Alp Er tunga destanı kısaca özet

'Tarih Bölümü' forumunda Habibe tarafından 30 Kasım 2016 tarihinde açılan konu


  1. alp er tunga s destanı özeti kısaca


    Alp Er Tunga, veya Alp Er Tonğa , efsanevi bir Türk hakanıdır. Alp (alp, yiğit, kahraman, bahadır),Er (er, erkek, adam) ve Tonğa (babür /bebür) anlamındadır. Zaman zaman Saka Hanı olarak bahsedilir.
    ADI VE TARİHSEL KONUMU
    Tunga sözcüğü aslında leopar cinsinden yırtıcı bir hayvanın adıdır. Bir yiğitlik simgesi olarak alplara isim diye verilir. Uzun saçlı olmak Tunga’yı çağrıştırdığı için alpler saç uzatırlar. Ayrıca cengaverler yırtıcı hayvanların özellikle de aslan, kaplan, pars, tunga gibi hayvanların postlarını giyerler. Bu postlar savaşçılığın sembolüdür. Alpar Tunga Han, yanında iki tane tunga (leopar) ile resmedilir, sırtında da bir post vardır, postun dişleri başının üzerinden görünür. Tüm Türk Dünyasında olduğu kadar, İran ve Ortadoğu haklarının pek çoğu tarafından tanınır. Selçukluların 33 atasından biri olarak sayılır. Yeraltındaki 100 sütunlu demir sarayında yaşar. Alpar (Alper) sıfatıyla anılır. İran mitolojisinde adı Afrasyab olarak geçer
    Kutadgu Bilig'de Alp Er Tunga
    Yusuf Has Hacib'in Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a armağan
    olarak sunduğu Kutadgu Bilig adlı eserinde dünya hükümdarları içinde en adaletli olanların Türk hükümdarları olduğunu ve onların içinde adı meşhur olanın Taciklerin (İranlıların) Efrasiyab dedikleri Alp Er Tunga olduğunu belirtir..
    Ayrıca Afrasiyab'dan şu sözlerle bahseder: "Kent: Şehir. Bu kelmeden alınaraq Qaşqar üçün "Ordu Kend" derlər. Hanın oturduğu şeher demekdir. Çünki Afrasiyab, havası gözel olduğu üçün burada otururdu."

    Alp Er Tunga Ağıtları (Saka Türkçesi)
    Alp Er Tunga öldi mü?
    Isız ajun kaldı mu?
    Ödlek öçin aldı mu?
    Emdi yürek yırtılur

    Ödlek yırag közetti.
    Oğrun tuzağ uzattı.
    Begler begin azıttı.
    Kaçsa kah kurtulur?


    (Günümüz Türkçesi)

    Alp Er Tunga öldü mü?
    Dünya sahipsiz kaldı mı?
    Korkak öcünü aldı mı?
    Şimdi yürek yırtılır.

    Felek yarar gözetti.
    Gizli tuzak uzattı.
    Beylerbeyini kaptı.
    Kaçsa nasıl kurtulur?

    Etimoloji
    (Ton/Tun) kökünden türemiştir. Moğolcada Ton sessizlik ve Tonoh yağmalamak,
    Kırgızcada Tono yol kesmek anlamlarına gelir. Leopar, Panter demektir.
    Ayrıca Türkçede Ton/Tong sözcükleri donanımlı olmayı ifade eder

    Sakalar dönemine âit Alp Er Tunga ve şu olmak üzere iki destan tesbit edilmiştir.

    Alp Er Tunga, M.Ö. VII. yüzyılda yaşamış kahraman ve çok sevilen bir Saka hükümdarıdır.

    Alp Er Tunga Orta Asya’daki bütün Türk boylarını birleştirerek hâkimiyeti altına almış daha sonra Kafkasları aşarak Anadolu Suriye ve Mısır’ı fethetmiş ve Saka devletini kurmuştur.

    Alp Er Tunga’nın hayatı savaşlarla geçmiştir. Uzun süre mücadele ettiği İranlı Medlerin hükümdarı Keyhusrev ‘in davetinde hile ile öldürülmüştür.
    Alp Er Tunga ile iranlı Med hükümdarları arasındaki bu mücadelelerin hatıraları uzun asırlar hem Türkler hem İranlılar arasında yaşatılmıştır.

    Alp Er Tunga, Asur kaynaklarında Maduva, Heredot’ta Madyes, iran ve islâm kaynaklarında Efrasyab adlarıyla anılmaktadır. Orhun Yazıtlarında “Dokuz Oğuzlar” arasında “Er Tunga” adına yapılan “yuğ” merasiminden söz edilmektedir. Turfan şehrinin batısında bulunan “Bezegelik” mabedinin duvarında da Alp Er Tunga’nın kanlı resmi bulunmaktadır. “Divan ü Lügat-it Türk” ün yazarı Kaşgarlı Mahmud’a ve ” Kutadgu Bilig” yazarı Yusuf Has Hacip’e göre “Alp Er Tunga” iran destanı “şehname” deki büyük ve efsanevî Turan hükümdarı “Efrasiyab”dır.