Basit,Türemiş ve Birleşik Kelime Örnekleri

Konusu 'Ders notları' forumundadır ve Sezen tarafından 20 Şubat 2011 başlatılmıştır.

  1. Sezen Üye


    Basit,Türemiş ve Birleşik Kelime Örnekleri

    BASİT SÖZCÜKLER:
    *Yapım eki almayan sözcüklerdir
    *Çekim eki alabilirler
    *Kök halinde bulunurlar

    Kitap, Ol, Mavi, Kim

    Kitab-ı, Ol-acak, Mavi-y-di, Kim-den

    Not: Yabancı dillerden dilimize giren sözcükler, kendi dillerinde ek alsa dahi, dilimizde “basit sözcük” kabul edilir
    Selamet, Edebiyat, Nadan, Mesuliyet

    Türemiş Kelimeler: Kök veya gövde halindeki kelimelere yapım ekleri eklenerek meydan gelen yeni kelimelere TÜREMİŞ KELİME denir
    Kelimeler, sonlarına bazı ekler alarak değişik biçimlerde cümlede kullanılırlar


    Aldıkları yapım ekleriyle yeni bir anlam kazanan sözcüklerdir
    Kök + yapım eki = Türemiş Kelime
    Kök halindeki sözcük isim, sıfat, fiil, zamir, zarf olabilir
    Örnek: Sucu (isim + yapım eki)
    Güzellik (sıfat + yapım eki)
    Geliş (fiil + yapım eki)
    Benlik (zamir + yapım eki)
    Çokluk (zarf + yapım eki)
    Bir soruda birçok türemiş kelime verilip farklı olan soruluyorsa, türemiş kelimenin köküne bakılır ve hangi tür kökten türemiş olduğu tespit edilir
    Örnek: Geliş - Bakış - Bilgi - Gözcü arasında farklı olan "gözcü" sözcüğüdür, çünkü diğerleri fiilden, "gözcü" ise isimden türemiştir
    Kök ile türemiş sözcük arasında mutlaka anlam ilişkisi bulunmalıdır Örneğin, "sucuk" kelimesi basit bir kelimedir, çünkü su + cuk olamaz, yani "su" ile "cuk" arasında anlam ilişkisi yoktur
    Türemiş kelime mutlaka bir adet yapım eki ile oluşmak zorunda değildir Kök kelime birden çok yapım eki alabilir Türemiş sözcük çekim eki alacaksa, çekim eki yapım ekinden sonra gelir
    Örnek: "Koş + u + cu + lar" sözcüğü 2 yapım, 1 çekim eki olmak
    Kök YEYE ÇE üzere toplam 3 ek almıştır
    "Gör + üş + me + z + mi + y + di + niz"
    kip eki ÇE

    şahıs eki ÇE


    kip eki ÇE

    kaynaştırma harfi

    soru eki ÇE

    KökYE Olum-
    suzluk
    eki
    ÇE

    sözcüğü 1 yapım eki, 5 çekim eki almıştır
    Not: Dilimize yabancı dillerden gelen sözcükler, geldikleri dilde türemiş de olsalar, basit sözcükler sayılmalıdır
    * Faaliyet, televizyon, mesuliyet, fotoğraf
    Ancak, bu tür sözcükler Türkçe yapım ekleri alıp türemişlerse birer türemiş sözcük sayılırlar
    * Televizyoncu, mesuliyetli, fotoğrafçı

    çalışkan-balıkçı-evli-kalemlik-ormanlık-ağaçlık-çamlık-tuzluk-biberlik



    BİRLEŞİK KELİMELER

    Dilimizde yeni bir kavramı karşılamak için yararlandığımız yollardan biri, kelime birleştirmesidir Kelime birleştirmesi yoluyla kurulan sözlere birleşik kelime adı verilir Birleşik kelimeler söz varlığımızda geniş bir yer tutar Birleşik kelime terimi için bileşik kelime denilmesi yanlıştır

    Dilimizde belirtisiz isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, isnat grupları, birleşik fiiller, ikilemeler, kısaltma grupları ve kalıplaşmış çekimli fiillerden oluşan ifadeler, yeni bir kavramı karşıladıkları zaman birleşik kelime olurlar: yer çekimi, hanımeli, ses bilgisi; beyaz peynir, açıkgöz, toplu iğne; eli açık, ayak yalın, günü birlik, sırtı pek; söz etmek, zikretmek, hasta olmak; gelebilmek, yazadurmak, alıvermek; çoluk çocuk, çıtçıt, ev bark; baş üstüne, günaydın; sağ ol, ateşkes, külbastı


     

Sayfayı Paylaş