çekim ekleri ile ilgili örnekler

Konusu 'Eğitim' forumundadır ve Misafir tarafından 25 Aralık 2010 başlatılmıştır.

  1. Misafir Ziyaretçi

    çekim ekleri nelerdir?

    A) İSİM ÇEKİM EKLERİ:

    1) Çokluk Eki: İsimlerin sayı bakımından çokluğunu bildirirler.
    Örnek: elmalar,çocuklar ,öğrenciler.

    2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.
    Örnekler: Kitabı ver (belirtme hali)
    Yola bak (Yönelme hali)
    Evden geliyorum (Çıkma hali)
    Sende kaldı (Bulunma hali)
    Sıradan insanlarla işim olmaz.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Bunlar gözde çocuklardır.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
    Sudan sebeplerle yanıma gelme (Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)

    3)İyelik ekleri: Eklendiği isimlerin kime ait olduğunu ifade eder.
    Örnek: Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları iyelik eklerini, ismin başına benim, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.

    4) İlgi ekleri (Tamlama Ekleri): “ın, in, un, ün” biçimindedir.Belirtili isim tamlaması kurar.
    Örnek: kapı-n-ın kol-u , müdür-ün oda-sı

    5)Eşitlik Eki: “-ca,-ce” biçimindedir.
    Örnek: Sence bu doğru mu?
    Çocukça davranma

    6)Ek eylem Ekleri: İsim soylu sözcükler yüklem yapma göreviyle kullanılan eklerdir.
    Örnek: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler


    B)FİİL ÇEKİM EKLERİ

    1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
    Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
    oku-du (görülen geçmiş zaman)
    gid-i-yor (şimdiki zaman)
    yat-acak (Gelecek geçmiş zaman)
    Şimdi gelir (Geniş geçmiş zaman)

    2)Dilek kipleri: Fiillerde dilek, şart, istek, gereklilik… gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
    Örnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-şart kipi)
    Biraz daha oturayım (istek kipi)
    Ders çalışalım (istek eki)
    Artık git-meli-y-im (Gereklilik kipi)
    Bunları da oku-sun (Emir eki)
    Dışarı çıkın (Emir eki)

    3)Şahıs Ekleri: Fiildeki eylemi gerçekleştiren şahsı belirtmek için getirilen eklerdir. Fiillerde kip eklerinden sonra gelirler.
    Örnek: Geliyor-um, çalışmalı-sın, yaptı- okusak-k , üzülür-üz koşacak-sınız yürüdü-ler

    YAPIM EKLERİ:

    İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını da türünü de değiştirir. Her zaman çekim eklerinden önce gelir. Yapım eki almış bir sözcüğe türemiş sözcük ya da gövde denir.Eğer sözcük yapım eki almışsa basit yapılıdır sözcük çekim eki olsa da basittir

    1)İsimden İsim Yapım Ekleri: İsim kök veya gövdelerine eklenerek, yeni bir isim gövdesi oluşturan eklerdir.
    Lık: kömür-lük, göz-lük , kulak-lık …
    lı: Şehir-li , para-lı , ağaç-lı , baş-lı …
    sız: su-suz, para-sız, ev-siz,
    cü: göz-cü, sanat-çı, yol-cu, simit-çi,
    ce: Türk-çe İngiliz-ce
    daş:Çağ-daş, arka-daş, yol-daş
    üncü: üç-üncü beş-inci
    msı: acı-msı ekşi-msi
    cil: et-cil ben-cil insan-cıl
    şın: sarı-şın
    sal: kum-sal kadın-sal
    ıt: yaş-ıt
    cağız: kız-cağız çocuk-cağız
    cık: az-ı-cık küçük-cük
    tı: horul-tı cıvıl-tı

    2)İsimden Fiil Yapan Ekler: İsim köklerine veya gövdelerine gelerek onlardan fiil türetir.
    la: su-la, taş-la, uğur-la
    al: çok-al, az-al, dar-al
    l: doğru-l, sivri-l
    a: kan-a, yaş-a, tür-e, boş-a
    ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
    da: fısıl-da, horul-da, gürül-de
    at: yön-et, göz-et
    ık: geç-ik, bir-ik
    ımsa: az-ımsa, benim-se,küçü(k)-mse
    kır: fış-kır, hay-kır
    lan: ev-len, rahat-la
    laş: şaka-laş, der-leş, çocuk-laş
    sa: su-sa, garip-se önem-se

    3)Fiilden İsim Yapan Ekler: Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim yapan eklere denir.
    ca: düşün-ce, eğlen-ce
    ocak-ecek: giyecek, yok-ocak, aç-ocak
    ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
    ga: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
    gan: çalış-kan, unut-kan, kay-gan
    gı: sev-gi, çal-gı, as-kı
    gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
    gın: yor-gun, bil-gin, bez-gin, bit-gin
    ı,-i: yaz-ı, öl-ü, yap-ı, çat-ı, kok-u, doğ-u
    ıcı-ici: yap-ıcı, gör-ücü, al-ıcı, sat-ıcı,
    ık-ik: kes-ik, aç-ık, göç-ük,
    ım-im: say-ım, seç-im, öl-üm, ölç-üm
    ın-in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ek-in,
    nç: gül-ünç, sev-inç
    ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
    ır-er: gel-ir, gid-er, ok-ur,
    ış: otur-uş, yürü-y-üş,
    ıt: geç-it, yak-ıt, ölç-üt,
    ma: gülmeyi severim , konuşmayı bil.
    mak: gelmek, gitmek
    tı: belir-ti, kızar-tı,

    Fiilden Fiil Yapan Ekler: Fiil soylu kelimelerden yeniden fiil yapan eklere denir.
    dır: gül-dür, yap-tır, koş-tur,
    ala: kov-ala, silk-ele,
    er: gider, çık-ar,
    imsa: gül-ümse, an-ımsa,
    ın: gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n,
    r: kaç-ır, bat-ır, iç-ir,
    ş: gör-üş, uç-uş, gül-üş,
    t: uza-t, sap-ıt, korku-t, üşü-t,
    ı: sev-il, kır-ıl, sat-ıl