Atasözü Özellikleri Nelerdir - Atasözünün Özellikleri nedir

Konusu 'Ders notları' forumundadır ve Ezlem tarafından 19 Şubat 2011 başlatılmıştır.

  1. Ezlem

    Ezlem Üye

    Katılım:
    25 Ocak 2008
    Mesajlar:
    11.377



    Atasözü Nedir?


    ATASÖZLERİNİN ÖZELLİKLERİ

    Türkçe'de Atasözü

    Türkçede atasözleri biçim ve anlam özelliklerine göre şu şekilde sınıflandırılır:


    Biçim Özellikleri

    Atasözleri, biçim yönünden diğer yazı türlerine göre farklı özellikler gösterir Öykü, roman, şiir, deneme gibi yazı türleri pek çok cümlenin bir araya gelmesi ve anlam yönünden bütünleşmesiyle oluşur Buna karşın atasözleri genellikle bir, en fazla iki cümleden oluşur Bütün duygu ve düşünceler bu tek cümleye sığdırılır Bu cümleler kişiden kişiye değişmez Halkın ortak malıdır ve halk tarafından aynı biçimde söylenir Atasözlerinde biçim özellikleri şu başlıklar altında toplanabilir:


    Atasözlerinde Kalıplaşma


    Atasözleri bir toplumun ortak kullandığı kalıplaşmış sözlerdir Bu nedenle herhangi bir kimse, atasözlerindeki sözcükleri ya da sözcüklerin sırasını değiştiremez Örneğin "Dikensiz gül olmaz" atasözü "Gül dikensiz olmaz" şeklinde söylenemez "Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür" atasözündeki "kaz" kelimesi yerine "ördek" veya "horoz" denmez Bunun nedeni, atasözlerinin bir kişinin değil, bütün toplumun ortak malı olması ve o toplumun düşünce ve dil zevkini yansıtmasıdır

    Ancak, bazı atasözleri tarihsel süreç içinde değişikliğe uğramıştır

    Örnek: "Ayağını yorganına göre köskıl" → "Ayağını yorganına göre uzat" Bu atasözündeki "köskıl" kelimesinin yerine günümüzde "uzat" kelimesi kullanılmaktadır Tarih boyunca dilde ve kültürde oluşan değişmeler atasözlerine de yansımıştır

    Kalıplaşmanın bir istisnası da bir atasözünün farklı bölgelerde değişik şekillerde söylenmesidir

    Örnek: Mum dibine ışık vermez → "Çıra dibi karanlık olur"

    Örnek: Er ekmeği er kursağında kalmaz → Er lokması er kursağında kalmaz

    Örneklerdeki gibi bazı atasözlerinde, hem sözcüklerin sırası hem de sözcükler değişebilmektedir Ancak, bu değişiklik kişiden kişiye değil bölgeden bölgeyedir Bu durum, atasözlerinin tarihsel süreç içinde ve farklı bölgelerde değişikliğe uğrayabildiğini gösterir

    Cümle Türlerine Göre Atasözleri

    Türkçede bulunan bütün cümle türlerine atasözlerinde de rastlanır Atasözleri kısa ve özlü sözler olduğu için genelde bir-iki cümleden oluşur Daha uzun cümlelerden oluşan Türk atasözlerinin sayısı azdır Atasözlerinde kullanılan cümle türleri şu şekilde sıralanabilir:

    Yalın Cümle

    Atasözlerinin çoğu yalın cümle biçimindedir İçinde sadece bir yargı bulunan atasözleri genellikle yalın cümleler biçiminde anlatılır

    Örnek: Ağaç kökünden yıkılır / Aç köpek fırın duvarını deler / Vakit nakittir

    Birleşik Cümle

    İçinde iki yargı bulunan atasözleri genelde birleşik cümle biçiminde kurulur


    Örnek: Dağ ne kadar yüce olsa, yol üstünden aşar / Erkek aslan aslan da, dişi aslan aslan değil mi? / Elin ağzı torba değil ki büzesin

    Devrik Cümle

    Atasözlerinde şiirsel bir anlatıma özen gösterildiğinden pek çok atasözü devrik cümlelerle kurulmuştur


    Örnek: Gülme komşuna, gelir başına / Besle kargayı, oysun gözünü / Sık gidersen dostuna, yatar arka üstüne