Bir metin üzerinde fiillerin çatı bakımından incelenmesi

'Ders çalışıyorum' forumunda alemşah tarafından 8 Kasım 2009 tarihinde açılan konu


  1. 15.etkinlik

    *bu düşünceler içerisinde gecenin karanlık saatlerinde yalnız başıma yürüyordum.böyle birşey nasıl olabilirdi?bütün bu olanlar hayata olan bağlılığımı azaltmıştı.böyle şeyler demek ki herkesin başına bu şekilde gelebiliyormuş.

    sayfa 116 16.etkinlik
    *”onlarla ağlamış ,onlarla gülmüşüm__onlar(türküler)insan dışı varlığın yerini tutmuştur.

    *o gitmek istedi.__o(çocuk)insanın yerini tutmuştur.

    *bir şey var sanki onu soruyorum.__o (nesne)insan dışı varlığın yerini tutmuştur.

    sayfa 117 9.metin soruları

    1.yazar içindeki duyguları belirtmek için metni yazmıştır.
    2.yazar metinde kişisel duygularını dile getirmiştir.
    3.metnin teması ‘’sevgi”dir.metindeki sevgi temasını işlemek için cümleler bir araya getirilmiştir.
    4.metinde geçen ”kimsiniz,neye’’sözcükler ismin yerini soru yoluyla tutan sözcüklerdir.

    sayfa 117 17.etkinlik
    *şiirlerde ,öykü,roman ve tiyatro eserlerindeki içe dönük konuşmalarda coşku ve heyecana bağlı anlatım kullanılır.
    *lirik anlatımla oluşturulmuş metinlerde dil heyecana bağlı işlevinde kullanılır.
    ”nihayet gönlüme baharı getiren sesiniz.
    ”benim ezeli melikem”gibi

    sayfa 125
    inceleme
    1.çanakkale destanı metnide çanakkale savaşı ve savaşa katılanlar ,savaşın önemi ve büyüklüğü vurgulanacak şekilde destansı bir anlatımla ele alınmıştır.
    2.şair şiirinde çanakkale savaşına ve savaşa katılan kişilerin özelliklerine (ırkları,renkleri)değinmiş,savaşta yaşanılan olaylara olağanüstünlükler katarak destansı bir anlatımla konuyu işlemiştir.
    3.verilen şiirde çanakkale savaşı destansı bir anlatımla ele alınmış ,adeta savaş sahnesi ,savaşın büyüklüğü ve dehşeti gözler önünde canlandırılmaya çalışılmıştır.

    sayfa 125 5.etkinlik
    *şiirde iş,oluş,hareket bildiren kelimelere örnekler;
    ”yükleniyor-diksem-sarılmış-gelmiş-veriyor-saçıyor-yırtılmasa-kustu-edecek-ettin-dedirir”gibi..

    görülen geçmiş zaman:kuştu,döktü,dedi,çiğnetmedi,ettin,parçaladın
    öğrenilen geçmiş zaman:sarılmış,uzanmış,gelmiş,durmuş
    şimdiki zaman:kaynıyor,duruyor,bakıyorsun,parçalıyor,kaldı rıyor, yükleniyor
    gelecek zaman:edecek,taşacaksın,çiğnetmeyecek
    geniş zaman:eder,bilmem,ister,boşanır,siner,dedirir

    dilek kipleri
    istek kipi:gömelim
    şart kipi lmasa,duysam,diksem,uzatsam,çatsam,bekletsem ,etse m,sarsam,öpse,baksan
    gereklilik kipi:yok
    emir kipi:seyret,gel,kazsın,isteme,çiğnetme

    sayfa 125 6.etkinlik

    metindeki fiiler
    verdi:görülen geçmiş zaman,3.tekil kişi
    ilettiler:görülen geçmiş zaman,3.çoğul kişi
    çöktü:görülen geçmiş zaman,3.tekil kişi
    yat:emir kipi,2.tekil kişi
    duydu:görülen geçmiş zaman,3.tekil kişi
    geliyordu:şimdiki zmanın hikayesi,3.tekil kişi
    oyalanmasın:emir kipi,3.tekil kişi
    gösterelim:istek kipi,1.çoğul kişi
    çıkarmayalım:istek kipi,1.çoğul kişi
    *bir cümledeki yargının ,,cümleyi söyleyenin niyeti açısından kazandığı özelliğe göre kip ve kişi ekleri önem kazanır.
    *okunan destansı anlatımla oluşturulmuş metinlerde daha çok haber kipleri kullanılmıştır.

    sayfa 126 7.etkinlik

    anlamlarına göre fiiller
    kılış fiileri(nesne alabilen fiil)
    aldı-buyur etti-derim-alır-dersiniz-bas-düşürdün-ver-çevrildi-kurarlar

    durum fiileri(nesne almayan fiil)
    oturmadı-baktılar-başladı-dedi-döndü-saldıracaklar-konuştu

    oluş fiileri(öznedeki değişimin zamanla fark edildiği fiil)

    unut-ol-ittifak eyle

    sayfa 127 2 ve 3.metin
    1.”kanije kalesinin fethi ”metnindeki kanije kalesinin fethi konusu gerçekçi bir diile ele alınmıştır.”genç osman”metninde de bağdat’ın fethine katılan genç osman adlı bir asker konu edinilmiştir.

    2.”kanije kalesinin fethi”metni tarihi bilgilere dayanılarak gerçekçi bir dille işlendiği için gerçekçi bir özellik kazanmıştır.”genç osman ”metni ise tarihi bir olayı destansı bir anlatımla ele aldığı için daha etkileyicidir.

    3.”kanije kalesinin fethi”metni tarihi bir olay hakkında bilgi vermek için yazılmıştır.bu yüzden sade,gerçekçi bir anlatımı vardır.”genç osman ”metninde de tarihi bir olay anlatılmış fakat bu anlatıma yiğitçe,destansı bir anlatım katıldığı için anlatım daha etkileyici olmuştur.

    sayfa 127 8.etkinlik

    isim -fiiler (-ma,-iş-mak)
    olmak,çıkmak,kurmayı

    sıfat fiilller( acak,-an-ası-dık-maz-miş)
    geçtiği,işlediği,olduğu,bulunduğu,planlayan,buluna n,dediğin,gittiği

    zarf fiiler (ıp-ince-arak-ken-madan-dıkça-maksızın-r-maz vb
    çıkıp,üzereyken,geçirerek,deyip,gönderip,vazgeçip, sevk edip,ulaşmadan

    sayfa 127 9.etkinlik

    keskin
    kökleri:kes-kin
    fiilimsi eklerini almış mıdır?:yok
    olumsuzluk şekilleri varmıdır?:yok
    fiilimsimidir?:fiilimsi değildir.
    fiilimsi ise türü nedir?:yok

    uyku
    kökleri:uyu-ku
    fiilimsi eklerini almış mıdır?:yok
    olumsuzluk şekilleri varmıdır?yok
    fiilimsi midir:fiilimsi değildir
    fiilimsi ise türü nedir?:yok

    bilmeyerek
    kökleri:bil-me
    fiilimsi eklerini almış mıdır?:-erek
    olumsuzluk şekilleri varmıdır?:bilme-yerek
    fiilimsi midir:filimsidir
    fiilimsi ise türü nedir?:zarf-fiil

    patlamaya
    kökleri atla-t
    fiilimsi eklerini almış mıdır?:-ma
    olumsuzluk şekilleri varmıdır? atlat-ma-maya
    fiilimsi midir:fiilmsidir
    fiilimsi ise türü nedir?:isim-fiil

    sayfa 128 10.etkinlik

    *”çanakkale destanı ” metninde kaynıyor kum gibi ,tufan gibi mahşer mahşer,öteden saikalar parçalıyor afakı,beriden zelzeleler kaldırıyor a’makı,ölüm indirmede gökler ölü püskürmede yer ,o ne müthiş tipidir:savrulur enkaz-ı beşer ….’gibi ifadelelerle savaş sahnesi ve savaşta Türk askerlerinin yaptıkları ,olağanüstü özellikler katılarak anlatılmaya çalışılmıştır.
    ”oğuz kağan destanında ise oğuz kağan’ın özellikleri ve yaptıkları olağanüstü özellikler (bu oğul anasının göğsünden ilk sütü içip bundan sonra içmedi.çiğ et,çorba ve şarap istedi.dile gelmeye başladı. kırk gün sonra büyüdü….vb)katılarak anlatılmıştır.

    *bu anlatılan olağanüstü olaylar ve kişiler anlatımın da olağanüstü bir özellik kazanmasını sağlamıştır.

    sayfa 128 11.etkinlik

    *destansı anlatımlar,destanlarda yer alan olağanüstü olayların ,yiğitçe ve meydan okuyan ,kahramanlıkları anlatan havasını yansıtır.destansı anlatımlarda ,tarihte yaşanmış önemli olaylar ve kahramanlıklar destan havası içinde anlatılır.

    sayfa 128 12.etkinlik

    DESTANSI ANLATIMLA OLUŞMUŞ METİNLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ

    —tarihi konular ve kahramanlıklar işlenir.
    —olağanüstü olaylar ve kişiler anlatılır.
    —yapıp ,etmeler yani fiiller ön plandadır.sürekli hareket vardır.
    —etkileyici bir özellik taşır.
    —destan türünün yiğitçe havası vardır.
    __________________
    Şey.. Acaba fazLadan 2 kanadın varsa verebilirmisin ? Benimkileri kırdıLarda.

    sayfa 130 14.etkinlik

    ek fiil:bayılmıştı
    eklendiği kelimenin türü:fiil

    isimlendirme:öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi

    ek fiil:senedir
    eklendiği kelimenin türü:isim
    isimlendirme:ek fiilin geniş zamanı

    ek fiil lursam
    eklendiği kelimenin türü:fiil
    isimlendirme:geniş zamanın şartı

    ek fiil:değil midir
    eklendiği kelimenin türü:isim
    isimlendirme:ek fiilin geniş zamanı

    ek fiil:kuvvetlidir
    eklendiği kelimenin türü:isim
    isimlendirme:ek fiilin geniş zamanı

    sayfa 130 15.etkinlik

    *yapıyorum—-şimdiki zaman,1.tekil kişi
    *arıyorum—-şimdiki zaman,1.tekil kişi
    *bayılıyorum—-şimdiki zaman,1.tekil kişi
    *yapıyorum—şimdiki zaman,1.tekil kişi
    *böler—geniş zaman,3.tekil kişi
    *dolar—geniş zaman,3.tekil kişi

    *”alıyorum,yapıyorum,bayyılıyorum ve arıyorum ”fiilleri şimdiki zaman kipinde çekimlendikleri halde ”geniş zaman anlamı vermektedir.

    *fiillerdeki bu anlam kayması fiilerin farklı anlam ve zamanlarda kulllanılmasına olanak sağlamıştır

    sayfa 130 anlama ve yorumlama 16.etkinlik
    —leyla ile mecnun ,kerem ile aslı,ferhat ile şirin gibi halk hikayelerinin içinde hayal unsuru ve olağanüstü ögelerin yer alması hikayelerin destansı anlatıma örnek olmasını sağlar.

    17.etkinlik

    destansı anlatımın kullanıldığı edebi türler

    roman
    hikaye
    tiyatro
    şiir
    destan

    19.etkinlik

    *hasta:arkadaşım çok hastaymış.———-ek fiilin öğrenilen geçmişi,3.tekil
    lezzetli:yemek çok lezzetliydi.——-ek fiilin görülen geçmişi,3.tekil kişi
    okuyan:gerçeği bilen okuyandır.—–ek fiilin geniş zamanı,3.tekil kişi
    bahar:ya gelen baharsa.—–ek fiilin şartı,3.tekil kişi
    doktor:kardeşim doktordur.—-ek fiilin geniş zamanı,3.tekil kişi

    20.etkinlik

    *bunu ona ulaştıtırsan çok memnun olurum.(geniş zaman -1.tekil şahıs)
    *onu uyarmasaydınız ,aşağıya düşmüştü.(öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi-3.tekil şahıs)
    *lütfen buraya park etmesin(emir kipi-3.tekil şahıs)
    *sınavı kazanmak için daha çok çalışmalısın(gereklilik kipi-2.tekil şahıs)

    21.etkinlik

    *kırmızı kaplı kitap benim.
    *bugün hava çok güzel.
    *bu öğrenci çok çalışkan.

    sayfa 132 ölçme ve değerlendirme

    1.*bir fiile -en,-esi,-mez,-er,-dik,-ecek,-miş ekleri getirilerek sıfat-fiiller türetilir.
    *bir fiile -iş,-me,-mekekleri getirilerek isim-fiiller türetilir.
    *bir fiile -ip,erek,ince,dikçe,eli,ken,meden,diğinde ,meksizin,cesine,e,ir,mez,esiye ekleri getirilerek zarf fiiller türetilir.

    2.y,y,,d
    3.b
    4.b
    5.d
    6.b
    7.b
    8.*olağanüstü olaylar ve kişiler anlatılır.
    *destan tütünün yiğitçe havası vardır.
    *sürekli harket vardır.
    *etkileyici bir özellik taşır.
    *yapıp etmeler yani fiiler ön plandadır.

    9.iki görevi vardır.
    1.isimlerin ve isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onları yüklem yapar.

    o,çok iyi bir insandı.
    bana bunları anlatan sendin.

    2.basit zamanlı fiileirn sonuna gelerek bu fiilleri birleşik zamanlı fiile dönüştürür.

    yarın bize geliyormuş.
    ne zamandır bu kitabı okuyorum.

    sayfa 133
    1.toplum düzeni belli kurallarla sağlanmıştır.insanlar toplum içerisinde kanunlarla belirlenmiş kurallara ,örf ve adetlere göre hareket eder.
    2.alıcıyı belli bir alana kanalize etmek ,yönlendirmek ve telkin etmek amacıyla emredici ifadeler kullanılır.
    3.”dur,sus,kalk”gibi emredici ifadeler söylenen eylemleri gerçekleştirmeye zorlayan ifadeleridir.
    4.trafik levhaları ,trafikte uyulması gereken kuralları bildirir.