Doğu ve güneydoğu anadolunun karakteristik özellikleri

'Soru Cevap' forumunda Gazel tarafından 28 Aralık 2011 tarihinde açılan konu


  1. DOĞU ANADOLU BÖLGESİ

    KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:

    Ülkemizin doğusunda yer alan bölge kabaca üçgene benzer. Marmara ve Ege Bölgeleri hariç her bölge ile komşudur. Suriye hariç bütün doğu komşularımızla sınırı vardır.

    Alanı 165.436 Km2 dir. Bu gerçek alanı ile ülkemizin %21'ini kaplar ve en büyük bölgemizdir.

    Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km'ye 37 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2'ye 83 kişi)

    BÖLÜMLERİ :
    1.Yukarı Fırat Bölümü
    2.Yukarı Murat Van Bölümü
    3.Erzurum-Kars Bölümü
    4.Hakkari Bölümü

    YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:

    Dağları: En yüksek bölgemizdir. Ortalama yükseltisi 2000-2200 metredir. Bölgede dağlar üç sıra halinde uzanır.
    Kuzeyde: Çimen, Kop, Esence, Karasu, Allahuekber Dağları
    Ortada: Mercan (Munzur), Karasu-Aras Dağları
    Güneyde: Güneydoğu Toroslar ve Buzul (Cilo) Dağları bulunmaktadır.
    Van Gölünün kuzeyinde volkanik dağlar vardır. Bunlar Ağrı, Tendürek, Aladağ, Süphan, Nemrut Dağlarıdır.

    Düzlükleri: Kıvrım dağları arasında çöküntü ovaları vardır. Bu ovalar: Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van, Başkale, Hakkari, Yüksekova güneydekilerdir. Kuzeyde ise Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman ve Iğdır vardır. Tunceli ve Erzurum-Kars Platoları da diğer düzlüklerdir.

    Akarsuları: Karasu ve Murat birleşerek Fırat Nehrini oluşturur. Bu nehir Dicle Nehri ve onunla birleşen Büyük Zap Kolu ile yabancı topraklara giderek Basra Körfezinden denize dökülmektedir. Aras ve Kura nehirleri de yine başka topraklara giderek Hazar Denizine dökülmektedir. Bu akarsuların yüzey şekilleri ve engebe nedeniyle hidroelektrik enerji üretme güçleri fazladır.

    Gölleri: Van Gölü ülkemizin en büyük gölüdür ve suyu sodalıdır. Bölgenin diğer gölleri şunlardır: Erçek, Nazik, Çıldır, Hazar ( Tektonik Göllerdir), Balık, Haçlı, Nemrut (Krater Gölleri), ve Akgöl.

    Ayrıca bölgede Keban ve Karakaya Baraj Gölleri de bulunmaktadır.

    Değerlendirme: Bölgeye Yurdumuzun çatısı diyebiliriz. Bölgeyi kaplayan yüksek dağlar bölgenin her özelliğini yakından etkilemektedir. Dağlar doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney doğrultusunda ulaşım zordur. Tarım alanları azdır iklimi çok serttir. Tarım ürünleri çeşitli değildir. Sanayi ve ticareti de gelişmemiştir.

    İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:

    Bölgenin iklimine yükselti ve karasallık hakimdir. Sert karasal iklim yaşanır. Kışları uzun, soğuk ve kar yağışlıdır. Don olayı çok görülür. Yazları sıcak, kurak ve kısadır. En fazla yağış ilkbaharda görülür. Erzurum-Kars Bölümünde ise yazın görülür.Günlük ve yıllık sıcaklık farkları fazladır. Yıllık yağış miktarı 500-600 mm dir. Buharlaşma az olduğu için bu yeterlidir. Yıllık sıcaklık 5-6 derecedir ve en soğuk bölgedir. Bölgeye kuzey rüzgarları (Poyraz) hakimdir. Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkır (Step)tir. Dağ yamaçlarında bozulmuş orman ve dağların yükseklerinde dağ çayırlarına rastlanır.

    TARIM VE HAYVANCILIK:

    Yükselti ve engebeli yer şekilleri nedeniyle tarım alanları azdır. Tarım en çok güneydeki çöküntü ovalarında yapılır. Bölgede en çok arpa ve buğday yetiştirilir. Bitlis, Malatya, Elazığ'da şekerpancarı Iğdır'da Pamuk; Malatya'da Kayısı yetiştirilir. Patates ve lahana diğer ürünlerdir. Sıcaklık çok düşük olduğu için sebze üretimine en az elverişli bölgemizdir.

    Kars ve Bitlis'te arıcılık yapılır. Türkiye bal üretiminin % 20si buradan sağlanır.

    Bölgede tarım alanları az otlak ve meralar fazla olduğu için hayvancılık en önemli faaliyettir. Yüksek yerlerde büyükbaş, çöküntü ovalarda küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bölge halkının % 80i tarım ve hayvancılıkla uğraşır.

    YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:

    Demir: Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan ve Hasançelebi
    Krom: Diyarbakır-Ergani, Elazığ-Guleman-Alacakaya
    Bakır: Elazığ-Maden; Malatya-Pötürge
    Kalay: Elazığ ve çevresinde
    Kurşun-Çinko: Elazığ-Keban, Malatya-Darende
    Oltu Taşı: Erzurum-Oltu
    Linyit: K.Maraş-Afşin-Elbistan; Erzurum-Aşkale
    Barit: Muş, K.Maraş-Elbistan
    Amyant (Asbest): Erzincan-İliç
    Kayatuzu: Kars-Kağızman, Erzurum,Ağrı,Iğdır;

    ENDÜSTRİSİ :

    Fazla gelişmemiştir. Olanlarda tarıma dayanır. Bir çok ilde et kombinaları vardır. Et üretimimizin % 25i bu bölgeden sağlanır. Malatya ve Bitliste sigara, Elazığda gübre, Erzurum ve Malatyada deri sanayisi bulunmaktadır. Bir çok ilde şeker ve çimento fabrikası da bulunmaktadır. Malatya ve Erzincanda dokuma ve iplik fabrikası vardır. Kebanda simli kurşun işletmeleri, Divriğinde Demir-Çelik Fabrikası, Elazığda Ferro-Krom Fabrikası vardır.

    Kahramanmaraşta Afşin, Elbistan ve Sivas Kangalda termik santral bulunmaktadır.

    NÜFUS VE YERLEŞME:

    Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2ye 37 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2ye 83 kişi) Yoğunluk bakımında en az bölgedir.

    TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKISI:

    Bölgenin sanayisi ve tarımı geridir. Ekonomimize katkısı daha çok hayvancılık alanındadır. Hayvan ürünlerinin ekonomimize katkısı % 25tir.

    GÜNEY DOĞU ANADOLU BÖLGESİ

    KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:

    Ülkemizin güney doğusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en küçük bölgemizdir. Akdeniz, Doğu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve Irak Devletleriyle komşudur.

    Gerçek Yüzölçümü 59.176 km2dir. Alan bakımından ülkemizin % 7,5ini kaplar en küçük bölgemizdir.

    Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2 ye 112 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2ye 83 kişi)

    BÖLÜMLERİ:

    1.Dicle Bölümü
    2.Orta Fırat Bölümü

    YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:

    Dağları ve Düzlükleri: Bölgenin yüzey şekilleri sadedir. Genellikle platolarla ve ovalarla kaplıdır. Yer şekilleri tarıma elverişlidir. Batıdan doğuya gidildikçe yükseklik artar. İki bölümün ortasında Karacadağ Sönmüş Volkan dağı bulunur. Bu bölgenin tek ve en yüksek dağıdır. Dicle Bölümünde Gaziantep ve 350anlıurfa Platoları vardır. Orta Fırat Bölümünde Diyarbakır Havzası ve Mardin Eşliği (Yüksek bir düzlüktür.) vardır.

    Akarsuları Ve Gölleri: Fırat ve kolları Göksu ve Nizip, Dicle ve kolları Botan, Garzan ve Batman kolları başlıca akarsularıdır.

    Bölgede doğal göl yoktur. Akarsularının hidroelektrik gücü fazladır. Bu nedenle bir çok baraj gölü vardır. Fırat Nehri8217;nin üzerinde Atatürk, Karakaya, Hancağız Baraj Gölleri, Dicle nehri üzerinde Kıralkızı, Ilısu, Cizre Baraj Gölleri.

    İLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:

    Bölgenin batısında Akdeniz ikliminin etkileri hissedilir. Yazları sıcak ve kurak geçer. Fakat kışları Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Bu bölümde don ve karada rastlanır. Yağışların çoğu kışın düşer. Yıllık yağış 500-600 mmdir. Yağışın az olmamasına rağmen sıcaklık ve güneyden esen çöl rüzgarları yüzünden buharlaşma meydana gelir ve bu da kuraklığa sebep olur. Ülkemizin en yüksek sıcaklıkları bu bölgede ölçülür. Tarımda sulama ihtiyacı çok olur. Bölgenin doğusuna gidildikçe deniz etkilerinden uzaklaşılır ve yükseklik artar, sıcaklıklar düşer. Kar ve don olayları daha çok görülmeye başlar.

    Bölgenin alçak kesimlerinde ve batısında bozkır görülür. Dağ yamaçları, yüksek yerler ve akarsu kenarlarında orman ve çalılık ağaçlara da rastlanır.

    TARIM VE HAYVANCILIK:

    Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır. Ülke ekonomisine katkısı da bu alandadır. Tarıma elverişli tarım alanları ve düzlüklere sahip olmasına rağmen yaz kuraklığı ve sulama ihtiyacı nedeniyle tarım zorlaşır. GAP Projesinin yapılması ile birlikte artan sulama imkanları bölgenin tarımını artırmaya başlamıştır.

    Bölgenin tarıma karasal iklim ürünlerine daha çok elverişlidir. En çok yetiştirilen ürünler şunlardır.

    Mercimek: Türkiye üretiminde ilk sırada yer alır.
    Buğday, Keten, Pamuk, Çeltik (Pirinç), Nohut ve Susam yetiştirilen bazı ürünlerdir.
    Gaziantep Platosunda Antepfıstığı, Zeytin ve Üzüm yaygıdır.
    Siirtte Antepfıstığı üretimi başlamıştır.

    Akarsu kenarlarındaki sulanabilen ovalarda sebze ve meyvede (Başta Karpuz olmak üzere) yetiştirilmektedir.

    Bölgede platolar ve bozkırlar çok görüldüğü için küçükbaş Hayvancılık (Koyun, Keçi) çok yapılır. Keçi daha çok yüksek alanlarda yaygındır. Bu sayede bölgede hayvansal ürünler ticareti de yapılmaktadır.

    YER ALTI KAYNAKLARI:
    Fosfat: Mardin-Mazıdağı, Doğalgaz: Mardin-Çamurlu
    Petrol: Batman- Beşiri ve Batman, Siirt-Kurtalan-Baykan ve Barzan, Adıyaman-Kahta ve Diyarbakır.
    Linyit: Adıyaman-Gölbaşı, Manganez: Kilis

    NÜFUS VE YERLEŞME:

    Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2ye 112 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2ye 83 kişi). Yoğunluk bakımında en yoğun 2. bölgedir. Nüfus artış hızı %o 25tir (Türkiye %o 18.34). Bölgede kentsel nüfus % 62dir (Türkiye ortalaması %65). Bölgede toplu yerleşme yaygındır. Nüfus batı kesiminde, dağ etekleri ve akarsu boylarında yoğunlaşmıştır.

    TURİZM :

    Adıyaman-Nemrut Dağı, Şanlıurfa- Balıklı Göl ve Tarihi Eserler.

    TÜRK EKONOMİSİNE KATKISI:

    Türkiye Petrolünün 1/7 si bu bölgeden sağlanır. Geri kalanı dış ülkelerden ithal edilir. Batman da Petrol Rafinerisi vardır. GAP Projesinin bitirilmesi ile tarımdaki su ihtiyacı karşılanacak ve bölge ekonomisi daha zenginleşecektir. Bunun ülke ekonomisine büyük katkısı olacaktır.