Dünyanın Katmanları Nelerdir?

'Sözel Dersler' forumunda Ezlem tarafından 2 Mayıs 2011 tarihinde açılan konu


  1. Dünyanın Katmanları nelerdir
    Yerkürenin tabakaları
    Dünyanın Katmanları nedir
    Yerkürenin katmanları

    Dünya üzerinde yaşadığımız katman gibi tamamen katı maddelerden oluşmamıştırDünya;gaz katmanı,su katmanı ,yer kabuğu ve çekirdek olmak üzere 5 katmandan oluşur

    Dünyanın Katmanları;

    1 Gaz katmanı(Atmosfer)

    2 Su katmanı(Hidrosfer)

    3 Yer kabuğu(Litosfer)

    4 Magma katmanı(Pirosfer)

    5 Çekirdek katmanı(Barisfer)

    Atmosfer - Hava Küre

    Dünyayı saran gaz tabakasıdır,hava küre adına verilir Atmosferdeki değişik gazlar yer çekiminin etkisiyle çeşitli yükseltilerde tutulurYer çekiminin bittiği yerde atmosfer de biterUzay boşluğu başlarAtmosferi oluşturan gazlar yer çekimi etkisiyle ağırlıklarına göre iç içe küreler biçiminde bulunurlarAğır gazlar (iki oksijen -azot-iki kobalt) gibi yere yakın alt tabakalarda hafif gazlar ise üst tabakalarda yer alır( Yerden 9km yükseltiden sonra yaşamaya yetecek oksijen bulunmaz17-18km sonra ise oksijen oranı iyice azalır ve bu katlarda ateş yakacak kadar bir oksijen kalmaz)

    Atmosferin kalınlığı, Dünyanın ekseni etrafında dönmesine bağlı olarak,kutuplarda az ekvatorda daha fazladırOrtalama kalınlığı 10000km kadardır

    Atmosferin Görevi

    1 İçerdiği oksijen aracılığı ile yaşama olanak tanır

    2 Özellikleri sayesinde, Dünyanın fazla ısınmasını ve fazla soğumasını önler

    3 Güneşten gelen kısa dalgalı zararlı ışınları süzerek dünyayı yaşanır hale getirir

    4 Hava akımları yolu ile güneş alan yerlerin çok sıcak,olmayan yerlerin çok soğuk olmasını önlerEğer atmosfer olmasaydı güneş alanı yerlerin tam olarak aydınlık ve çok sıcak,gölge yerlerin ise tam karanlık ve soğuk olması gerekirdi

    5 Güneşten gelen enerjinin uzaya dönmesini önleyen bir örtü görevi görürAtmosfer aynı zamanda güneşten gelen ışığın yansıyıp dağılarak gölge yerlerinde aydınlık olmasını sağlar

    1 Troposfer

    Atmosferin en alt tabakasıdırortalama13km kalınlığındaki troposfer yerden ekvatorda 16km kutuplarda 6km yüksekliktedirtroposferin kalınlığındaki değişme sıcaklıkla ilgilidir(Ekvatorda ısınan hava genleşerek yüksektirKutuplarda ise soğuyan hava ağırlaşarak alçalır)

    Atmosferdeki gazların %75'i bu katman dadır

    Bütün meteorolojik olaylar burada görülür

    Su buharının tamamı buradadır

    Atmosfer aşağıdan yukarıya doğru ısındığından,yükseldikçe sıcaklık 100m de 0,5 santigrat derece düşer

    Su buharı troposferin dışına çıkmadığından bütün iklim olayları burada görülür

    Yükseldikçe ısı düştüğünden su buharı troposferin dışına çıkmaz

    2 Stratosfer

    Sıcaklık her yerde -50 santigrat derecede sabittir

    Yatay hava hareketleri görülür

    Su buharı olmadığından bulut oluşmaz

    3 Mezosfer

    a Ozonosfer:

    Oksijen güneş ışıklarının etkisiyle (2oksijen) bünyesine bir molekül oksijen daha alarak (3oksijen) ozonu oluşturur

    Güneşten gelen canlılar için zararlı olan kısa dalgalı (mor ötesi,ultravole) ışınları ozon tarafından tutulur

    b Kemosfer:

    Yer yüzünden yükselen gazların bir kısmı lutra vole ışınlarının etkisiyle iyonlarına ayrılırİyonlaşma sonucu ısı arttığından sıcaklık 100santigratderece çıkar

    Güneşten gelen zararlı ışınların bir kısmı da burada tutulur

    4 İyonosfer

    Gaz moleküllerinin lutra vole ışınlarının etkisiyle parçalanarak iyonlarına ayrışması sonucunda açığa çıkan enerji sıcaklığın 200 santigrat derece aşamasında yol açar

    Atmosferdeki gazlar bu katmanda iyonlarına ayrılır

    İyonosfer in üst katına "Egzosfer" denir

    Egzosfer den sonra uzay boşluğu başlar

    Atmosferi Oluşturan Gazlar:

    1 Atmosferde Her Zaman Bulunan Miktarı Değişmeyen Gazlar

    Azot % 78

    Oksijen % 21

    Asal gazlar % 1 (neon,argon,helyum,kripton,hid rojen)

    Oksijen suda erime özelliği göstermesi,sularda canlı yaşama yol açar

    Soğuk sularda oksijen oranı daha fazladır

    Hava ısındıkça erimiş olan oksijen sudan dışarıya verilirOnun için yaz mevsiminde deniz kıyılarında oksijen oranı azda olsa artar

    Havadaki oksijen oranı yazın kışa oranla biraz daha fazladır

    2 Atmosferde Her Zaman Bulunan Miktarı Değişmeyen Gazlar

    Ozon

    Tozlar

    Ozon güneşten gelen zararlı ışınların yere ulaşmasını önler,çok azda olsa vücutta D vitamini oluşumuna olanak tanıyan ışınların geçmesine izin verir

    Tozlar,havada fazla oldukları zaman görüşü ve solunumu güçleştirir

    Tozlar,havada yoğunlaşma çekirdekleri oluşturarak,yağışın oluşumunu sağlar

    Tozlar havada fazla miktarda bulundukları zaman renkli yağmurların oluşmasına neden olurlar

    3 Atmosferde Her zaman Bulunan Miktarı Değişen Gazlar

    Co2 su buharıdır:

    Atmosferde miktarı yer ve zamana göre en fazla değişen gaz su buharıdır

    Su buharı oranı kıyılardan içerilere ve alçaklardan yükseklere çıkıldıkça azalır

    Sıcaklık arttıkça su buharı oranı artar

    Su buharının etkileri:

    1 Yağışların oluşmasını sağlar

    2 Atmosferin sıcaklık emmesi ve alt kısımlarının ısınmasını kolaylaştırır

    3 Koruyucu bir örtü oluşturarak sıcaklığın uzaya kaçmasını azaltır

    4 Su buharı boğazımızın ve derimizin fazla kurumasını önler

    5 Hava içindeki bakterilerin yaşamasına olanak sağlar

    Su Küre (Hidrosfer)

    Okyanuslar ve denizler:Okyanuslar kıtaları birbirinden ayıran çok büyük su kütleleridirDenizler ise okyanusların kıta içlerine doğru uzanan kollarıdırOkyanus ve denizleri birbirinden ayıran en önemli etmenler şunlardır:

    Derinlik

    Kapladıkları alan

    Tuzluluk

    Akıntı sistemleri

    Sıcaklık

    Karaların fiziksel özelliklerinde etkilenme

    Her adanın belli bir kıtanın malı ve parçası sayılması gibi,her denizde belli bir okyanusun parçasıdırBu nedenle denizleri,okyanusla meydana getirdiği bağlantıya dayanarak üç kısma ayırırız

    A Kenar denizler:Okyanusların hemen yanında,kıtalara sokulmuş körfezler durumundadır Örneğin; Umman denizi vb

    B Karalar ve kıtalar arasında kalmış denizler:Bu tip denizlere en güzel örnek Akdeniz'dirOkyanusla bağlantısı,bir eşik meydana getiren dar bir boğaz iledirAfrika,Avrupa ve Asya kıtaları arasında kalan Akdeniz geniş anlamda Marmara ,Karadeniz ve zad denizi de içine alır

    C Kapalı denizler:Bunlar aslında suları tuz olan göllerdirÇünkü okyanusla hiçbir bağlantısı yokturHazar denizi gibi

    Deniz sularının fiziksel ve kimyasal özelikleri:

    Tuzluluk: Bir litre deniz suyunda erimiş halde bulunan madensel tuzların gr olarak ağırlığıdırÖrneğinkyanusların ortalama tuzluğu 35'tir,denildiğinde,1litre okyanus suyunda 35gr çeşitli erimiş madde bulunduğu anlaşılır

    Deniz suyundaki başlıca kimyasal maddeler şunlardır:

    Sodyum klorür: %78,32

    Potasyum klorür: %1,69

    Magnezyum klorür: %9,44

    Magnezyum sülfat: %6,40

    Kalsiyum sülfat: %3,94,

    Toplam: 99,79

    Deniz suyunun tuzluluk oranı sıcaklığa bağlı olarak değişmektedirSıcaklık buharlaşmaya bu da tuzluluk oranın artmasına yol açarDeniz suyu tuzluluk oranı ortalama %35tirDeniz suyu tuzluluğunu çok azda olsa denize dökülen akarsular ve yağışlarda etkilerDeniz suyu tuzluluğu en fazla olan deniz %65 ile Kızıldeniz,en az olan denizde %01 ile Baltık denizidir

    Yurdumuz da Akdeniz'den,Karadeniz'e doğru gidildikçe enleme bağlı olarak tuzluluk oranının azaldığı görülürAynı durum gidildikçe de gözlenir

    Yer Kabuğu Katmanı

    Yer kabuğu,çeşitli taş ve kayaların bulunduğu katmandırEn üst kısım toprakla örtülüdürBazı bölümleri ise sularla kaplıdırCanlılar yer kabuğu üzerinde yaşarlar

    Mağma Katmanı

    Magma katmanı,yer kabuğunun altındaki tabakadırSıcaklığı 2000 santigrat derecedirBu katman,yer kabuğunun ergimiş maddelerle çok sıkışmış gaz ve buharların bir karışımıdır

    Çekirdek Katmanı
    Çekirdek katmanı yerkürenin en iç katmanıdırSıcaklık 5000 santigrat derecedirÇok sıcak olduğu halde basıncın etkisiyle buradaki maddeler erimemiştir