eğitim örgütlerinde kriz yönetimi

'Ders notları' forumunda Dark tarafından 3 Ekim 2010 tarihinde açılan konu


  1. eğitim örgütlerinde kriz yönetimi

    Kriz, bunalım olarak ele alınmış ve Bunalım; (Crisis) 1. Tehlike ya da belirsizlik noktası, anı 2. Hasta bir ekonomik organizmanın eski biçimde varlığını sürdürememesi ve yeni bir yaşama olanağı elde edebileceği değişiklikleri yapmak zorunda olduğu zaman dilimi 3. Ekonomik bunalım, çevrimsel süreç içerisinde büyümenin kesintiye uğradığı nokta . Büyümeye geçiş için gereken koşulların neler olduğu araştırıldığı, kararların alındığı zaman dilimi. Kriz. (Akyüz,1990: 52)
    Gerek tıp ve psikoloji bilimi gerekse iktisat ve politika bilimi tarafından yapılan kriz tanımlarında, olağandışı ve olumsuz bir gelişmeden bahsedilmektedir. Ancak bu olumsuz gelişmeye kesin bir “son” dan çok bir dönüm noktası gözüyle bakılmakta, tehdit ve zaman baskısına rağmen gerekli önlemlerin alınarak tekrar normal duruma geçişin olanaklı olduğu belirtilmektedir. (Özba kır, 1992: .2)
    Kriz, tıp biliminde bir hastalıkla, psikoloji biliminde bir gelişme süreciyle, iktisat biliminde hasta bir ekonomik organizmayla, politik biliminde ise bir karar birimiyle ilgili olarak ele alınmaktadır. Krizin farklı olaylara ilişkin bir kavram olarak ele alınması, her bilimin farklı konuyla uğraşmasından kaynaklanır. Bu disiplinlerdeki ortak nokta; zorunlu ve plansız bir değişmenin ortaya çıkardığı baskı durumu ve kişi, grup veya toplumun yeni bir denge arayışı için gerilime girmesi ile ilgilidir. (Özbakır, 1992: 2)
    Her ne kadar krizler ani olarak ortaya çıksalar da , çoğu durumda önceden krize dair bir takım belirtiler vardır. Bu belirtilerin görmemezlikten gelinmesi veya üzerinde durularak etkin çözümlere bağlanmaması kriz yaratır.(Özbakır,1992: 4)
    İki tip kriz yönetimi söz konusudur. İş ya da hizmetin doğasından kaynaklanan krizler, dış etkenlerden kaynaklanan krizler. Bu doğrultuda bu iki grubun kriz yönetimini okullar açısından değerlendirdiğimizde dış kaynaklardan oluşan krizler daha yoğunluğu sistemin bütünlüğü içinde ele alınabilecek krizleri içermektedir. Bu tür krizlerin boyutları daha çok sistemin genelini etkilemekte; tabii afetler, felaketler şeklinde değerlendirilebilmektedir.
    İş ya da hizmetin doğasından kaynaklanan krizleri de okullar açısından düşündüğümüzde daha çok grubu etkileyen şiddet derecesi yüksek krizler (ölüm, hastalık salgını vb) üst yönetim örgütlerinden doğrudan yardımı da gerektirmektedir. Bireyi etkileyen krizlerin etki derecesi daha düşük olup; okullarda yaşanan problem, çatışma ve teknik arıza gibi kavramlara yakınlık göstermektedir. Bu tür olayların çözülmemesinde krizler oluşmaktadır. Bu doğrultuda bireyi etkileyen kriz türlerinin çözümü daha çok okulun etkililiğinin sağlanması ve öğrenen örgüt kültürü doğrultusunda iyileştirme ve gelişmenin yüklenilmesiyle ilişki kurulmuştur. Bu tip krizlerde okul yöneticilerin yeterlilikleri çok önemli rol oynamaktadır. Ve örgütün geliştirilmesiyle de doğrudan ilgili görülmektedir.
    Çağın gereklerine uyum sağlayabilecek okulların oluşturulması belirli yeterlilikleri kazanmış ve gelişmeye sürekli açık okul yöneticileri sayesinde gerçekleşebilecektir. Çağımızda batı ülkeleri dönüşüm kaygısı yaşamaktadır. Ülkemizde de örgütün öğrenen örgüt yapısına dönüştürülmesi tartışılan bir konu olarak literatürde karşımıza çıkmakta, okul yöneticilerine daha etkin roller yüklenmektedir.
    Okulların başarısı, okul yöneticilerinin gerektiğinde öğretmenleri izleme liderliğini göstermelerine bağlıdır. Yirmi birinci yüz yıl her şeyi bildiğini sananların lider olamayacağı bir yüz yıl olacaktır. (Özden,1998:127) Gelecek için gittikçe belirginleşen bir durum, liderliğin yeni biçimlerinin ortaya çıkacağı ve liderlerin şimdikinden farklı liderlik biçimlerini öğrenmek zorunda kalacağıdır. Değişimin hızı arttıkça değişmeyen şey değişme ve sürekli öğrenme olacaktır.(Özden, 1998 :128)
    Krizlerin temel nedenlerinden biri olan değişmeyi yönetebilmek , yeterlilikleri sürekli gelişen öğrenen liderler sayesinde gerçekleşecektir. Dönüşüm insan tarafından gerçekleşir, donanım tarafından değil. (Deming,1996: l5) Bu doğrultuda dönüşümü sağlayabilecek yöneticilerin göreve gelmesinin sağlanması, görevdeki yöneticilerin de yöneticilik konusunda yeterliliklerinin artırılması, Milli Eğitim Sisteminde yapısal gelişmenin vurgulandığı şu günlerde önem taşımaktadır.
    Çalışmamızda; yukarıda belirtilen üç grup kriz yönetimine yer verilmektedir. Birincisi tipte büyük örgütlerde ve işletmelerde daha çok ekonomik içerikli krizlerin çözümü için kriz yönetimi ve süreci irdelenmiş; bu doğrultuda sistemin genelinde bir dönüşüm sürecinin yaşanmasının gerekliliği vurgulanmıştır. İkinci bölümde okullarımızda daha çok grup etkisine sahip krizlerin yönetimi ile ilgili olarak alınması gerekli önerilere yer verilmiştir. Üçüncü tip krizle ilgili olarak ise okulun doğal işleyişinde; daha çok problem, çatışma, teknik arıza boyutları ile okulun yönetimine etki eden iç ve dış öğelerden kaynaklanan kriz türlerinin çözümü olarak sistemin bütünlüğü ile dönüşümü sonucunda yöneticinin yeterliliklerine dayandırılarak çözümün mümkün olduğu vurgulanmıştır.
    Kurumun işleyişinden doğun krizlerin çözümünde yeniden yapılanmanın gerekliliği ve yöneticiler üzerinde yoğunlaşılmış; örgütün geliştirilmesi ve niteliğinin artırılmasının ve bu doğrultuda bilgi çağının gerektirdiği dönüşümünün sağlanmasının en etkili unsuru yöneticilerin dönüşümün gerektiği liderlik özelliklerini gösteren insanlardan seçilmesi ve bu doğrultuda geliştirilmesinin gerekliliği vurgulanmıştır.
    1.KRİZ YÖNETİMİ VE ÖZELLİKLERİ :
    Kriz yönetimi , kuruluşların istenmeyen durumla karşılaşmaları halinde yürürlüğe girmesi beklenen uygulama. (Peltekoğlu,1993: 206) olarak görülmekte, diğer bir boyut, kriz zamanı da katılarak Kriz yönetimi (a) olası bir krizin engellenmesi için uyarı sinyallerinin belirlenerek, koruma ve önleme mekanizmalarının kurulması, (b) mevcut bir krizin ortadan kaldırılması veya etkilerinin en aza indirgenmesi için gerekli önlemlerin belirlenmesi ve uygulanması faaliyetlerini içeren bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Kriz yönetimi ile ilgili tanımlardan çıkarılabilecek özellikler aşağıdaki şekilde sıralandırılmıştır.(Özbakır,1992:42-45):
    a)- Kriz yönetimi, birden çok safhadan oluşan karmaşık bir süreçtir,
    b)- Kriz yönetimi, örgütün krize karşı hazırlıklı olmasını sağlar,
    c)- Kriz yönetiminin ilkeleri, stratejik yönetimin ilkeleriyle benzerdir,
    d)- Kriz yönetimi, yönetimin özel bir türüdür,
    e)-Kriz yönetimi, örgütün varlığını sürdürmesini tehlikeye sokabilecek veya olanaksız hale getirecek nitelikteki olaylarla ilgilidir,
    f)- Kriz yönetimi, krizin en az kayıp ve zararla atlatılmasını sağlar,
    g)- Kriz yönetimi, örgüte bir takım ek maliyetler getirir.
    Kriz kaynağının belirsizliği, kısıtlı karar süresi ve örgüt üyelerinin gerilim içinde bulunması krizin özellikleri arasında sayılabilir.(Özbakır, 1992: 3) Ancak, krizler ani olarak ortaya çıksalar da , çoğu durumda önceden krize dair bir takım belirtiler vardır.
    İşletmenin büyüklüğü, içinde bulunduğu hayat safhası, faaliyet gösterdiği sektörün özellikleri, yapısının esnekliği, merkezileşme derecesi ve yönetim kadrosunun başarı derecesi krizin ortaya çıkmasında son derece etkilidir. Kriz yönetimi, planlanan daha önceden saptanan amaçların, hedeflerin, başarılı olması için yürütülen aktivitelerdir. Kriz yönetiminin anahtarı, bilgi ve iletişimin kontrol altında tutulması ve eldeki mevcut değerlerin analizinin çok iyi yapılmış olmasıdır. (Sturges, 1991 den aktaran ,Kürekçi, 1995:22)
    Kaynağı ne olursa olsun, her yönetim bunalımında bir insan etkeni vardır. Acil sorun çözümlemek, yönetim fonksiyonunun bir bölümünü oluşturur. Yönetici krizi çözümlemeli, ilgili kişilerde meydana gelen manevi zararları onarmalı ve mümkün olduğu ölçüde aynı durumların tekrarlanmaması için önlem almaya çalışılmalıdır.(Kent, 1979: 3)

    Alıntıdır: