Anayasa Hukuku Ders Notları

'Bilgi Rehberi' forumunda HazaN tarafından 20 Mayıs 2011 tarihinde açılan konu


  1. Anayasa Hukuku Notları
    Ders Notları Anayasa Hukuku

    ANAYASA HUKUKU

    BİRİNCİ BÖLÜM

    DEVLET

    *** DEVLETİN OLUŞMASINI KOLAYLAŞTIRAN ŞARTLAR :
    1. Ülke
    2. Millet
    3. İktidarı Kabullenme

    *** Devlet Şekilleri siyasi yönden : Liberal, Sosyalist, korporatif devlet’tir.

    *** Tekçi Devlet : Siyasi iktidar, bütün yetki ve görevleriyle tek merkezdedir. Devletin tüzel kişiliğine tabi herkes bu merkezi iktidara itaat durumundadır. Tekçi devlette de mahalli (kuruluşlar) vardır ama, bu kuruluşların yöneticilerine kanunlar çerçevesinde ve merkezin denetimi bulunmak şartıyla bazı yetkiler verilmiştir. Bu yöneticilere verilen alan bağımsızlığa değil özerkliğe ilişkindir.
    Bileşik Devlet :
    1. Devletler Konfederasyonu : Burada üye devletler bir kısmı yetkilerini (özellikle milletlerarası alandaki yetkilerini) konfederal organlara bırakırlar. Ancak konfederasyona üye olan devletler bağımsızlıklarını korurlar. Merkezi bir otorite vardır ama, kararlar oybirliği ile alınacaktır.
    2. Federasyon – Federe Devlet : A.B.D., İsviçre gibi. Oluşum şöyledir: Bir süre öncesine kadar bağımsız yaşayan topluluklar, tarih, coğrafya ve sosyolojinin inceleme alanına giren olgu ve olayların da katkısıyla birbirlerine yakınlaşmışlar ve bu toplulukların içinde oluşan devletler, bir kısım iktidarı belli bir merkezde toplamaya ve ona bazı önemli konularda (dış ilişkiler, milli güvenlik gibi) tabi olmayı kabul etmişlerdir.
    - katılma ilkesi : birliğe dahil her devlet “merkez”de temsil edilir.
    - Her federe devlet, kendi iç işleri konusunda bir miktar bağımsızdır; kendi YASAMA, YÜRÜTME ve YARGI organları vardır.
    - Federal devlet tanım olarak, milletlerarası ilişkilerde tek gözüken; üye devletlerin de başta yasama yetkisi olmak üzere, iç egemenliğin bir kısım ayrıcalıklarına sahip olmaya devam ettiği devlet tipidir.
    - Federe Devlet’te merkezi yasama, yürütme ve yargı organları vardır. Bu organların iradeleri bütün üye devletler için de geçerlidir.

    İKİNCİ BÖLÜM

    ANAYASA

    *** ANAYASA ŞEKİLLERİ : Bir ülkenin siyasi teşkilatlanışı iki türlü olabilir: Uygulamalar, gelenekler (geleneksel bir anayasa) ; resmi bir metin (yazılı anayasa)

    *** YAZILI ANAYASALAR : 1776’dan itibaren bağımsızlıklarına kavuşan kuzey Amerika’nın İngiliz kolonileri ilk yazılı anayasa hareketlerinin yapıcılarıdır. Türkiye’de ise günümüzdeki anlamda ilk yazılı anayasa 1876 tarihli Kanun-i Esasi’dir.

    *** ANAYASANIN KONUSU : Anayasa hükümet edecekleri, bunların kimler olacağını, nasıl belirleneceklerini gösterir. Hükümet edebilmek için gerekli sıfatın nasıl elde edileceğini Anayasa belirleyecektir. 1982 T.C. Anayasasının 62. Maddesi “Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz” demektedir. Aynı ilke 1961 Anayasasında da vardı.

    *** İlk haklar bildirisi, Kuzey Amerika’da Massachussets Anayasasında (1780) görülür. Dünyayı etkileyen asıl bildiri ise Fransızların, İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisi (1791)dir ve Fransız Anayasasının başında yer almıştır. Türkiye’de genel bir “Başlangıç” bölümü şeklinde ilk defa 1961 Anayasası benzeri bir uygulamaya yer vermişti.

    *** Eğer bir anayasanın değiştirilmesi, özel usul, şekil ve yetki kurallarına bağlanmış ise, KATI bir ANAYASA; aksi sözkonusu ise, ESNEK (veya YUMUŞAK) bir ANAYASA var demektir.

    *** Anayasanın hiç değiştirilemeyecek hükümleri de olabilir. T.C. Anayasasının Devlet şeklinin Cumhuriyet olduğuna ilişkin hükmü böyledir. 1982 Anayasası aynı esası muhafaza ettikten başka, değiştirilmezlik kapsamını genişleterek, Cumhuriyetin, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan DEMOKRATİK, LAİK, SOSYAL, HUKUK Devleti niteliklerini, ülkenin bütünlüğünü, İstiklal Marşı’nın milli marş olmasını, beyaz ay yıldızlı al bayrağını ve başkentinin Ankara olmasını da bu koruma çerçevesine almıştır.

    *** Anayasaya göre Anayasanın değiştirilmesi T.B.M.M. üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebilir. Bu teklifler Genel Kurul’da iki defa görülür. Değişiklik teklifi oyla kabul edilebilir. Anayasa değişikliği için oylamalarda çoğunluk oranı T.B.M.M. tamsayısı üzerinden hesaplanır.

    *** Eğer bir değişiklik, Meclis’in en az beşte üçünün oyuyla kabul edilmiş fakat üçte iki çoğunluğa erişememişse, Cumhurbaşkanı bu metni hemen ilan ederek yürürlüğe koyamaz. Ya Meclis’e iade eder yada halkoyuna sunar. Bu ihtimalde halkoyuna sunma zorunludur. Çünkü Meclis’in üçte ikiden az çoğunluğa Cumhurbaşkanının katılmasıyla bir anayasa değişikliği yapılması istenmiştir.
    Meclis’e iade edilen değişiklik metninin yürürlüğe girebilir hale gelmesi için aynen ve en az üçte iki çoğunlukla kabulu gerekir. Cumhurbaşkanı bu şekilde kabul edilen değişikliği veya bu değişikliğin bazı maddelerini de halkoyuna sunabilir. Ama bu ihtimalde halk oyuna sunma zorunlu değildir. Daha baştan, en az üçte iki çoğunlukla kabul edilen bir Anayasa değişikliği sözkonusu ise, Cumhurbaşkanı bu kanunu Resmi Gazete’de yayınlayarak yürürlüğe koyabilir. Bunu yapmayıp kanunu Meclis’e iade ederse hemen yukarıdaki usul izlenir.

    *** ANAYASALARIN YAPILIŞLARI VE DEĞİŞTİRİLİŞLERİ : Önce kurucu bir meclis oluşturulur. Kurucu bir meclisin oluşturulması bir önceki anayasa ile öngörülmüş olabileceği gibi sırf yeni bir anayasa yapılması amacıyla da böyle bir meclis toplanabilir. İkinci halde asli bir kurucu meclis var demektir. Burada önceki anayasa artık yoktur.

    *** Anayasaların Yapılış Usul ve Araçları :
    1. Monarşist Usuller :
    a. Ferman Anayasalar : Anayasa doğrudan doğruya kralın veya sultanın iradesi ile oluşur.
    b. Andlaşma – Pakt Usulü Anayasalar : 1876 Kanun-i Esasi’nin kabulü
    2. Demokratik Usuller :
    a. Kurucu Meclis : Çeşitli yollarla, halkın temsilcilerinden oluşan, mümkün olduğunca geniş tabanlı bir kurucu meclis Anayasayı hazırlar, görüşür ve kabul eder. Anayasa işi bitince, Meclis’de dağılır.
    b. Kurucu Halkoyu (Referandum) : Anayasa bir kurucu Meclis tarafından hazırlanır ama bu defa kabul iradesi ona değil Millete aittir. (1961, 1982 Anayasaları bu yoldan kabul edilmiştir.)
    c. Plebisit : Bu farklı ve otoriter bir yoldur. Bir hükümet darbesinin ardından veya bir anayasanın yapılması için halkın onayı istenir. Alınan bu yetkiye dayanılarak anayasa kabul edilir.

    *** Türk Anayasaları :
    1. Ferman Anayasa : 1876 Anayasası
    2. Kurucu Meclis Anayasası : 1921 Anayasası
    3. Olağan Meclis Anayasası : 1924 Anayasası
    4. Halkoyuna Dayalı Anayasa : 1961 ve 1982 Anayasaları

    *** Türkiye’de kanunların Anayasa’ya aykırılığı konusu ilk defa 1961 Anayasası ile bir yargısal denetim müeyyidesine kavuşmuştur. 1961 Anayasası hem doğrudan doğruya iptal davası, hem de itiraz ve defi yollarıyla kanunların Anayasaya uygunluklarını denetleme imkanını düzenlemişti. 1982 Anayasası da aynı yolu izlemektedir. Tamamen Yargı Organı statüsünde bir Yüksek Mahkeme kurulmuştur: Anayasa Mahkemesi.

    *** Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu :
    - 11 asil, 4 yedek üye
    - Asil üyeler : Yargıtay – 2
    Danıştay – 2
    Sayıştay – 1
    Askeri Yargıtay – 1
    Askeri Yüksek İdare Mahkemesi – 1
    Üst yönetici ve Avukatlar arasından – 3
    - Yedek üyeler : Yargıtay – 2
    Danıştay – 1
    Üst Yönetici ve Avukatlar arasından – 1
    - Üyeler Cumhurbaşkanı’nca seçilir.
    - Anayasa Mahkemesi üyelerinin emeklilik yaşı 65’tir.
    - Görevleri : Anayasa Mahkemesi
    a. Anayasa değişikliklerini şekil bakımından
    b. Kanunlar, Kanun Hükmünde Kararnameler ve T.B.M.M. İçtüzüklerini şekil ve esas yönlerinden inceler.
    c. Ayrıca, Yasama dokunulmazlığının kaldırılması, T.B.M.M. üyeliğinin düşmesi kararlarının Anayasaya uygunluğunu, Siyasi partilerin kapatılması davalarına ve Yüce Divan sıfatıyla en yüksek kamu görevlilerinin cezai sorumluluklarıyla ilgili davalara bakar.

    *** Dava Açma Yetkisi : Anayasa Mahkemesi önünde doğrudan doğruya iptal davası açma yetkisi :
    1. Anayasa değişiklikleri ve kanunların şekil bakımından iptali için: Cumhurbaşkanı ve T.B.M.M. üyelerinin en az beşte birine tanınmıştır. SÜRE : dava konusu Anayasa değişikliği veya kanunun yayın tarihinden itibaren on gündür.
    2. Kanunların esas, kanun hükmünde kararname ve T.B.M.M. İçtüzüklerinin şekil ve esas bakımlarından denetimi için, Cumhurbaşkanı, T.B.M.M. üye tamsayısının en az beşte birine, İktidar ve Ana Muhalefet Partisi Meclis gruplarına tanınmıştır. SÜRE : yayın tarihinden itibaren 60 gündür.
    3. Dokunulmazlık veya üyelik düşmesi kararlarının iptali isteminde ise, karar tarihinden itibaren bir hafta içinde, ilgili üye veya T.B.M.M. üyelerinden herhangi biri dava açabilir.

    *** İTİRAZ YOLU : Bakılmakta olan bir davada uygulanacak bir hükmün Anayasaya aykırı olduğu ilgili Mahkemece görülürse, işi Anayasa Mahkemesine gönderir. Ancak bu aykırılık, kanunlarda yalnız esas bakımından olabilir.
    DEFİ YOLU : Taraflardan biri de, o davada uygulanacak bir kanunun Anayasaya aykırılığını ileri sürebilir. Mahkeme bu iddianın ciddi olduğu kanısına varırsa, işi Anayasa Mahkemesine gönderir.
    Bu iki halde de beş ay süreyle dava durur. Bu arada Anayasa Mahkemesinin kararı gelirse ona göre sonuca gidilir. Aksi halde mahkeme, ilgili kanun hükmü yürürlükte olduğundan, bu hükme uyarak davayı çözümler. Ancak kesin karara kadar Anayasa Mahkemesi kararı gelirse gene bu karara uyulur.

    *** Anayasa Mahkemesi kararları gerekçeli yazılır ve Resmi Gazete ile yayınlanır.
    - Esastan red kararları, on yıl süreyle tekrar başvurmayı engeller.
    - İptal kararları geri yürümez. Kural iptal kararlarının, gerekçeli olarak Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girerek, iptal edilen hükmü ortadan kaldırmasıdır. Ancak Anayasa Mahkemesi, iptal edilen bir hükmün yerine yeni bir düzenlemenin yapılabilmesi için, iptal kararlarının yayımından bir süre sonra yürürlüğe girmesine de karar verebilir. Ancak, Anayasa Mahkemesi, şekil yönünden iptal edilen bir Anayasa değişikliğinin yerine eski kuralın yürürlüğe gireceği içtihadındadır.

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

    HÜKÜMET ŞEKİLLERİ

    *** TEOKRATİK EGEMENLİK KURALLARI :
    1. Doğa üstü ilahi hukuk kuramı
    2. Kilise anlayışı
    3. İslam anlayışı

    *** Anayasa metinlerine bakıldığında, ilk defa 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanununun 1. Maddesinde, Millet Egemenliğinin yer aldığını görüyoruz. Bu maddede “Hakimiyet” bilakaydü şart milletindir.

    *** DOĞRUDAN VE YARI DOĞRUDAN HÜKÜMET ŞEKİLLERİ :
    1. Doğrudan Hükümet : İsviçre’nin bazı minik kantonlarında uygulanabilen bir rejimdir. Esasen halkın bir forumda toplanıp, alınacak kararları ve çıkarılacak kanunları oylamasıdır. Bugünün devletlerinde uygulanamaz.
    2. Yarı-Doğrudan Hükümet : Millet gene temsilcilerini seçmektedir. Ancak çok önemli sorunlar, özellikle kanun koyma ile ilgili işler halkın da oyuna başvurulmasıyla çözümlenmektedir. Yarı doğrudan hükümette başvurulan usuller :
    a. Veto : Burada halk kanunun yapılışına karışmaz. Kanunu meclis kabul eder. Kabul edilen kanun yürürlüğe girmeden önce bir süre bekletilir. Bu arada halk kanunun kendi vetosuna sunulmasını isterse ve sonuçta kanun veto edilirse, hiç kabul edilmemiş gibi bir sonuç doğar.
    b. Halk Girişimi : Burada halk pasif değildir. Parlamentonun kabul etmediği fakat halkın yararlı gördüğü bir kanun tasarısını halkın belli bir sayıdaki kısmı isterse, Parlamentoya sunma ve görüşme zorunluğu vardır.
    c. Referandum (Halkoyu) : Bir işlem halkın kabulüne tabi tutuluyorsa referandum var demektir. Esas itibarı ile iki türlü olabilir:
    a. Kanun öncesi referandum
    b. Kanun sonrası referandum
    Referandum uygulama bakımından da mecburi ve ihtiyari olarak iki türdür. Anayasa bazı konularda referandumu zorunlu kılmış olabilir (mecburi referandum). Yada siyasi iktidarı kullanan organ veya makamların tercihine göre de referandum öngörülmüş olabilir (ihtiyari referandum). 1982 Anayasası’nın Cumhurbaşkanı’na bıraktığı referanduma başvurabilme imkanı ikincisine örnektir.

    *** KUVVETLER AYRIMI : Kuvvetler ayırımı esası, hükümet şekilleri ile ilgilidir. Birinci şekil: Yasama ile yürütme arasında denge ve işbirliğini hedef alan “Parlamenter rejim”, ikincisi, yürütmeye ağırlık veren Başkanlık rejimi, üçüncüsü de, Meclise üstünlük tanıyan Meclis Hükümetidir.

    *** PARLAMENTER HÜKÜMET : Parlamenter rejim, kamu işlerinin yönetiminin ardaki bir kabine yardımıyla Meclis ve Devlet Başkanına ait olduğu rejimdir. Parlamenter rejim, Meclis karşısında sorumlu bir kabinenin, görevinin gerektirdiği serbestlik içinde ülke siyasetini yönetmesi usulüdür.

    *** Türk Anayasa gelişmelerinde Parlemantarizmden bahsedebilmek için 1909 değişiklikleriyle Kanun-i Esasi’yi beklemek gerekir.

    *** Parlemanter Rejimin Temel İlkeleri : Yürütme iki başlıdır : Sorumsuz Devlet Başkanı ve parlamento önünde sorumlu Bakanlar Kurulu.

    *** BAŞKANLIK REJİMİ : Başkanlık sistemi, yasama ve yürütme güçlerinin eşitliği esasına dayanır. Ancak parlamenter rejimden farklı olarak, kuvvetler birbirine karşı kısmen bağımsızdırlar :
    1. Devlet Başkanı’nı halk seçer. Amaç seçilmiş parlamento karşısındas, gene seçilmiş başkana sahip olmaktır.
    2. Kuvvetlerin birbirlerine karşı baskı yapabilecek araçları yoktur.
    3. Görevler kesin şekilde birbirinden ayrılmıştır. Yasama, Meclislere, yürütme de tamamen Başkana bırakılmıştır.
    4. Bakanlar, Devlet Başkanının seçtiği, yalnız Başkana karşı sorumlu görevlilerdir.

    *** MECLİS HÜKÜMETİ : Meclis hükümeti rejimi, yasamanın, yürütme organına üstünlüğü esasına veya fiili durumuna dayanır. Hakim unsur parlamentodur. Gerçi bu rejimde de bir “icra (yürütme) “ vardır, ama vekiller daha çok Meclisin memurları durumundadır.
    *** Osmanlı Meclisi Mebusanının son kararından biri olan Misak-ı Milli, bir bölge veya şehir halkının hangi devletin uyruğu omak istediğini serbestçe belirleyebilmek hakkını tekrarlar.

    İKİNCİ KİTAP

    TÜRK ANAYASA HUKUKUNA GİRİŞ

    *** Türkiye Cumhuriyeti Devletinin hukuki statüsünü belirleyen temel düzenleme, 18 Ekim 1982 tarihinde Halkoyuna sunularak kabul edilmiş olan T.C. Anayasasıdır.

    *** 1982 Anayasası, Cumhuriyetin 3. Anayasasıdır. Gerçi, 1921 Teşkilat-e Esasiye Kanununun değişik şekliyle, 1923’te Cumhuriyet ilan edilmiştir. Bu bakımdan Cumhuriyetin ilk anayasası değişik 1921 Anayasasıdır, denilebilir. Bütünüyle ve olağan dönemleri kapsayacak şekilde çıkarılan anayasalar 1924, 1961 ve 1982 tarihlerini taşırlar.

    *** 1982 Anayasası şekil olarak: bir “Başlangı.”; Genel Esaslar; Temel Haklar ve Ödevler; Cumhuriyetin Temel Organları; Mali ve Ekonomik Hükümler ile Çeşitli Hükümler, Geçici Maddeler ve Son Hükümler başlıklı yedi kısma ayrılmakta. Anayasa 177 madde ile, bu sayıya dahil olmayan 16 geçici maddeden ve bir başlangıç kısmından oluşuyor.

    *** GENEL ESASLAR : T.C. Anayasasının ilk genel esası, “Türkiye Devleti Bir Cumhuriyettir.” Diyen 1. Maddedir. Bu madde, 1924 ve 1961 Anayasalarında da aynı şekilde ifade edilmiştir.
    *** Cumhuriyet başlangıçta bir hükümet şekli iken, 1924 Anayasası ile bir Devlet niteliği olmuştur.

    *** Hukuki Devlet ilkesi, ilk defa 1961 Anayasası ile, bu ilkeyi güvence altına alan organik yapı ile birlikte getirilmiştir.

    *** 1982 Anayasası, yürütme ve idarenin takdir yetkisine dayandığı açık olan bazı işlemleri (Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile Yüksek Askeri Şüranın kararları ve Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun kararları) yargı denetimi dışında bırakmıştır.

    *** 1924 Teşkilatı Esasiye Kanununun 2. Maddesinde: “Türkiye Devletinin dini, Dini İslamdır.” Denilmiştir. Bu ibare 1928’de metinden çıkarılmıştır. Aynı kanunla mebusların yeminlerinde yer alan “vallahi” kelimesi de yerini “namusum üzerine söz veriyorum” ibaresine bırakmıştır. Nihayet, 3 Şubat 1937 tarihli kanunla Anayasa bir kere daha değiştirilerek, “Laik” nitelemesi Anayasa ilkesi haline ve düzeyine getirilmiştir.

    *** DEVLETİN BÜTÜNLÜĞÜ : Anayasa “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür” esasını koymuştur. Bu esas, 1876 Kanun-i Esasi’sinde “Ülke” bütünlüğü şeklinde ifade edilmişti. Türkiye Cumhuriyeti, bir tek Türk Milleti kabul ettiğinden 1961 Anayasasında “ülke ve millet” ibaresine yer verilmiştir.

    *** Türkiye Cumhuriyeti Devlet şekline ilişkin 1. Madde hükmü ile, Cumhuriyetin niteliklerini belirleyen ve devlet bütünlüğünü, bayrağını, dilini, milli marşını ve başkentini koruyan 2. ve 3. maddeleri Anayasanın değiştirilemeyecek hükümlerindendir. Bunları değiştirilmesi dahi teklif edilemez.

    *** YASAMA YETKİSİ : Yasama yetkisi T.B.M.M.nindir. Meclis bu yetkiyi, Türk Milleti adına kullanır ve başka bir organa- özellikle de yürütmeye devredemez.

    *** I. Meşrutiyet’te Yasama Yetkisinin sahibi Padişahtır. 1909 değişikliğinden sonra, Padişahın kanun koyma yetkisini parlamento lehine kaybettiği görülmektedir. Artık yasama yetkisi parlamentodadır.

    *** 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, ikinci Meşrutiyetle siyasi belgelerimize giren ve T.B.M.M.nin kurulmasıyla doruk noktasına çıkan Milli Hakimiyet ilkesinin açıkça yer aldığı ilk Anayasadır.

    *** 1921 Teşkilatı Esasiye Kanununu değiştirerek Cumhuriyeti ilan eden 29 Ekim 1923 kanunu, “Türkiye Reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Heyeti Umumiyesi tarafından seçilir” derken ilk defa bir Anayasa metninde, “Türkiye” kelimesini Büyük Millet Meclisinin başına getirmiştir. 1921 Teşkilatı Esasiye Kanununa göre T.B.M.M. iki yılda bir yapılacak seçimlerle oluşturulacaktı.

    *** 1934 tarihli Anayasa değişikliği ile seçmen yaşı yirmi ikiye çıkarıldı ve erkek kadın ayırımı kaldırıldı. Mebus seçilme şartındaki erkek kadın ayırımı da kaldırıldı.

    *** 1924 Anayasasına göre: seçmen yaşı 18 dir. T.B.M.M. üyeliği 4 yıl sürer. Yeni seçim yapılmasına imkan görülemiyen hallerde toplantı devresi bir yıl uzatılabileceği gibi, meclisin mutlak çoğunluğunun kararıyla erken seçim gerçekleştirilebilir. T.B.M.M. davet beklemeksizin her yıl kasım başında toplanır. Meclis, üyelerin ülke içinde incelemelerde bulunabilmeleri ve dinlenebilmeleri için yılda altı ayı geçmemek üzere çalışmalarına ara verebilir. Tatil sırasında reisicumhur veya meclis Reisi lüzum görürse Meclis toplantıya çağrılır. Bu anayasada ilk temel kural şudur: T.B.M.M.nin görüşmeleri alenidir ve olduğu gibi yayınlanır. Yalnız içtüzükte öngörülecek şartlara bağlı olarak gizli oturumun yapılması mümkündür. Meclis her Kasım başında kendisine bir reis ve üç reis vekili seçer.

    *** 1924 Anayasası yürütme-yasama ayrılığına dayanmayan, bu sebeple parlamenter sayılamayacak bir rejimi öngörmektedir.

    *** 1961 Anayasasında T.B.M.M. : 1961 Anayasası’nın bir özelliği Anayasa Mahkemesinin ortaya çıkması, ikinci bir özelliği de yürütmenin ayrı bir kuvvet olarak düzenlenmesidir. 1961 Anayasası parlamenter sistemi öngörmüş, yumuşak bir kuvvetler ayırımı içinde, T.B.M.M. ile bakanlar kurulunu kısmen dengelemeye çalışmıştır. Bu anayasa ile Cumhuriyet Senatosu kuruldu, Senatoda tabi üyeler (Milli Birlik Komitesi üyeleri, eski Cumhurbaşkanları) kontenjan senatörleri ve seçilmişler yeralıyordu. Millet Meclisinin oluşumu ise şöyleydi : 30 yaşını dolduran bir Türk milletvekili seçilebiliyordu. Millet Meclisi seçimleri 4 yılda bir yapılacak, erken seçime de karar verilebilecekti. Millet Meclisinin üye sayısı 450 idi. Cumhuriyet Senatosu : tabii üyeler dışındaki Cumhuriyet Senatosu üyeleri için konulan seçilme şartları 40 yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış olmaktı. Cumhurbaşkanlığınca seçilecek üyeler için ise çeşitli alanlarda seçkin hizmetleriyle tanınmış olmak kaydı vardı. Cumhurbaşkanına ayrılan 15 senatörlüğün en az onunun bağımsızlar arasından seçilerek doldurulması gerekiyordu. Cumhuriyet Senatosunun genel seçimle gelen 150 üyesiyle, Cumhurbaşkanınca seçilen senatörlerin görev süreleri 6 yıldı.
    *** 1961 Anayasasında T.B.M.M. yetkileri : Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosundan oluşan T.B.M.M. Birleşik olarak toplanmasını gerektiren haller dışında iki meclis halinde çalışıyordu. Hükümetin denetimi konusunda ağırlık, tamamı seçilmişlerden oluşan Millet Meclisine verilmişti. Soru, genel görüşme, Meclis soruşturması ve meclis araştırması, her iki meclise tanınan yetkilerdendi. Buna karşılık, Hükümetin veya bir bakanın düşürülmesiyle sonuçlanabildiği için en önemli denetim yolu sayılan gensoru yetkisi yalnız Millet Meclisi’ne tanınmıştı. Esasen, Bakanlar Kurulu’nun güven oyuna başvurduğu meclis de Millet Meclisi idi. Buna ek olarak kanunların kabulünde son söz gene Millet Meclisine bırakılmıştı. Hatta Cumhuriyet Senatosu’nca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile reddedilen bir metnin, Millet Meclis tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabulü mümkündü.n

    *** 12 Eylül 1980 Harekatı sonrası geçici Anayasa düzeninde, T.B.M.M.’ne ait olan yetki ve görevler MGK’na verilmişti. Yeni Anayasayı, siyasi partiler ve seçim kanunlarını yapmak üzere iki kanatlı bir kurucu Meclis (Danışma Meclisi ve MGK.) oluşturulmuştur. Bu dönemde asıl yasama yetkisi MGK.dadır. 1982 Anayasası’nda da “Yasama Yetkisi T.B.M.M.ne aittir.” hükmüne yer verilmiştir. Yalnız, T.B.M.M. 1961 Anayasasında olduğu gibi iki kanatlı değildir; 1921 ve 1924 Anayasalarının tek meclisli sistemine dönülmüştür. 1982 Anayasasının yasama meclisi 400 milletvekilinden oluşmaktadır; görev süresi 5 yıldır. Yasama yetkisi T.B.M.M. tarafından kullanılmakla birlikte, 1982 Anayasası bazı şartlarla sözkonusu yetkinin yürütme tarafından da kullanılabilmesini kabul etmektedir.

    *** KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME :
    a. Olağan Dönemde K.H.K. : T.B.M.M.nin Bakanlar Kurulu’na bir yetki kanunu ile K.H.K. çıkarma yetkisi vermesi gerekir. Anayasaya göre K.H.K.’ler Resmi Gazete’de yayınlandıkları gün yürürlüğe girerler ve aynı gün T.B.M.M.’ne sunulurlar. Meclis, K.H.K.yi bir reddederse red kararının Resmi Gazete’de yayınlandığı tarihte kararname yürürlükten kalkar. Yani, yayıma kadar yürürlüktedir ve uygulanabilmektedir.
    b. Olağanüstü Hallerde K.H.K. : Anayasa, sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanacak Bakanlar Kurulu’nun bir yetki kanununa gerek olmaksızın ve temel hak ve hürriyetleri de kapsayacak şekilde K.H.K. çıkarılabileceğini kabul etmektedir. Bu kararnameler de Resmi Gazetede yayımlanır ve aynı gün T.B.M.M.’nin onayına sunulur: Esasen T.B.M.M.’nin onayına sunulması zorunludur.

    *** En yüksek yargı mevki : adli yargıda Yargıtay, sivil idari yargıda Danıştay, askeri adli yargıda Askeri Yargıtay’dır.

    *** YÜRÜTME YETKİSİ VE GÖREVİ : T.C. Anayasasının 8. maddesi, Yürütme yetkisi ve görevi kenar başlığı altında şu temel ilkeyi koyuyor : “Yürütme yetkisi ve göreve, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.”
    *** Tarihi Gelişim : Kanun-u Esasi küçük bir sınırlama dışında yasama yetkisini ve kayıtsız şartsız olarak yürütmeyi beraberce padişaha bırakmıştır. Kanun-u Esasi’nin 1909’da geçirdiği önemli değişiklikten sonra yürütme yetkisini , sorumsuz padişahtan, yasama organı önünde sorumlu hale getirilen vekiller heyetine geçtiği görülür. Bu nedenle ikici Meşrutiyet, egemenliğin millete geçişinin hazırlık aşamasıdır. Kurtuluş Savaşı döneminin Anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, milli egemenlik anlayışı gereği, devletin bütün işlevlerini B.M.M.de, yani yasama organında toplamıştır. Cumhuriyeti ilan eden Anayasa değişikliği (29 Ekim 1923) ile öngörülen Cumhurbaşkanlığı makamı, B.M.M. Hükümetinin Meclis Başkanına tanıdığı Vekiller Heyeti için aday gösterme yetkisi yerine Başvekil seçme ve Başvekil aracılığıyla Vekiller Heyetini Meclisin onayına sunma yetkisine sahip kılındı. 1924 Anayasası, Meclisin teşri selahiyetini bizzat kullanacağını belirttikten sonra icra selahiyetini, yani yürütme yetkisini, kendi tarafından seçilmiş Reisicumhur ve onun tayin edeceği icra vekilleri Heyeti eliyle kullanacağını açıklar. 1961 Anayasasında yürütme, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulundan oluşur. Cumhurbaşkanı, 1924 Anayasasında da olduğu gibi sorumsuzdur. Sorumluluk Bakanlar Kuruluna yüklenmiştir. Ancak Bakanlar Kurulu, üstlendiği sorumluluğun gerektirdiği yetkilere sahip değildir.
    *** 1971 değişiklikleri yapılırken, 1961 Anayasasına kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisini yürütmeye tanıyan hüküm girdi.
    *** 1982 Anayasası özü bakımından kuvvetler ayrılığına dayalı parlamenter sisteme bağlı kalıyor. Bu sistem içindeki, yürütme organı gene Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulundan oluşuyor. Fakat 1982 anayasası, tarafsız Cumhurbaşkanı’nın idareye ilişkin yetkilerini önemli ölçüde genişletirken, Cumhurbaşkanlığı makamını siyasi yönden de güçlendiriyor.
    *** Olağanüstü K.H.K.ler 1982 Anayasasının getirdiği yeni bir türü oluşturmaktadır. Yetki kanununa dayanmaksızın çıkarılabilirler ve yargısal denetimleri yoktur. K.H.K.’leri aynı gün T.B.M.M.nin onayına sunmak zorunludur.
    *** Cumhurbaşkanının yürütmenin başı olarak yaptıkları : Anayasa Mahkemesi, Askeri Yargıtay üyeleri, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Üyeleri gibi bir kısım hakimlerin atanmaları; Devlet Denetleme Kurulu üyelerinin; Yükseköğretim kurulu üyelerinin, Üniversite rektörlerinin seçilmesi işlemleri bunlar arasındadır.
    *** Cumhurbaşkanı olağanüstü hallerde Bakanlar Kurulu’na başkanlık ederken; Başbakanlığa bağlı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunu gözetir ve desteklerken, devleti başı olma ve devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışması işlevini yerine getirmektedir.
    *** Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler; Yüksek Askeri Şüranın kararları; Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun kararları yargı denetiminin dışında bırakılmıştır. Buna olağanüstü dönem K.H.K.’leri de eklenmelidir.

    *** 1982 Anayasasına göre Anayasa Mahkemesi üyelerinin çoğunu yüksek yargı yerlerinin kendi üyeleri arasından olmak üzere Cumhurbaşkanı seçer. Yargıtay üyelerini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun Adalet Bakanı ile Adalet Bakanlığı Müsteşarı dışında kalan üyeleri, Yargıtay ve Danıştay’ın kendi üyeleri arasından seçecekleri adaylar içinden gene Cumhurbaşkanınca seçilmektedir. Danıştay üyelerinin dörtte birini de Cumhurbaşkanı belirlemektedir.

    *** TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER : Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü; milli egemenliğin, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, genel sağlığın korunması temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında etkili olabilen faktörlerdir.

    *** 1982 Anayasasına göre Türk vatandaşlarına ana dil olarak yalnız Türkçe okutulabilir ve öğretilebilir. Grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya ertelenebileceği hallerde, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür.
    *** Yeni Anayasaya göre seçmen yaşı 21 olarak belirlenmiştir.

    *** YASAMA ORGANI : T.B.M.M. milletçe genel oyla seçilen 450 milletvekilinden oluşur (şu anda 550). Seçimler 5 yılda bir yapılır.
    *** Genel oy için olan kadın erkek ayırımı 1935 ve sonrasında kalkmıştır.
    *** Yüksek Seçim Kurulu : 7 asıl, 4 yedek üyeden meydana gelir. Bu 11 üyenin altısını Yargıtay, beşini Danıştay kendi üyeleri arasından seçer. Yedek üyeler ad çekme ile ayrılır.
    *** 1982 Anayasasında 1961’dekinin tersine seçme yaşını kanuna bırakmamış, doğrudan doğruya Anayasa hükmü olarak belirlemiştir. Buna göre seçme hakkı 20 yaşına giren T.C. vatandaşlarına verilmişti. Milletvekili seçilebilmek için ise 30 yaşını doldurmuş bulunmak gerekir.
     



  2. Cevap: Anayasa Hukuku Ders Notları

    *** SEÇİM SİSTEMİ :
    1. Genel Baraj : Genel seçimlerde, ülke bütününde; ara seçimlerinde ise seçim yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların yüzde onunu aşamayan partiler milletvekili çıkaramazlar.
    2. Seçim Çevresi Barajı : Bir seçim çevresinde kullanılan geçerli oyların toplamının o çevreden çıkacak milletvekili sayısına bölünmesiyle elde edilecek sayıdan az alan siyasi partilere ve bağımsız adaylara milletvekilliği verilmez.

    *** SEÇİM DÜZENİ : T.B.M.M. olağan seçimleri 5 yılda bir Ekim ayının ikinci Pazar günü yapılır. Seçimlerin başlangıç tarihi 3 Temmuz günüdür.
    1. Ara Seçim : Boşalan üyelikler için ara seçim her seçim döneminde, yani 5 yıl boyunca bir defa yapılır. Ancak, genel seçimden itibaren 30 ay geçmedikçe veya genel seçimlere 1 yıl kala artık ara seçim yapılmaz. Meğer ki, boşalan üyeliklerin sayısı, T.B.M.M. üye tamsayısının % 5’ini bulmuş olsun. Bu taktirde, Meclis 3 ay içinde ara seçim yapılmasına karar verir.
    2. Erken Seçim : Seçim dönemi bitmeden, T.B.M.M. seçimin yenilenmesine karar verebileceği gibi Cumhurbaşkanı seçiminde sonuç alınamaması halinde de seçim yenilenir. Nihayet Bakanlar Kurulu’nun belli bir süre içinde kurulamaması veya kurulduğu halde güvenoyu alamaması halinde Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
    3. Seçimlerin Geri Bırakılması : Savaş sebebi ile seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, T.B.M.M. seçimlerin 1 yıl geriye bırakılmasına karar verebilir. Geri bırakma sebebi ortadan kalkmadığı taktirde, seçimleri tekrar tekrar ertelemek mümkündür.
    4. Seçim İptali : Bir seçim çevresinde yapılan seçimin, seçim işlemleri sebebi ile iptaline yüksek seçim kurulu tarafından karar verilmesi halinde, o seçim çevresinde yeniden seçim yapılır. Bu husustaki kararın ilan edilmesinden sonra 60ncı günü izleyen ilk Pazar günü oy verilir.
    5. Seçimlerde Tarafsızlığın Güvencesi : Adalet, İçişleri ve Ulaştırma Bakanlarını seçimlerin başlangıcından 3 gün öncesinden itibaren, seçimlerin yenilenmesine karar verilemesi (Erken Seçim) halinde ise, bu karardan başlayarak 5 gün içinde bağımsızlar arasından atanmasını; Cumhurbaşkanı tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verildiğinde ise, geçici bir Bakanlar Kurulu (Adalet, İçişleri ve Ulaştırma Bakanlıkları bağımsızlardan, diğerleri siyasi parti grupları oranlarına göre üye alınarak) oluşturulur.
    6. Milletvekili Seçilme Şartları : 30 yaşını doldurmuş olmak, en az ilkokul mezunu olmak gerekir. Kısıtlılar, yükümlü oldukları halde askerlik görevini yapmamış bulunanlar ile kanunun saydığı belli suçlardan hüküm giymiş olanlar, milletvekili seçilemezler. Kamu görevlileri (işçi statüsündekiler hariç) genel ve ara seçimlerin başlangıcından en az 1 ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde ise, yenileme kararının ilanından başlayarak 7 gün içinde görevden ayrılma isteğinde bulunmadıkça aday olamazlar.

    *** Anayasanın Siyasi Partilerle İlgili Temel İlkeleri : Vatandaşlar önceden izin almaksızın siyasi parti kurabilir; partilere üye olabilir ve partilerden çıkabilirler. Kurulmuş bir partinin üyesi olabilmek için 21 yaşını tamamlamış olmak gerekir. İşçi niteliği taşımayan kamu göevlileri ile öğrenciler siyasi partilere giremezler.

    *** Siyasi Partilerin Kuruluşu : Anayasal sınırlar içinde bir siyasi partinin kurulabilmesi için, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip (30 yaşını doldurmuş) en az 30 Türk vatandaşı girişimde bulunmalıdır.
    1. Merkez Teşkilatı : Büyük kongre, genel başkan, merkez karar ve yönetim kurulu, merkez disiplin kurulu ve küçük kongreden oluşur.
    2. İl Teşkilatı : İl kongresi, il başkanı, il yönetim kurulu ve il disiplin kurulundan

    Genel başkanlığa seçim en çok 2 yıl içindir. Tekrar tekrar seçilmek mümkündür. Ancak bir genel başkan altı defadan fazla üst üste seçilemez. Bu durumdaki bir genel başkanın yeniden seçilebilmesi için aradan en az 4 yıllık bir sürenin geçmesi gerekir.

    *** T.B.M.M. Siyasi Parti Grupları : Anayasaya göre 20 veya daha fazla milletvekiline sahip bulunan siyasi partiler, T.B.M.M.’nde grup kurabilirler. Bakanlar Kuruluna veya bir bakana, T.B.M.M.’nde veya grupta güvey yada güvensizlik oyu verilmesi konusunda karar alma yetkisi yalnız grup genel kuruluna ait olacak, bu yetki başka bir organa veya mercie bırakılmayacaktır.

    *** Partilerin katıldıkları her seçim çevresinin o bölgede varsa kontenjanı çıktıktan sonra çıkaracağı milletvekili sayısının iki katı kadar aday göstermeleri şarttır.
    *** Tarafsız Önseçim : Önseçimlerde, ilçe seçim kurulu başkanı olan “hakim”den başka, ikisi en az 10 yıllık hizmeti bulunan ve o ilçede görev yapan Devlet memurları arasından, ikisi de aday adayı olmayan parti üyeleri arasından belirlenen 4 üye görev yapar. Sandık kurulu ise, başkan ve iki üyesi Devlet memurları, iki üyesi de partili üyeler arasından seçilerek oluşturulur.
    *** Merkez Adaylığı : Bir parti önseçime katıldığı seçim çevrelerinden çıkabilecek toplam milletvekili sayısının % 5’ini aşmamak üzere merkez adayı gösterebilir. Ancak merkezin göstereceği aday, partililerin en az % 75 oranında oyunu almış bulunan adayın üstünde bir sıraya konulamaz. Böylece merkezin aday tesbiti yetkisine bir sınırlama daha getirilmiş: önseçimde % 75 oranının üstünde oy almış mahalli aday korunmuştur.

    *** Partilerin Gelir ve Giderleri : Siyasi partiler herhangi bir yerden, bir kişiden kredi ve borç alamazlar. Bir siyasi parti borç veremez.
    *** Siyasi partiler, üyeleri ve personeli için üniforma, bu nitelikte kıyafet veya kol bağı ve benzer alamet kullanamaz; güvenlik kuvvetlerinin görev ve yetkilerini üstlenemez, üyelerine bu şekilde görev veremez.

    *** Siyasi Partilerin Kapatılması : Bir siyasi parti kendi büyük kongresince kapatılabilir. Bunun dışında kapatma yetkisi bir müeyyide olarak Anayasa Mahkemesine tanınmıştır. Kapatma Cumhuriyet Başsavcısı veya Başkanvekilinin res’en; Bakanlar Kurulu’nun kararına dayanarak Adalet Bakanının veya bir siyasi partinin istemi üzerine açacağı dava sonunda Anayasa Mahkemesi kararıyla olur.
    *** Kapatılan Partinin Kurucu ve Yöneticileri : Temelli kapatılan siyasi partilerin kurucu ve yöneticileri; T.B.M.M.’parti grubu üyeleri, başka bir siyasi partinin kurucusu, yöneticisi ve deneticisi olamazlar. Partinin kapatılmasına sebep olan bu gibi kimseler, 10 yıl süreyle başka bir siyasi partiye giremez, milletvekilliği için de aday olamazlar. Kapatılmış bir siyasi partinin üyelerinin çoğunluğunu teşkil edeceği yeni bir siyasi parti kurulamaz.

    *** Muhalefetin Hakları : Seçimlerde geçici Bakanlar Kurulu oluşturulurken, siyasi parti gruplarından, oranlarına göre üye alınması yani bakan seçilmesi gerekmektedir.
    Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin, T.B.M.M. içtüzüklerinin veya bunları bazı hükümlerinin iptali için Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilme hakkı, iktidar partisi gibi anamuhalefet partisi meclis grubuna da tanınmıştır.

    *** Anayasaya göre Meclis çalışmalarına özürsüz olarak bir ay içinde toplam 5 birleşim günü katılmayanların üyeliğinin düşmesine, T.B.M.M. üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar verilir.

    *** Milletvekillerinin Hukuki Statüsü :
    1. Görevleri karşısında en yüksek devlet memuru kadar ödenek, bunun yarısını aşmayacak şekilde de yolluk alırlar.
    2. Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekilinin, Meclisin yasama dokunulmazlığının kaldırılması yolunda kararı olmadıkça, sorguya çekilmesi, tutuklanması ve yargılanması da mümkün değildir. Ancak, ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ile Devletin bütünlüğünü, Devletin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşüren, Millet egemenliğinin aksine bir devlet düzeni kurmaya yönelik suçlar bu korumanın dışında tutulmuştur.
    3. Üyelik sıfatının düşmesine ilişkin Meclis kararlarına karşı ilgili üye veya herhangi bir T.B.M.M. üyesi Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Bu başvurunun süresi, karar tarihinden itibaren 1 haftadır. İstemin konusu kararın iptalidir. Anayasa Mahkemesi bu iptal istemini 15 gün içinde karara bağlamakla görevlidir.

    *** T.B.M.M. NİN GÖREV VE YETKİLERİ : Başında gelen görevi kanundur. Maddi ve şekli anlamda kanun dışında, T.B.M.M., Cumhurbaşkanını seçme, hükümeti görevde tutma ve denetleme görev ve yetkisine de sahiptir.

    *** KANUN TÜRLERİ :
    1. MADDİ KANUN : Genel, nesnel ve soyut hukuki durumlar yaratan kanunlar bu gruba girerler. Anayasa değişikliği, Medeni Kanun, Seçim Kanunu gibi. Bu tür kanunların içerdiği kurallar genel ve soyut oldukları için aynı zamanda tükenmez nitelikdedir. Yani, süreli, bir veya birkaç uygulamayla sona ermeleri sözkonusu değildir. Bunların koyduğu kurallar kanun yürürlükte olduğu sürece tekrar tekrar uygulanabilirler.
    2. ŞEKLİ KANUN : Bu tür kanun, genel, nesnel, soyut ve tükenmez niteliklerin hepsine sahip değildir. Anayasanın getirdiği örnekleri şöyle sıralayabiliriz: Para basılmasına (belli miktarda); kanun hükmünde kararname çıkarılmasına (yetki kanunu) izin verme; bütçe ve harcama yetkilerinin verilmesi; gene belli bir yılın hesaplarının kabulü; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulan kanun; af kanunu; ölüm cezalarının yerine getirilmesi hakkında kanun. Bu kanunlarda ya genellik yoktur; ya soyut ve tükenmezlik özellikleri bulunmamaktadır.

    *** Yerleşmiş terminolojiye göre; Bakanlar Kurulu tarafından verilen kanun önerileri “tasarı”, milletvekillerince önerilenler ise “teklif” adını alır.

    *** Anayasada bütçe ve kesin hesap kanunları için de ayrı usuller öngörülmüştür. Bütçe tasarısı, mali yılbaşından en az 75 gün önce T.B.M.M.’ne sunulur. Kesin hesap kanunu tasarısı da bütçe tasarısıyla birlikte bütçe komisyonuna gelir ve incelenir. Bütçe komisyonunda, iktidar grubuna en az 25 üye verilmek şartı ile siyasi parti gruplarının ve bağımsızların oranına göre temsili gözönünde tutulur. Bütçe komisyonunun 55 gün içinde kabul edeceği metin T.B.M.M.’nde görüşülür ve mali yıl başına kadar karara bağlanır.

    *** Kanunlar Cumhurbaşkanınca 15 gün içinde yayınlanır. Yalnız Cumhurbaşkanı, yayınlanmasını uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere, gerekçesiyle birlikte T.B.M.M.’ne geri gönderebilir. Geri gönderilen kanunlar aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanınca yayımlanır. Bütçe kanunun özelliği sebebile Cumhurbaşkanının bu kanunu geri göndermesi kabul edilmemiştir.

    *** İçtüzük : T.B.M.M. kendi içişlerini, yönetim usullerini, Anayasanın koyduğu esaslara uygun olarak bir kararla düzenler.

    *** Meclisin Alabileceği Kararlar : Anayasada belirlenmiştir:
    - Savaş hali ilanı; Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına izin verme
    - Yüce Divan’a sevk
    - Olağanüstü hal ve Sıkıyönetim ilanı kararlarının onaylanması, değiştirilmesi
    - Kalkınma Planının Onaylanması
    - Cumhurbaşkanının seçimi
    - T.B.M.M. seçiminin yenilenmesi veya geri bırakılması
    - Başkan ve Divan üyelerinin seçimi
    - Tatile girme kararı
    - Dokunulmazlığın kaldırılması veya üyeliğin düşmesi
    - Güvenoyu veya güvensizlik
    - Gensoru
    - Meclis soruşturması açılması
    - Genel görüşme açılması
    - Meclis araştırması yapılması
    - Anayasaya dayanmak kaydıyla, kanunların düzenlediği hususlar.

    *** DENETİM : T.B.M.M., Bakanlar Kurulunu, Başbakan ve bakanları çeşitli yollarla denetler. Bu denetim yollarından önemli bir bölümünü, meclis kendisi izler, bir bölümünü de bütçeye ve kanunlara uygunluk bakımından T.B.M.M. adına Sayıştay yapar.

    *** SORU : Milletvekilleri, veriliş şekli, içeriği ve kapsamı içtüzükte gösterilen soru önergeleriyle, Başbakan veya bakanlardan bilgi isteyebilirler. Soruya Bakanlar Kurulu adına cevap verilir.

    *** MECLİS ARAŞTIRMASI : Belli bir konuda bilgi edinmek üzere yapılan incelemeye verilen addır.

    *** GENEL GÖRÜŞME : Toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun, T.B.M.M. Genel Kurulunda görüşülmesidir.

    *** GENSORU : Meclisin, Bakanlar Kurulunu, Başbakan ve bakanını denetleme yollarının en önemlisi gensorudur. Gensoru, sonucu itibarı ile, Bakanlar Kurulu’nun veya bir bakanın düşürülmesini sağlayabilecek bir yoldur.

    a. GENSORU ÖNERGESİ : Bir siyasi parti grubu adına veya en az 20 milletvekilinin imzasıyla verilir.
    b. GENSORUDA USUL : Önerge verilişinden sonraki 3 gün içinde bastırılarak üyelere dağıtılır; dağıtımdan itibaren 10 gün içinde gündeme alınıp alınmıyacağı görüşülür ve oylanır. Görüşmelerdeki konuşmacılar sıralanmıştır: önerge sahiplerinden biri; siyasi parti grupları adına birer milletvekili, Bakanlar Kurulu adına Başbakan veya bir bakan konuşabilir. Gündeme alma kararı verilince, gensorunun görüşülmesi günü belli edilir. Görüşme, gündeme alma kararının verildiği tarihten başlayarak en az 2 en çok 7 gün içinde olmalıdır.
    c. GÜVENSİZLİK ÖNERGELERİ : Gensoru görüşmeleri sırasında T.B.M.M. üyeleri veya parti grupları tarafından verilebilir. Güvensizlik önergesi, Bakanlar Kurulunu veya bir bakanı hedef alabilir. Üye tamsayısının salt çoğunluğu güvensizlik oyu verirse, kabine veya bakan düşer. Bu oylamada yalnız güvensizlik oyları sayılır.
    d. GÜVEN İSTEĞİ : Gensoru görüşmeleri sırasında, Bakanlar Kurulu da güven isteğinde bulunabilir.

    *** MECLİS SORUŞTURMASI : Cezai sonucu olması itibarı ile, Meclis Soruşturması diğerlerinden ayrılır.
    a. ÖNERGE : T.B.M.M. üye tamsayısının en az onda biri tarafından, Başbakan veya bakanlar hakkında soruşturma açılması için verilir.
    b. USUL : Meclis, soruşturma istemini en geç 1 ay içinde görüşür ve karara bağlar. Soruşturma açılmasına karar verilirse, 15 kişilik bir soruşturma komisyonu kurulur. Bu komisyona, Meclisteki siyasi partilerin (grupların değil, çünkü meclis soruşturması parti grubu düşüncesiyle bağdaşmaz) güçleri oranında katılması sağlanır. Mümkün olduğunca tarafsız bir komisyon kurulması amacıyla, partililerin gösterecekleri adaylar arasından (her parti kendi payına düşen komisyon üyeliğinin 3 katı aday gösterir) ad çekilmesi öngörülmüştür.
    c. SORUŞTURMA VE RAPORUN GÖRÜŞÜLMESİ : Meclis, komisyon raporunu görüşür ve hakkında soruşturma yapılan kişi veya kişilerin Yüce Divana sevkinin gerekli olup olmadığına karar verilir. Yalnız, Yüce Divan’a sevk kararının alınabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun bu yönde oy vermesi gerekir.

    *** YÜCE DİVAN : Bu görevi Anayasa Mahkemesi yapar. Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla, Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Yüksek Mahkeme üyelerini, Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini yargılar, Yüce Divanda, ceza yargılama usulü izlenir.

    *** T.B.M.M. NİN ÇALIŞMA DÜZENİ :
    a. Çalışma Düzeni : 5 yıldır. Meclisin toplantı yılı (yasama yılı) her yıl Eylül ayının ilk günü başlar. Meclis yasama yılında 3 ayı geçmemek kaydıyla tatil yapabilir. Ancak bu ara verme sırasında Meclis Cumhurbaşkanınca, doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine toplantıya çağrılabilir. Meclis Başkanı da doğrudan doğruya veya milletvekillerinin beşte birinin yazılı istemi sonucu Meclisi toplantıya çağırır.
    b. Ara Verme : Meclisin 15 günü geçmemek üzere çalışmalarını ertelemesidir.
    c. Bileşim : Meclisin, belli günlerdeki oturumlarına verilen isimdir.
    d. Oturum : Her bileşimin, dinlenme veya başka sebeplerle aralanan kısımlarından her birine denilir.
    e. Başkanlık Divanı : Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, katip, üyeler ve idare amirlerinden oluşur. Başkanlık Divanı bir yasama döneminde iki defa seçilir. İlk yıl seçilen Divanın görev süresi iki yıl, sonra seçileninki ise 3 yıldır. T.B.M.M. Başkanı, Meclisin toplandığı günden itibaren on gün içinde, Başkan adaylarının Geçici Başkanlık Divanına (en yaşlı üye geçici Başkan, en genç üyeler de Divan Katipleri olur.) bildirilmesi üzerine gizli oyla yapılır. Siyasi parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler. İlk oylamada üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun, ikincisinde üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Bu turda da yeterli çoğunluğu sağlayan aday yoksa, üçüncü oylamada en fazla oy alan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır. Bu oylamada en çok oy alan iki aday arasında oylama yapılır. Bu oylamada en çok oy alan aday Başkan seçilir. Başkan seçiminin, aday gösterme süresinin bitiminden itibaren on gün içinde tamamlanması Anayasanın emridir.
    T.B.M.M. Başkanı ile Başkanvekilleri, hukuki durumları dolayısıyla üyesi bulundukları siyasi partinin veya parti grubunun Meclis içinde veya dışındaki faaliyetlerine katılmazlar. Başkan ve oturum yöneten başkanvekili oy kullanamazlar.
    f. T.B.M.M. üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Toplantı yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinden aşağıda olmamak şartıyla, toplantıya katılanların salt çoğunluğudur. Bazı konularda yapılan oylamalarda her üye bizzat oyunu kullanır. Yalnız, bir bakan, bir başka bakana oy kullanma yetkisi verebilir. Bir bakan kendi oyu ile birlikte en fazla iki oy kullanabilir.

    *** YÜRÜTME ORGANI : Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından yerine getirilmektedir.

    *** Cumhurbaşkanı milletvekili seçilme yeterliğine sahip, 40 yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış Türk vatandaşları arasından T.B.M.M.ce seçilir. Anayasaya göre Cumhurbaşkanının T.B.M.M.. dışından da seçilmesi mümkündür. Bunun için, Meclis üye tamsayısının en az beşte birinin yazılı önerisi gerekir. Cumhurbaşkanının varsa partisi ile ilişkisi kesildiği gibi, T.B.M.M. üyesi ise bu üyeliği de sona erer.

    *** Cumhurbaşkanı seçimine, evvelki Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasına 30 gün kala başlanır. Cumhurbaşkanlığı makamının daha önce boşalması sözkonusu olmuşsa, boşalmadan on gün sonra seçime başlanacaktır. Anayasanın açıkça belirttiği gibi, bu seçimin 30 gün içinde sonuçlandırılması gerekir. İlk 10 gün içinde adaylar Meclis Başkanlık Divanına bildirilecek ve kalan yirmi gün içinde de seçim tamamlanacaktır.

    *** Cumhurbaşkanlığı oylamaları : En az üçer gün ara ile yapılır. İlk iki oylamada Meclis üye tamsayısının üçte ikisinin oyu bir adayda birleşmezse, üçüncü oylamada, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile yetinilir. Üçüncü oylamada da üye tamsayısının salt çoğunluğunu sağlayan bir aday olmazsa, üçüncü oylamada en çok oy almış bulunan iki aday arasında 4. oylama yapılır. Bu son oylamadır. Son oylamada da, söz konusu iki adaydan birine üye tamsayısının salt çoğunluğunu sağlayacak oy verilmezse, T.B.M.M. seçimleri derhal yenilenir.

    *** Anayasaya göre, seçilen yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar, görev süresi dolan Cumhurbaşkanının görevi devam eder. Cumhurbaşkanının görev süresi 7 yıldır.

    *** Vekalet : Cumhurbaşkanı, hastalık veya yurt dışına çıkma gibi bir sebeple geçici olarak görevinden ayrılmış ise, görevine dönünceye kadar; ölüm, çekilme veya başka bir sebeple Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde de yenisi seçilinceye kadar, T.B.M.M. Başkanı Cumhurbaşkanlığına vekillik eder.

    *** CUMHURBAŞKANI’NIN DEVLETİN BAŞI OLARAK GÖREV VE YETKİLERİ :
    1. Yabancı devletlere Türk Devletinin temsilcilerini göndermek; yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek;
    2. T.B.M.M.ni gerektiğinde toplantıya çağırmak;
    3. Gerekli görüldüğü taktirde, yasama yılının ilk on günü T.B.M.M. de açılış konuşmasını yapmak
    4. Kanunları yayımlamak, tekrar görüşülmek üzere T.B.M.M. ne geri göndermek;
    5. Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü taktirde halk oyuna sunmak
    6. T.B.M.M. seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.
    7. Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin, T.B.M.M. içtüzüğünün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil ve esas bakımından aykırı oldukları gerekçesi ile Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak;
    8. T.B.M.M. adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil etmek; Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek;
    9. Anayasa Mahkemesi üyelerini, Danıştay üyelerinin dörtte birini, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını ve Başsavcı vekilini, Askeri Yargıtay üyelerini, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek;
    10. Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak.

    *** CUMHURBAŞKANI’NIN YÜRÜTME VE İDARENİN BAŞI OLARAK GÖREVLERİ :
    1. Başbakanı atamak, istifasını kabul etmek
    2. Başbakanın teklifi üzerine bakanları atamak ve görevlerine son vermek
    3. Gerekli gördüğü hallerde Bakanlar Kuruluna başkanlık etmek veya Bakanlar Kurulunu başkanlığı altında toplantıya çağırmak.
    4. Milletlerarası anlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
    5. Bakanlar Kurulu kararlarını (kanun hükmünde kararname, tüzük, olağanüstü hal ilanı ve diğer Bakanlar Kurulu kararnamelerini) imzalamak.
    6. Genelkurmay Başkanını atamak
    7. Milli Güvenlik Kurulunu toplantıya çağırmak; Milli Güvenlik Kuruluna başkanlık etmek.
    8. Devlet Denetleme kurulunun başkanını ve üyelerini atamak; Devlet Denetleme Kuruluna inceleme, araştırma ve denetleme yaptırmak.
    9. Yüksek öğretim kurulu üyelerini ve Üniversite Rektörlerini seçmek.
    10. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin, kuruluş, teşkilat ve çalışma esaslarını; personel atama işlemlerini belirlemek.

    *** Cumhurbaşkanı, yalnızca vatana ihanetten dolayı T.B.M.M. üye tamsayısının en az dörtte üçünün vereceği kararla suçlandırılabilir. Bu taktirde, Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapar.

    *** Başbakan, Cumhurbaşkanınca T.B.M.M. üyeleri arasından atanır. Bakanlar başbakan tarafından atanır. Bakanların T.B.M.M. dışından da seçilmesi imkanı vardır. Başbakanın önerisi üzerine Cumhurbaşkanınca bakanların görevlerine son verilebileceği kabul edilmektedir. Açık olan bakanlıklarla, izinli veya özürlü olan bir bakana geçici olarak bir başka bakan vekillik edebilir. Bir bakan birden fazlasına vekillik edemez. Herhangi bir sebeple bir bakanlık boşalmışsa en geç 15 gün içinde atama yapılması Anayasanın emridir.

    *** Geçici Bakanlar Kurulu : Olağan genel seçimlerde, Adalet, İçişleri ve Ulaştırma Bakanlıklarına bağımsızlar getirilmekte; seçimlerin yenilenmesi sözkonusu olduğunda ise, bağımsızların adı geçen üç bakanlığa getirilmesinden başka, öteki bakanlıklar da, siyasi parti gruplarına, oranlarına göre dağıtılıyordu.

    *** Bakanlar Kurulunun programı, kuruluşundan en geç bir hafta içinde T.B.M.M. de okunur ve güvenoyuna başvurulur.

    *** Güvenoyu :
    1. Göreve Başlarken Güvenoyu : Bakanlar Kurulunun listesi T.B.M.M.ne sunulduktan sonra, Bakanlar Kurulunun programı, kuruluşundan en geç 1 hafta içinde Başbakan veya bir bakan tarafından T.B.M.M.de okunur. Program okunmasından iki tam gün geçtikten sonra, güvenoylaması için görüşmeler başlar. Görüşmelerin bitiminden itibaren bir tam gün geçtikten sonra da oylama yapılır.
    2. Görev Sırasında Güvenoyu : Başbakan gerekli görürse, Bakanlar Kurulunda görüşüldükten sonra, T.B.M.M.den güven isteyebilir. Güven istemi, T.B.M.M.ne bildirilmesinden itibaren bir tam gün geçmedikçe görüşülemez. Oylama da, görüşmelerin bitiminden başlayarak bir tam gün geçtikten sonra yapılabilir. Meclis üye tamsayısının salt çoğunluğuyla güven istemini reddetmezse, güven istemini kabul eden oyların sayısı ne olursa olsun güven sürüyor sayılır.
    3. Bakanlar Kurulunun başlarken güven oyu alamaması halinde 45 gün içinde yeni Bakanlar Kurulu da güven oyu alamaz (veya Bakanlar Kurulu oluşturulamaz) ise Cumhurbaşkanı, T.B.M.M.seçimlerinin yenilenmesine karar verebilir.

    *** Bakanlar Kurulunun Değişmesi : Bir Bakanlar Kurulu birkaç sebeple görevden ayrılmak zorunda kalabilir :
    1. Göreve başlarken güvenoyu alamamak
    2. Gensoru sonucu güvensizlik oyuna muhatap olmak
    3. Görev sırasındaki güven isteminin reddi
    4. Başbakanın Yüce Divana sevki
    5. Başbakanın istifası
    6. Bakanlar Kurulunun istifası

    *** Seçimlerin yenilenmesine karar verilince, Bakanlar Kurulu çekilmek zorundadır; yerine Geçici Bakanlar Kurulu geçer.

    *** Anayasa, bakanların ayrılmaları veya görevlerine son verilmesi gibi bir sebeple boşalan bakanlık olursa, bu bakanlığa engeç 15 gün içinde atama yapılmasını öngörmektedir. Yüce Divan’a sevk edilen bir bakan bakanlıktan düşerken hükümet görevde kalır; ancak, aynı işlem Başbakan hakkında yapıldığı zaman hükümet istifa etmiş sayılır. Başbakan dışında bütün bakanlar değişse bile, kuramsal olarak Hükümet göreve devam edecektir.

    *** Bakanlar Kurulu milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından sorumludur.

    *** Kanunları uygulama görevi ile genel siyasetin yürütülmesine imkan verecek yeni kanunların tasarılarının hazırlanması bakımından da Danıştay başlıca yardımcıdır.

    *** Kanun tasarılarının, bütçenin, kalkınma planlarının hazırlanması: Bakanlar Kurulunun en önemli yetkilerindendir.

    *** Andlaşma Onaylanması : Devlet maliyesine yük getirmeyen, kişi ve vatandaş haklarına dokunmayan ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenlemeye yönelik ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmaları yürütme organı yürürlüğe koyabilir. Ancak bu andlaşmalar hakkında T.B.M.M. ne bilgi verilir. Daha önce yapılmış bir milletlerarası andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile kanundan alınan yetkiye dayanılarak yapılan, ekonomik, ticari, teknik ve idari andlaşmaları da T.B.M.M. nin uygun bulması zorunluğu yoktur.

    *** Tüzük : Bakanlar Kurulu, kanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere, kanunlara aykırı olmamak ve Danıştay’ın incelemesinden geçirilmek kaydıyla Tüzükler çıkarabilir. Cumhurbaşkanınca imzalanıp kanunlar gibi yayımlanan tüzükler de, işin niteliği gereği bazı yeni hükümler, ayrıntılı kurallar (Kanunlar çerçevesinde) koyabilir.

    *** Karar : Bakanlar Kurulu, düzenleyici nitelikte, genel ve nesnel kurallar koyan kararlar, kararnameler çıkarabilir.

    *** Yönetmelik : Anayasa, Bakanlar kurulunun yönetmelik yapmasından söz etmemekte, bu tür düzenleyici işlemlerin Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerince yapılacağını belirtmektedir.

    *** Başbakanın, uyumsuz gördüğü bir bakanın görevden alınması için Cumhurbaşkanına teklif sunma yetkisi vardır.