Dünya Coğrafyası Hakkında Bilgi

'Sözel Dersler' forumunda YAREN tarafından 15 Şubat 2011 tarihinde açılan konu


  1. dünya coğrafyası konu anlatımı,dünya coğrafyası haritası,dünya coğrafyası özellikleri

    [​IMG]

    Dünya Coğrafyası

    Dünyamız Samanyolu Galaksisi'ndeki yıldız sistemlerinden güneş sisteminde yer alır Bütün gezegenler elips şeklinde bir yörüngede hareket ederler

    AY VE ÖZELLİKLERİ

    Ay dünyamızın 1/50’si kadardır Bu sebeple Ayda yerçekimi azdır (dünyadakinin 1/6’sı kadardır)

    Ayda atmosfer yoktur Bunun sonucunda; hava ve su yoktur Meteorolojik olay (iklim) görülmez Meteorlar doğrudan ay yüzeyine düşer Sonuçta büyük krater çukurlukları oluşmuştur Günlük sıcaklık farkı fazladır Bu sebeple mekanik çözülme fazladır Canlı hayatı yoktur İç ısısını kaybetmiştir Bundan dolayı volkanik olay görülmez

    AYIN HAREKETLERİ

    1) Kendi ekseni çevresindeki hareketi

    2) Dünya çevresindeki hareketi

    3) Dünya ile birlikte güneş çevresindeki hareketi

    *** Ay hem kendi hem de dünya çevresindeki bir turunu aynı sürede (29,5 gün) tamamladığı için dünyadan ayın sürekli aynı yüzeyi görülür

    Ay günü: Dünyadaki herhangi bir meridyenin ard arda iki kez Ayın karşısından geçinceye kadar geçen süredir Bu süre 24 saat 50 dakikadır

    Güneş günü: 24 saattir

    *** Ay günü ile güneş günü arasındaki zaman farkından dolayı bir yerde Ay her gün bir önceki güne göre daha geç gözlenir ve gel-git olayı daha geç oluşur

    AYIN EVRELERİ

    Ayın aydınlık yüzünün dünyadan görünüşünde bir ay boyunca meydana gelen değişikliklerdir

    Yeniay ve dolunay evrelerinde büyük gel-git yaşanır Sebebi dünya, ay ve güneşin aynı doğrultuda olmasıdır İlk ve son dördünde ise küçük gel-git yaşanır

    Güneş tutulması, Ayın Güneş ile Dünya arasına girmesi ve bazı özel koşulların sağlanmasıneticesinde meydana gelirTutulmanın olabilmesi için, Ayın, Dünya etrafındaki yörüngesiyle Dünyanın Güneş etrafındaki yörüngesinin kesişim yerlerini belirleyen düğüm noktalarında veya bu noktalar civarında (Yeniay safhasında) bulunması gerekir

    Bilindiği üzere bir yıl içerisinde Ay, Dünya etrafında 12 kez dolanır Dolayısıyla, eğer Ayın yörünge düzlemi Dünya’nınkiyle çakışık olsaydı, bir yılda 12 kez Güneş tutulması meydana gelebilirdi Fakat durum böyle değildir Ayın yörünge düzlemi ileDünya’nınki arasında yaklaşık 5° 9’ lık bir açı vardır Bu açı nedeniyle Dünya, Ay ve Güneş, Ayın Dünya etrafındaki her dolanımında tam olarak aynı doğrultuda bulunmazlar Böylece her ay bir Güneş tutulması oluşması engellenmiş olur Nitekim bir yılda en az iki, en çokbeş Güneştutulması meydana gelebilir

    Ay dünya etrafındaki yörüngesini tamamlarken, dünyanın güneş ve ay arasında kalmasına neden olabilir Bu durumda ay yüzeyine düşen güneş ışınları dünya tarafından engellenmiş olur Karanlıkta kalan ay kısa süreli de olsa dünyadan gözlenemez bu olaya ay tutulması adı verilir Bulutsuz bir gecede çıplak gözle rahatlıkla fark edilebilen bu olay, güneş tutulmasına göre, dünya yüzeyinde daha geniş bir alandan gözlenebilir Ay tutulmasının dünya yüzeyinden gözlenebildiği alan dünyanın yarısından 24º kadar fazladır

    DÜNYANIN ŞEKLİ VE SONUÇLARI

    Dünyamızın Ekvatorda şişkin, Kutuplarda basık olan kendine has şeklineGEOİD denir

    DÜNYANIN BOYUTLARI

    Ekvator çevresi: 40076 km

    Kutuplar çevresi: 40009 km

    Ekvator yarıçapı: 6378 km

    Kutuplar yarıçapı: 6357 km

    Karalar yüzölçümü:149 milyon km2(%29)

    Denizler yüzölçümü: 361 milyon km2(%71)

    KYK’de karalar %39 denizler %61

    GYK’de ise karalar %19 denizler %81 dir

    DÜNYANIN ŞEKLİNİN SONUÇLARI

    Ekvatorun uzunluğu tam dairelik bir meridyenin uzunluğundan fazladır

    Paralellerin uzunluğu kutuplara doğru azalır

    İki meridyen arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalır

    Güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru azalır

    Yer şekilleri haritaya gerçeğe tam uygun olarak aktarılamaz

    Aynı anda Dünyanın yarısı aydınlık (gündüz) yarısı karanlık (gece) olur

    Dünyanın çizgisel dönüş hızı kutuplara doğru azalır

    Yer çekimi kutuplara doğru artar

    Dünyanın çizgisel dönüş hızı kutuplara doğru azalır

    Yer çekimi kutuplara doğru artar

    DÜNYANIN HAREKETLERİ VE SONUÇLARI


    Gece gündüz olayı ardalanır (birbirini takip eder)

    Güneş ışınlarının düşme açısı günün her saatine göre değişir

    Yerel saat farkları oluşur

    Günlük sıcaklık farkları oluşur Buna bağlı olarak meltem rüzgarları oluşur Mekanik çözülme olur

    Sürekli rüzgarların esme yönünde sapmalar olur

    Okyanus akıntılarında sapmalar ve halkalar olur

    Dinamik basınç merkezleri oluşur Yönler belirlenir Fotosentez meydana gelir

    DÜNYANIN EKSENİ ÇEVRESİNDE DÖNÜŞÜNDE DOĞAN HIZLAR

    1) ÇİZGİSEL HIZ VE SONUÇLARI (Enleme bağlı)

    Çizgisel hız en fazla Ekvator üzerindedir (1670 km/h) Bu hız kutuplara doğru azalır Bunun sonucunda;

    Güneşin doğuş ve batış süresi kutuplara doğru uzar

    Gece gündüz arasındaki fark kutuplara doğru artar

    Atmosferin kalınlığı Ekvatorda fazla, kutuplarda azdır

    Ekvatorda yerçekimi az, kutuplarda fazladır

    2) AÇISAL HIZ VE SONUÇLARI (Boylama bağlı)

    Dünyanın açısal hızı;

    24 saatte: 360°
    1 saatte : 15°
    4 dakikada :1° dir

    *** Açısal hız her enlemde aynıdır Açısal hız sonucunda yerel saat farkları oluşur

    DÜNYANIN YILLIK HAREKETİ VE SONUÇLARI

    Dünyanın güneş çevresinde dönerken izlediği yola yörünge, meydana getirdiği düzleme de yörünge düzlemi (ekliptik düzlem) denir Dünyamızın yörüngesi elips biçimindedir

    ELİPS BİÇİMİNDEKİ YÖRÜNGENİN SONUÇLARI

    Dünyamız güneşe bazen yaklaşır, bazen güneşten uzaklaşır Dünyanın güneşe en yakın olduğu tarih 3 ocaktır En uzakta olduğu tarih ise 4 temmuzdur

    Dünya güneşe yaklaşınca güneşin çekim kuvveti artar Böylece dünya güneş çevresinde daha hızlı dönmeye başlar Sonuçta şubat ayı 28 gündür Yani KYK ‘de kış mevsimi iki gün kısa olmaktadır

    Dünya güneşten uzaklaşınca çekim kuvveti ve hız azalır Sonuçta yaz mevsimi KYK’de iki gün daha uzun olmaktadır

    *** Kısacası elipsoid yörünge mevsim sürelerinin farklı olmasında etkilidir Dünyamızın yörüngesi daire biçiminde olsaydı; mevsim süreleri birbirine eşit olacaktı

    EKSEN EĞİKLİĞİ VE SONUÇLARI

    (Ekvator düzlemi ile ekliptik arasında 23°27' , yer ekseni ile ekliptik arasında 66°33' açı olması)

    Dönenceler meydana gelir Dönence: kuzey ve güney yarım kürelerde güneş ışınlarının en son dik geldiği noktalara denir

    Matematik iklim kuşakları oluşur

    Güneş ışınlarının düşme açısı yıl boyunca değişir Güneş ışınları yıl içinde dönencelere birer kez, dönenceler arasına da ikişer kez dik açıyla düşerler Dönenceler dışında hiçbir yere güneş ışınları dik olarak düşmez


    Mevsimler oluşur Dört mevsimin tek yaşandığı kuşak ılıman kuşaktır Sebebi: güneş ışınlarının düşme açısında yıl boyunca değişikliğin fazla olmasıdır

    Aynı tarihlerde kuzey ve güney yarımkürelerde farklı mevsim yaşanması

    Gece gündüz uzunluğunun sürekli değişmesi

    Güneşin doğuş ve batış konumu ile saatinin değişmesi

    Muson rüzgarlarının oluşması

    Aydınlanma dairesinin sürekli değişmesi

    Kutup bölgelerinde 24 saatten uzun gece ve gündüzlerin oluşması Örnek: Kutup noktalarında 6 ay gündüz, 6 ay gece yaşanması

    Dönence ve matematik iklim kuşaklarının oluşmasında sadece eksen eğikliği etkilidir Diğerlerinin oluşmasında eksen eğikliği ile birlikte yıllık hareketin de etkisi vardır