Cümle türleri nelerdir

'Sorun Cevaplayalım' forumunda Aysell tarafından 23 Aralık 2011 tarihinde açılan konu


  1. CÜMLE TÜRLERİ


    Anlamına göre Yüklemin türüne göre Yüklemin yerine göre Yapısına göre

    1.Olumlu cümle 1. Eylem (fiil) cümlesi 1.Kurallı ( düz ) cümle 1.Basit cümle

    2.Olumsuz “ 2.Ad (isim) “ 2.Devrik cümle 2. Birleşik “

    3. Soru cümlesi 3. Sıralı ve Bağlı c.

    4.Ünlem cümlesi -Eksiltili cümle

    5.Emir(buyruk) cüm. –Ara söz ve ara cümle

    6.İstek-dilek cüm.

    7.Gereklilik cüm.

    ANLAMINA GÖRE CÜMLELER:

    Eylem cümlelerinde işin,oluşun,hareketin yapıldığını,yapılacağını/ad cümlelerinde varlığın,kavramın bulunduğunu belirtir.

    1.Olumlu cümle

    a) Biçimce ve anlamca olumlu cümle: b)Biçimce olumsuz, anlamca olumlu cümle:

    Ayağım kayınca düştüm. Bu konuyu bilmiyor değilsin.(biliyorsun)

    Dün izlediğim film kötüydü. Araba alacak parası yok değil.(var)

    Bu yaz Antalya’ya gideceğiz. Evde hazır ayranımız yok değil.(var)

    Hafta sonu tiyatroya gidelim. Kardeşime yaptıklarını bilmiyor değilim.(biliyorum)

    Şu sokaktaki bizim evdir. Sözlerini anlamamış değilim.(anladım)


    2.Olumsuz cümle: Eylem cümlelerinde eylemin olumsuzluğuyla(-ma-me)/ad cümlelerinde değil, yok, ne… ne bağlacıyla oluşur.

    a) Biçimce ve anlamca olumsuz cümle: b) Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümle:

    Bu yıl tatile çıkmadık. Bizi bilmeyen ne bilsin.(bilemez)

    Benim hiçbir sorunum yok. Babam ne annemi ne beni aradı.(aramadı)

    Bu benim ödevim değil. Seninle uğraşmaya zamanım mı var?(yok)

    O çocuk yoksul değildir. Yola çıkabilirsen çık.(çıkamazsın)

    Seninle eve gelmeyeceğim. Böylesine gel de güven.(güvenme)




    3.Soru cümlesi: Çeşitli soru anlamlı ek ve kelimelerleoluşur.(-mı-mi-mu-mü,soru sıfatı,soru zarfı,soru zamiri)Soru öğesi bulunmadan da ses tonuyla soru anlamı katılabilir.

    a) Gerçek soru cümleleri: b) Sözde soru cümleleri:

    Şimdi nereye gideceksiniz? Nereden de haber aldılar hemen? (şaşma)

    Sınava kaç kişi katılacak? Özverili çalışan insan sevilmez mi? (onaylatma)

    Bu konuyu anladın mı? Size gelmeme izin verir misin? (rica)

    Pazardan meyve aldınız mı? Bu sorumsuz mu senin arkadaşın? (küçümseme)

    Bu yıl ürününün kalitesi nasıl? Hangimiz seyahat etmeyi sevmeyiz? ( bilineni vurgulama)


    4.Ünlem cümlesi: Taşkın duyguları, coşkuları, seslenişleri anlatan cümlelerdir.

    Eyvah, şimdi ne yapacağım! (çaresizlik) Herkes dışarı! (seslenme, uyarı)

    Of, beni canımdan bezdirdiniz!(bıkkınlık) Bana engel olamazsın!(kızgınlık)

    Heyy, sana söylüyorum! (seslenme) Hava ne güzel!(sevinç)


    5.Emir (buyruk) cümlesi:Emir kipiyle çekimlenen eylemlerin oluşturduğu cümleler.

    Akşama bize gelsinler. Bize çaya geliniz.

    Bu kitabı oku. Benimle oyun oynamasın.

    Çocuklar bahçeye çıksın. Ödevlerini hafta sonu yapsın.

    6.İstek-dilek cümleleri:

    Bize gidelim.

    Tatilde çok kitap okuyalım.

    Bugün arkadaşıma gideyim.

    7.Gereklilik cümleleri:

    Sınav için iyi hazırlanmalıyım.

    Yüz temel eseri okumalıyız.

    Bahçedeki çiçekleri sulamalısın.

    Başvuru için resim gerek.


    • Koşul (şart ) bildiren cümleler eksiltili veya koşullu yargı bildiren cümleler de vardır.
    Dediklerimi bir tutarsan...

    Çalışsan, başarırsın.

    Yağmur yağarsa, dışarı çıkmam.


    YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER:


    1. Eylem (fiil) cümlesi: Yüklemi çekimli eylem olan cümleler.
    İnsanlara sevgi dolu gözlerle bakıyorum.

    Çekişe çekişe pazarlık ediyorum.

    Yolda makineler sık sık bozuluyor.

    Mevsimin ilk kirazları imdadıma yetişip beni kurtarırdı.

    Gecenin içinde bir başına uzanmış ovalar.

    Sen de bir gün hatanı kabul edeceksin.

    Bu konuyu sana anlatabilir miyim?

    Yeni müdür hiç kimseye göz açtırmıyordu.


    1. Ad ( isim ) cümlesi: Yüklemi ek eylem alan ad ya da ad soylu sözcük ya da sözcük öbeklerinden oluşan cümledir.
    Yaşlı adam, birkaç gündür hastaymış.

    O yıllarda bütün malı mülkü bu evdi.

    Onu en çok üzen eşinin ölümüydü.

    Bu muydu dünden beri anlatmak istediğin?

    Düşündüğü tek şey bir an önce gitmekti.

    Kendinizi bu kadar üzmeniz yeterli.

    O,çalışkan bir çocuktur.

    Kalem kılıçtan keskindir.

    Hayatta en gerçek yol gösterici bilimdir.


    YÜKLEMİN YERİNE GÖRE (ÖĞE DİZİLİŞİNE GÖRE) CÜMLELER:


    1.Kurallı ( düz ) cümle: Yüklem veya yüklem öbeğinin sonda bulunduğu cümlelerdir.

    Sanat, altın bileziktir.

    Size gelmiyorum.

    Günümüz insanı geçmiştekinden daha umutlu değil.

    Ayrılık günlerinde içimi bir hüzün kaplar.

    Onun bizi destekleyeceğini sanmıyorum.

    Uyandığımda hava henüz karanlıktı.

    Ben de sizinle gelmeyi istemiyor değilim.

    Çok sevdiği dostları şimdi yanında yoktu.

    Benim bu soruya verdiğim yanıt doğru değil mi?

    1. Devrik cümle: Söyleyişi güzelleştirmek, anlamı güçlendirmek için yüklemin sonda değil; ortasında ya da başta bulunduğu cümlelere denir.
    Bir süre hayran hayran izledi bu geniş ovayı.

    Bütün insanlar göç etmişti bu küçük kasabadan.

    Bu olaydan sonra arayacak değilim onları.

    Açtırma kutuyu, söyletme kötüyü.

    Ne güzeldir şimdi Ege kıyıları.

    Hiç de güzel değildi dün izlediğim film.

    Gökyüzünde bulut da yok bugün.

    Başka bir adı olduğunu sanıyorum ben.

    Yardım ediyorum karşılığını düşünmeden.