Atatürkün geometri alanında yaptığı çalışmalar kısaca bilgi

'Sorun Cevaplayalım' forumunda EyLüL tarafından 3 Eylül 2011 tarihinde açılan konu


  1. Atatürkün geometri alanında yaptığı çalışmalar kısaca

    Türk Dil Kurumu başuzmanı olan ve kendisine Mustafa Kemal tarafından Dilaçar soyadı verilen Agop Dilaçar a göre; Geometri kitabını Atatürk ölümünden bir buçuk yıl kadar önce1936 - 1937 yılı kış aylarında Dolmabahçe sarayında kendi elleriyle yazmıştır. Askerlik ocağından gelen Atatürk aynı anda büyük bir eğitimci de olup yurdun kültür sorunlarıyla da fazlasıyla ilgilenmiştir.

    Türk Dil Kurumu başuzmanı olan ve kendisine Mustafa Kemal tarafından Dilaçar soyadı verilen Agop Dilaçar a göre; Geometri kitabını Atatürk ölümünden bir buçuk yıl kadar önce1936 - 1937 yılı kış aylarında Dolmabahçe sarayında kendi elleriyle yazmıştır. Askerlik ocağından gelen Atatürk aynı anda büyük bir eğitimci de olup yurdun kültür sorunlarıyla da fazlasıyla ilgilenmiştir. Tarih boyunca yabancı ülkelerde büyük sanını kazanan asker devlet başkanları uluslarına eğitim alanında da önderlik etmişler kendi kalemleriyle eğitici yapıtlar meydana getirmişlerdir. İngilizlerin büyük Alfredi(Alfred the Great 849-899) ve Almanların büyük Friedrichi(Freidrich der Grosse 1712-1786) bu gerçeğin iki büyük kanıtıdır.

    Geometri kitabının kapağında önemle belirtildiği üzere Atatürk ün bu yapıtı geometri öğretenlerle bu konuda kitap yazacaklara kılavuz olarak Kültür Bakanlığınca neşredilmiştir. Kapakta yazar adı yoktur fakat yazının ruhu ve tutumu onun Atatürk ün elinden çıkmış olduğunu apaçık gösterir.

    Geometri eski terimle Hendese eğitim sistemimizde önemli bir yer tuttuğu halde terimleri çok ağdalı ve çapraşıktı. Arapça ve Farsça okul programından kaldırılmış fakat Arapça üzerine kurulmuş olan terimler kalmıştı. Örneğin müselles-i mütesaviyül adlayı hangi öğrenci anlayabilirdi ki. Atatürk öğrencinin anlayış yolundaki tıkanıklığı açmak için bu terimi eşkenar üçgene çevirdi. İşte bu 44 sayfalık küçük kitapta boyut uzay yüzey düzey çap yarıçap kesek kesit yay çember teğet açı açıortay içters açı dışters açı tabaneğik kırık çekül yatay düşey dikey yöndeş konum üçgen dörtgen beşgen köşegen eşkenar ikizkenar paralelkenar yanal yamuk artı eksi çarpı bölü eşit toplam oran orantı türev alan varsayı gerekçe gibi terimler hep bu amaçla Atatürk tarafından türetilip daha sonra da Türkçeye yerleşmişlerdir.

    Atatürk eleştirileri daima memnunlukla karşılamış ve ortaya koyduğu yeni sözcük ve terimlere bir deneme hakkı tanıdığını belirtmiştir. Amacı daima daha uyguna doğru ilerlemek olmuş önerilen değişiklikleri akla uygun görünce hemen benimsemiştir. Atatürk ün ortaya koyduğu terimlerden birkaçı bugün kullanılıştan çıkmış yerlerini daha uygunlarına bırakmışlardır. Tümey açı yerine tümler açı bütey açı yerine bütünler açı bunlara örnektir. Mustafa Kemal ilke insanı olduğu için bunları hoş görmüş hatta sevinmiştir de. Yeter ki ortaya koyduğu ilkeler sarsılmasın ve yine zaviyetan-ı mütekabiletan-ı dahiletan ( = içters açılar) gibi terimlere dönülmesin.