Bilimin Nitelikleri Nelerdir

'Güncel Bilgiler' forumunda Masal tarafından 7 Temmuz 2012 tarihinde açılan konu


  1. Bilim ve Bilimin Temel Nitelikleri


    Bilimin Özellikleri Nelerdir


    İnsan var olduğu günden bu yana, bir yandan evrende olup bitenleri anlama, tanıma, onun sırlarını çözme, öte yandan doğayı denetim altına alarak daha rahat ve güvenli bir yaşam sürdürme isteğini duymuştur. Bu istek doğrultusunda sürdürülen sistemli çabalar sonucu, bilim oluşmuştur. Bilim, teknolojik uygulamalarıyla hem yaşam koşullarımızı değiştirmekte hem de düşünmemizi biçimlendirerek dünya görüşümüzü etkilemektedir.


    Bilimin temel nitelikleri şunlardır:

    1. Olgusaldır

    Çünkü doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak gözlenebilen olguları ve olayları konu edinir. Örneğin, “ısıtılan demirin genleşmesi” olgusal bir durumdur. Her ne zaman metalleri ısıtsak, metallerin genleştiğini gözleyebiliriz.

    2. Mantıksaldır

    Çünkü ulaşılan sonuçlar her türlü çelişkiden uzak olup birbirleriyle tutarlıdır. Bilim, mantıksal düşünme sürecinde “tümevarım” ve “tümdengelim” yaklaşımlarından yararlanır. Tümevarım yaklaşımında örneklerden kurallara, tümdengelim yaklaşımında da kurallardan örneklere varılmaya çalışılır.

    3. Nesneldir

    Ancak bilimdeki nesnelliği, mutlak anlamda değil, sınırlı ve özel anlamda bir nesnellik olarak algılamak gerekir. Bu da, bilimsel nitelik taşıyan her sonucun güvenilir olması, kişi ya da kümenin tekelinde değil, kamunun soruşturmasına açık ve elverişli olacak bir biçimde anlatılması demektir.

    4. Eleştiricidir

    Bilim ne denli usa (akla) yatkın görünürse görünsün, ileri sürülen her iddia karşısında eleştirici yaklaşımdan vazgeçmez. Bilimdeki her kuram ya da görüş, olgular tarafından desteklendiği sürece “doğru” olarak kabul edilir. Yeni olguları açıklama gücü gösteremeyen ya da kimi gözlem verilerinin doğrulamadığı bir kuram daha önceki statüsüne bakılmaksızın eleştirilir. Eleştiri sonunda söz konusu kuram, ya bilinen tüm olguları kapsayacak biçimde değiştirilir ya da buna olanak yoksa, bir yana itilerek yerine daha güçlü bir kuram konmaya çalışılır. Örneğin, Newton’un yer çekimi kuramı 200 yıl boyunca geçerli kabul edildiği halde, geçen yüzyılın sonlarına doğru kimi olguları açıklamada yetersizliği görülünce, eleştirilmiş ve yerini daha güçlü kanıtları bulunan Einstein kuramına bırakmak zorunda kalmıştır. Bilimin bu kendi kendini eleştirme özelliği ona kendi kendini düzeltme olanağı sağlamaktadır.

    5. Genelleyicidir

    Bilim tek tek olgularla değil olgu türleri ile ilgilenir. Elde edilen sonuçlar genel olarak açıklanır. Örneğin, “Metaller ısıtılınca genleşir, “Sıvılar bulundukları kabın biçimini alır” gibi önermeler tek tek olguları değil, kapsamı sınırsız olgu sınıflarına ilişkin özellikleri anlatır.

    6. Seçicidir

    Bilim evrendeki olup biten bütün olguları değil, önemli gördüğü olguları konu edinir. Evrendeki bir olgunun bilimsel değer taşıyabilmesi onun, ya inceleme konusu bir sorunla ilgili olmasını, bir denence ya da kuramın sınanmasında kanıt özelliği göstermesini gerektirir.

    7. Birikimli bir süreçtir Yeni bilgiler daha önceki bilgiler üzerine kurulur. Bu durum bilimde sürekliliği ve gelişmeyi sağlar.

    8. Evrenseldir

    Bilim adamı yaptığı deney, gözlem ve elde ettiği bulguları, öteki meslektaşlarınca doğruluğunun denetlenebilmesi ya da araştırmanın olduğu gibi ya da bir bölümüyle yinelenebilmesi düşüncesiyle açık seçik olarak raporlaştırır. Böylece bilim adamı yaptığı çalışmaları evrensel düzeyde tartışmaya açmış olur. Bilim bu özelliği nedeniyle bütün ulusların paylaşabilecekleri ortak bir yaşama biçiminin koşullarını hazırlar.