Büyük (Asya) Hun İmparatorluğu

'Genel Türk Tarihi' forumunda Ezlem tarafından 24 Ekim 2008 tarihinde açılan konu


  1. Hunlar Hakkında ilk Bilgiler ve Devletin Kuruluşu

    Elimizdeki bilgi ve belgelere göre, bilinen Türk tarihi Asya Hunları yani Büyük Hun İmparatorluğu ile başlamaktadır. Bundan önce de Orta Asya ve Çin'in kuzey kesimlerinde faaliyet gösteren bazı Türk siyasî kuruluşları varsa da haklarında sağlıklı bilgilere sahip olduğumuz ilk Türk devleti, Büyük Hun İmparatorluğu'dur.
    Çinliler'in "Hiung-nu" dedikleri "Hunlar"ı Orhun-Selenga ırmakları ile Türklerin kutlu ülke saydıkları Ötüken civarı merkez olmak üzere devletlerini kurmuşlardı. Devletin ilk kurulduğu yerlerin San ırmak ile Ordos bölgesi olduğu tahmin edilmektedir.
    "Hun" sözü Türkçe'de "insan, halk" anlamına gelmektedir. Hunlarla ilgili ilk bilgiler M.Ö. IV. yüzyıla kadar gitmektedir. Hunlar hakkında ilk resmî belge, Çinde'ki Çu (Chou) hanedanı ile M.Ö. 318'de yapılan bir siyasî anlaşmadır. Bu anlaşmadan sonra zayıflayan Çin üzerinde Hun baskısının arttığını görmekteyiz. Çinliler kuzeyden gelen bu Hun baskısını bir ölçüde hafifletmek amacıyla meşhur "Çin Seddi"ni yaptılar (M.Ö. 214)
    Büyük Hun Devleti'nin bilinen ilk hükümdarı Mete'nin babası Tuman (Teoman)'dır. Tuman'm oğlu Mete ile arası hükümdarlık yüzünden açılmıştı. Mete'nin üvey annesi, kendi oğlunu tahta çıkarmak için Tuman'ı Mete'ye karşı kışkırtıyordu. Bu amaçla Mete'yi Yüe-çilere rehin olarak göndertti. Mete, bir yolunu bularak Yüe-çilerin elinden kurtulmuş ve kendisine bağlı onbin atlı asker ile iktidar mücadelesine atılmış, babasını yenerek Hun tahtına geçmiştir (M. Ö. 209).

    Mete Çin üzerine yürüdü. M.O. 201-199 yılları arasında üç yıl süren Çin harekatı ile Çin'in kuzey bölgeleri tamamen ele geçirildi. Bu üç yıllık harekât sırasında Çin'in Han hanedanı hükümdarı Kao-Çu ve ordusunu Peteng (Pai-teng)'de Türk savaş sistemi "Turan Taktiği" ile kuşatan Mete, Çin imparatorunu anlaşmak zorunda bıraktı (M.O. 201).
    Yapılan anlaşmaya göre Çin İmparatoru, bozkır bölgelerini Hun devletine bırakıyor, yiyecek, ipek ve yıllık vergi vermeyi kabul ediyordu (M.O. 200).
    Doğu Asya tarihinde iki büyük devlet arasında yapılan ilk milletlerarası anlaşma olan bu anlaşma sonunda Mete, Çin hanedanından bir kadınla da evlenerek, dostluğunu pekiştirmiş ve bu sayede diğer taraflarda rahat hareket edebilme imkanını kazanmıştır.
     



  2. Devletin imparatorluk Haline Ulaşması

    Devletin imparatorluk Haline Ulaşması

    Doğu ve güneydeki faaliyetlerle devletin bu sınırlarının güvenliğini sağlayan Mete, bundan sonra Baykal Gölü kıyılarından Irtiş Nehrinin yatağına kadar olan arazilere yöneldi. Batıdaki Ting-Ling'ler ve bazı Ogur boylarının oturdukları yerleri ve kuzey Türkistan'ı ele geçirdi. Mete bu suretle, o çağda Asya'da yaşayan Türk soyundan bütün toplulukları kendi idaresinde tek bayrak altında toplamış oldu. İmparatorluğun sınırlan, doğuda Kore'ye, kuzeyde Baykal Gölü ve Obi, İrtiş, İşim ırmaklarına, batıda Aral Gölüne, güneyde Çin'de Wei Irmağı, Tibet Yaylası-Karakurum Dağları hattına ulaşıyordu. Devletin tebaası içinde Türk topluluklarından başka Moğollar, Tibetliler, Tunguzlar ve Çinliler de vardı. Mete'nin Çin hükümetine gönderdiği M.Ö. 176 tarihli bir mektuptan anlaşıldığına göre, sadece Orta Asya'da Hun İmparatorluğu'na bağlı kavim ve şehir devleti sayısı 26 idi. Mete'nin ifadesi ile hepsi "eli ok ve yay tutabilen" bu insanlar "tek bir aile" halinde birleşerek "Hun" olmuşlardı. Bu mektuplardan Mete'nin Orta Asya'da Türk milli birlik ve bütünlüğünü sağladığı sonucu çıkmaktadır ki, bu son derece önemlidir.
     



  3. [​IMG]
    Büyük (Asya) Hun İmparatorluğunun Harita üzerinde görünümü