Çekimli fiil ne demek kısaca

'Merak Ettiklerimiz' forumunda EyLüL tarafından 9 Şubat 2014 tarihinde açılan konu


  1. Çekimli fiil ne demek



    Çekimli fiil nedir? Çekimli fiil örnekleri nelerdir açıklamalarıyla konuyla ilgili bilmedikleriniiz öğrenebilirsiniz.


    En basit tanımıyla üzerine kip ve şahıs eki almış fiile "çekimli fiil" denir.

    fiil + kip + şahıs eki= çekimli fiil

    Örnekler: yaz-acağ-ım,bil-(i)yor-sun ,bil-(i)-yor....

    ÇEKİMLİ FİİL

    Bir fiilin kip ve şahıs bildirecek biçimde yapılanmasına çekimli fiil denir. Bu çekimde kip mutlaka vardır; ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimli bir eylemi iyi kavramak için "kip ve şahıs" kavramlarını bilmek gerekir.

    FİİLLERDE KİP

    Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir.
    Türkçede fiil kipleri genel olarak iki grupta incelenir:
    1. Haber (Bildirme) Kipleri
    2. Dilek (Tasarlama) Kipleri

    1. HABER (BİLDİRME) KİPLERİ

    Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildiren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bir İşin, oluşun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatan fiil kipleridir. Buna göre fiil kiplerini beş grupta inceleyebiliriz:

    a) Şimdiki Zaman Kipi:

    Eki -(i)yor'dur. İş ile anlatışın aynı anda yapıldığını bildirir. Geçmişten süregelen durumları da anlatır:
    · Misafirler için yemek hazırlıyorum.
    · Üç yıldır bu işyerinde çalışıyorum.

    b) Gelecek Zaman Kipi:

    Eki -acak, -ecek'tir. İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir:

    Sınav bir ay sonra yapılacak.
    Yarınki maça o da gidecek.

    c) Geniş Zaman Kipi:

    Eki -r (-ar, -er, -ır, -ir)'dir. İşin herhangi bir zamanda yapılabileceğini anlatır. "Her" anlamını ifade eder. Genel gerçekleri anlatır.

    Akşamları bir bardak süt içer.

    (her akşam)

    Dünya, Güneş'in etrafında döner.

    (her zaman)

    d) Görülen Geçmiş Zaman Kipi:
    Eki, -dı, -di (-ti, -ti)'dir. işin anlatıştan önce yapıldığını anlatır. Bu kiple çekimlenen eylemleri anlatıcı ya kendisi yapmıştır ya da eylemin gerçekleşmesine tanık olmuştur:

    Dünkü konsere o da gitti.

    Güzel bir araba aldım.

    e) Duyulan Geçmiş Zaman Kipi:

    Eki, -mış, -miş (-muş, -müş)'tir. İşin anlatıştan önce yapıldığını başkasından duyma şeklinde anlatır:
    · Onlar, üç yıl önce buraya yerleşmiş.
    · Dünkü kazada üç kişi yaralanmış.

    -miş" eki, her zaman başkasından duyulma anlamı taşımayabilir:

    Genç yaşta saçların ağarmış.


    (Görülen, şahit olunan bir durumu anlatmaktadır.)

    Yorgunluktan olacak, uyuyakalmışım.


    (Sonradan farkına varılan bir durumu anlatmaktadır.)