırarak sultanlığını ilân etti ve bu suretle Eretna devleti sona erdiEretna Beyliği'nden Sivas Güdük Minare, Kayseri Köşk Medrese, Kayseri Sırçalı Kümbet ve Ali Cafer Kümbeti, Niğde Sungur Ağa Câmii ve kümbeti gibi eserler zamanımıza kadar gelmiştir.