Enderunlu Fazıl Kimdir Kısaca

'Hakkında bilgi' forumunda Wish tarafından 31 Ekim 2010 tarihinde açılan konu


  1. Enderunlu Fazıl Kimdir Kısaca

    Asıl adı Hüseyin'dir. I. Abdülhamid döneminde devlete başkaldıran dedesi Akka kumandanı Tahir Ömer ve babası Ali Tahir öldürülünce Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından küçük kardeşi Hasan Kâmil ve diğer aile fertleriyle istanbul'a getirildi (1776); kendisi Enderun'a ha¬zine koğuşuna, kardeşi kiler koğuşuna yerleştirildi. Peş pe¬şe yaşadığı üç aşk yüzünden Enderun'dan ayrıldı (1784). Defter-i asJ( adlı eserinde sarayda son gönül macerasını sarayın Şehlevendim lakabıyla meşhur hanendesi Hafız lah Ağa'yla yaşadığını, aşkının dayanılmaz hâl aldığını, bu yüzden saraydan ayrıldığını manzum olarak anlatır. 12 yıl istanbul'da meyhane köşelerinde, sokaklarda serseri, sıkın¬tılı bir hayat geçiren Fazıl, III. Selim'e ve devrin ileri gelen¬lerine sürekli kasideler yazarak halını anlattı. Nihayet Ro¬dos tevliyeti alan şair bir süre sonra Halep defterdarlığına geçti (1795); teftiş memuriyeti gibi küçük görevlerde bulundu. Hakkındaki şikâyetler Rodos'a sürgününe sebep oldu (1799). Orada Reisülküttap Ratip Efendi'nin idamına şahit olan şair bundan bir hayli müteessir oldu; bir süre sonra da kör oldu. istanbul'a dönmesine izin verilen Fazıl, kendisini yatağa düşüren rahatsızlıklarıyla uğraştı. Mezarı Eyüp'tedir. Eserleri devrinin hayat manzaralarını yansıtır. Dönemi¬nin istanbul Türkçesının renkli anlatımını yalın ifadesiyle eserlerinde kullandı. Şehrengız türünde yazdığı yapıtlarla şöhret buldu. Yaşadığı aşklar eserlerine ve hayatına yön çiz¬di. Divan şiirinin son güzel seslerinden birisi olarak Nedim'i hatırlatır. 18. yy'ın Şeyh Galib, Nahifi ve Sünbülzade Vehbî'yle birlikte mesnevi tarzının usta şairleri arasında yer alır. Yer yer müstehcenliği kaçan dili tasvirlerinde güçlüdür.

    Eserleri: 1. Dîvân: Hacimli divanın ilk bölümünü başta Türkçe olmak üzere Farsça ve Arapça münacat, naat ve çe-haryarlar ile Abdülkadır Geylanî, Bahaeddın Nakşibendî, Mevlana Celaleddin gibi büyük mutasavvıflara yazılan met¬hiyeler; ikinci ve en geniş bölümünü başta III. Selim olmak üzere devrin ileri gelen devlet adamlarına sunduğu kaside¬ler, geri kalan kısmını tarihleri, mizahi şiirleri ve Nabî ve Nedim tarzında yazdığı şarkı, nazire, kıta ve beyitleri oluş¬turur. Divan 84 kaside, 165 gazel, 142 kıta, 4 müstezat, 3 müseddes, 6 terkibibent, 9 terciibent, 2 mesnevi ve 32 şarkı¬dan (26 murabba, 2 muhammes, 4 müseddes) oluşan 447 şi¬ir içerir. Bulak'ta (1842) ve istanbul'da basıldı.


    2. Defter-i Aşk'. Şairin yaşadığı aşk maceralarını anlatan mesnevi nazım şek¬liyle yazdığı eseridir. Âşığı tarif ettikten sonra bölümler ha¬linde sevgililerini anlatır. Bilhassa çingene düğününü anla¬tan bölümü ilgi çekicidir (ist., 1842, 1870). 3. Hûbânnâme: Ratip Efendiye sunduğu manzumesinde "Hint, Acem, Bağdat, Mısır, Sudan, Habeş, Yemen, Fas, Cezayir, Hicaz, Şam, Halep, Anadolu, Bahr-i sefîd, tslambol, Rum, Ermeni, Yahudi, Çingene, Rumeli, Arnavut, Boşnak, Tatar, Gürcü" ülkelerinin güzelleri tasvir edildikten sonra diğer milletlerin güzellerine (Efrencıyen, Leh...) temas eder. 4. Zenânnâme: Bu mesnevisinde de Hûbânnâme'de olduğu gibi Osmanlı coğrafyasında ve diğer ülkelerdeki güzeller anlatılır. Kadın¬lar hamamını ve mahalle baskınını anlattığı bölümleri dik¬kat çekicidir. Eserinde evlilik aleyhinde bulunur. Bazı par¬çaları müstehcen bulunduğundan Mustafa Reşid Paşa tara¬fından matbu nüshaları toplattırıldı. Eseri J. Decourde-manehe Fransızcaya çevirerek Paris'te yayımladı (1870). 5. Çengînâme: 117 kıtadan oluşan manzumede döneminin ün¬lü köçekleri isimleri ve hünerleriyle anlatılır. Müstehcen ifa¬delerin kullanıldığı metin eğlenceli bir üslupla kaleme alın¬mıştır. "Todorı elli sekiz yaşında / Hem frenk illeti var ba¬şında...", "Yorgi lâkin kuru bir oğlandır / Mürdedir şekli te¬ni bî-cândır". R. E. Koçu manzumede geçen köçekleri an¬siklopedisinde madde başı yapmıştır. Eser Zenânnâme, Hû¬bânnâme ve Defter-i Aşk eserleriyle birlikte basıldı (ist., 1286). 6. ismail Paşazade Hakkı Beyin Dîvânımı yazdığı takriz. 48 beyitten müteşekkil takriz metnini Naci Osmanlı Şâirlerinde yayımladı.